Ülkemiz çalışma hayatında bazı ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlara fiili hizmet zammı adı altında ve vatandaşlarımızca yıpranma payı diye adlandırılan, emeklilikte, ilave prim günü, yaştan indirim ve sigorta hizmet yılında indirim olarak değerlendirilen ilave bir hak verilmektedir.
Bu kapsamda çalışan bazı meslek gruplarına, SGK, yüzlerce meslek grubunun 'yıpranma payı' kullanımına kısıtlama getirdiğini açıkladı.
Alınan bu karar sonucunda yüzlerce mesleğe yıpranma payı hakkından faydalanabilmek için bu mesleği fiili olarak yaptığını 'ispat etme zorunluluğu' getirildi.
SGK, 98 sayfalık listede, 4/A kapsamında fiili hizmet zammına tabi tutulamayacak meslek gruplarını belirleyerek, bazı meslek gruplarını listesinden çıkardı.
UYGULAMA NİSAN AYINDAN İTİBAREN GEÇERLİ OLACAK.
Meslek kodu kısıtlaması sebebiyle hizmet bildirimi yapılması engellenen ancak fiili hizmet süresi zammına tabi işte çalışan sigortalılar için işverence fiili hizmet süresi zammına tabi işte çalışmasını doğrular ve kanıtlar nitelikte belgelerin bağlı olunan SGK ünitesine ibraz edilmesi istenecek.
Söz konusu uygulama Nisan 2025 dönemine ait hizmetlerin bildiriminden itibaren geçerli olacak.
YIPRANMA PAYI NEDİR?
Yıpranma payı ya da fiili hizmet süresi zammı, bazı meslek gruplarında çalışanların, çalışma şartlarının zorlukları nedeniyle emeklilik sürelerini daha erken tamamlamasına olanak tanıyan süreye deniyor.
Bu uygulama ile gerçek çalışma süresine ek bir süre eklenerek, çalışanların daha önce emekli olabilmesi sağlanıyor.
Meslek kodlarıyla ilgili yapılan duyuru sonrası, "yıpranma hakkı" bazı meslek grupları için bu kapsam dışına çıkarılmış oldu.
2008 yılından sonra bu şekilde ilave edilen prim günleri emekli aylıklarını artırdığı gibi, Mesleklerine göre farklı sürelerde erken emeklilik hakkı elde eme hakları da bulunuyor.
Bazı meslek gruplarında çalışılan her 360 güne karşılık 60 gün ilave edilen meslekler şöyle:
“Kurşun ve arsenik işleri, cam fabrika ve atölyeleri, çimento fabrikaları, kok fabrikalarıyla termik santraller, alüminyum fabrikaları, döküm fabrikaları, itfaiye ve yangın söndürme işleri, insan sağlığına ilişkin işler.”
Çalışılan her 360 güne karşılık 90 gün ilave edilen meslekler şöyle:
“Cıva üretimi işleri sanayii, demir ve çelik fabrikaları, asit üretimi yapan fabrika ve atölyeler, radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler, Türk Silahlı Kuvvetleri, Emniyet ve polis mesleği ile Milli İstihbarat Teşkilatı, basın ve gazetecilik mesleği, TRT, milletvekilleri, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, ceza infaz kurumu çalışanları.”
Yer altı işlerinde çalışanların her 360 günlük çalışma sürelerine ise 180 gün ekleniyor.
Eklenen süre asker, polis ve MİT mensuplarında 8 yılı, diğer mesleklerde 5 yılı geçemiyor.
Bu sürelerin yarısı yaş hadlerinden indiriliyor.
Ancak, indirilecek süre 3 yılı geçemiyor. Daha açık anlatırsak, yıpranma hakkından yararlananlardan asker, polis, MİT personeli, milletvekili, cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanlar en fazla 3 yıla kadar, diğer meslek mensupları ise en fazla 2,5 yıla kadar erken emekli olabilme hakkına kavuşuyor.
Erken emekli olabilmek için söz konusu mesleklerde en az 3600 günün tamamlanması gerekiyor.
Kanunda yer alan bu kurallarda herhangi bir değişiklik bulunmuyor.
Ancak, uygulamada yaşanan bazı sorunların bulunması sebebiyle, yukarıda sıralanan fiili hizmet süresi zammına tabi iş yerleri tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) FHSZ’ ye tabi belge türleri ile 4/a statüsünde çalışanların hizmetleri bildiriliyor.
SGK’ nın geçen hafta yayımladığı “Kısıtlanacak meslek kodları hakkında” başlıklı duyurusunda, söz konusu iş yerlerince yapılan hizmet bildirimlerinde bazı meslek kodlarının FHSZ’ ye tabi çalışma sayılamayacak ve işin risklerine maruz kalmayacağı nitelikte olduğunun tespit edildiği belirtildi.
Nisan 2025 dönemine ait hizmetlerin bildirimlerinden itibaren, kısıtlanan meslek kodlarından iş yerleri tarafından SGK’ ya FHSZ’ ye tabi belge türleri ile hizmet bildirimi yapılmasının engelleneceği, bildirim aşamasında işverenlere hata mesajı verileceği kaydedildi.
Nisan ayında çalışanlar için beyannameler bu ay verilecek. Bu aydan itibaren meslek kodu kısıtlaması başlayacak.
Yapılan işin fiilen riskine maruz kaldığı halde meslek kodu girişi işverenlerce hatalı bildirilenlerin hatalı meslek kodları işverenlerce düzeltilerek yapmış oldukları işe uygun meslek kodu bildirimlerinin yapılması ya da belge türlerinin FHSZ’ ye tabi olmayan belge türü ile değiştirilmesi gerekmektedir.
İşverenler bağlı bulundukları sosyal güvenlik merkezlerine başvurarak iş yerlerinde FHSZ’ ye tabi çalışması bulunan ancak meslek kodu kısıtlaması nedeniyle hizmet bildirimi yapılamayan çalışanların FHSZ’ ye tabi işte çalıştırıldığını belgelendireceklerdir. Yapılacak inceleme sonucu FHSZ’ye tabi çalışması olduğu ispatlanan kişiler için tanımlama yapılarak hizmet bildirimi yapılması sağlanacaktır.
Bu meslek kodlarında çalışanlar zaten FHSZ kapsamında değildi. Bununla birlikte, gerçekte FHSZ kapsamında olduğu halde bildirimleri kısıtlanan meslek kodlarından yapılanlar olduğu tespit edildi.
Kanun, FHSZ’den yararlanabilmek için fiilen kanunda düzenlenen işte çalışılmasının şart olduğunu belirtiyor.
Sonuç olarak, Fiili Hizmet Zammından yararlanması gereken meslek grupları yeniden belirlenerek, bildirimlerin fiili çalışma karşılığı olduğunun ispatlanması halinde bildirimlerin geçerli olacağı hususları SGK tarafından bildirilerek ilgililerin bu konuda düzenlemesi gereken bilgi ve belgelerin bu kapsamda tanzim edilerek Kurum kayıtlarına bildirilmesinin zorunlu olduğunu hatırlatmak istiyorum.
