Türkiye’de mücevher sektörü, 2023 yılında cari açığı azaltmak amacıyla getirilen altın ithalat kotasının etkileriyle 2026 yılının ilk yarısında ciddi bir ihracat kaybı yaşadı. Mücevher İhracatçıları Birliği (MİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Özcan'ın açıkladığı verilere göre, sektör yılın ilk altı ayında ihracatı en fazla gerileyen alan oldu ve toplam dış satım geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 33 oranında düştü.
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ve TÜİK raporlarına yansıyan rakamlar tablonun boyutunu ortaya koydu. TİM verilerine göre Ocak-Haziran döneminde ihracat 4,3 milyar dolardan 2,9 milyar dolara inerken, işlenmiş altın mücevherdeki kayıp yüzde 62’yi bularak 1,69 milyar dolara geriledi. TÜİK tarafında ise toplam ihracat yüzde 23 azalışla 6,4 milyar dolardan 4,9 milyar dolara düştü. Pırlantalı takı ihracatı yüzde 2, gümüşten mamul ihracatı yüzde 28 düşerken, işlenmemiş gümüş ihracatının yüzde 537 artması dikkat çekti. 2024 yılında 158,4 ton olan genel ihracatın, geçen yıl 125,3 tona indiği bildirildi.
KİLOGRAMDA 15 BİN DOLARLIK FİYAT FARKI
Hindistan ve İtalya'nın ardından dünyanın en büyük üçüncü üreticisi konumundaki Türkiye'nin rekabet gücü, iç piyasa ile uluslararası piyasa arasında oluşan fiyat farkı nedeniyle zayıfladı. MİB Başkanı Özcan, kilogram başına ortalama 4 bin 500 dolar katma değer üreten sektörün, kota yüzünden zaman zaman 15 bin dolara varan maliyet farkıyla karşılaştığını aktardı. Bu belirsizlik ortamında, uluslararası alıcıların maliyet hesaplaması yapamaması sebebiyle siparişlerini Çin, İtalya ve Endonezya gibi rakip ülkelere kaydırdığı bildirildi.
KOTA UYGULAMASININ MAKROEKONOMİK BİLANÇOSU
Cari açığı dizginlemek amacıyla devreye alınan ithalat kısıtlamaları, uzun vadede sektörün dış ticaret dengesini tersine çevirdi. 2021 yılında yalnızca 700 milyon dolar seviyesinde olan bitmiş takı ithalatı, 2024 yılı itibarıyla 6,6 milyar dolara kadar tırmandı. Geçmişte net ihracatçı pozisyonunda bulunan Türkiye mücevher sektörü, mevcut şartlar altında net ithalatçı konumuna gerilemiş durumda. ATA Karnesi işlemleri, Darphane ayar raporu zorunluluğu ve Dahilde İşleme Rejimi'ndeki kapasite kısıtlamaları gibi bürokratik engeller de üretim süreçlerini yavaşlatıyor.
İSTİHDAM KAYBI VE YIL SONU BEKLENTİLERİ
İhracattaki daralma üretim kapasitesini ve istihdamı da doğrudan etkiledi. Kota öncesinde yaklaşık 250 bin kişiye istihdam sağlayan sektörün, son iki yılda iş gücünün yüzde 30 ila 35'ini kaybettiği belirtildi. Sistemin iç piyasada büyük bir ekonomik rant yarattığını ve kayıt dışılığı beslediğini savunan Özcan, mevcut tablonun sürmesi halinde yıl sonu ihracatının 7-8 milyar dolar ve miktar bazında 100 ton seviyesinde kalacağını öngördüklerini duyurdu. En kritik yatırım döneminde fabrikaların kapandığına işaret edilen toplantıda, kota uygulaması olmasaydı sektörün bugün rahatlıkla 20 milyar dolarlık ihracat rakamlarını konuşabileceği vurgulandı.
