Türk içerik üreticisi Ruhi Çenet’in New York’taki Hasidik Yahudi topluluklarını konu alan yeni belgeseli, yayımlanmasının ardından hem Türkiye’de hem de ABD’de geniş yankı uyandırdı. Çenet’in 26 Ağustos’ta YouTube’da izleyiciyle buluşturduğu yaklaşık 40 dakikalık “America's Most Secretive Jewish Community: Hasidic Jews (48 Hours Inside)” adlı yapımda, Hasidik Yahudilerin gündelik yaşamından dini eğitim sistemine, aile yapısından teknoloji kullanımına kadar farklı başlıklar ele alındı.
Belgeselde özellikle kapalı topluluk yapısı, dini kuralların günlük yaşama etkisi, internet ve akıllı telefon kullanımına yönelik yaklaşımlar ile çocukların eğitim süreçleri öne çıktı. Yapımın geniş bir uluslararası izleyici kitlesine ulaşmasıyla birlikte içerikte gündeme getirilen sosyal yardımlar, eğitim ve kamu kaynaklarından yararlanma gibi konular da ABD’deki mevcut tartışmalarla birlikte yeniden konuşulmaya başlandı.
ÇENET’TEN BELGESELİN PERDE ARKASINA İLİŞKİN AÇIKLAMA
Ruhi Çenet, belgeselin ardından sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada çekim sürecinin başlangıçta planlanandan farklı bir noktaya ilerlediğini anlattı. Çenet, çekim yaptıkları kişilerin Chabad-Lubavitch topluluğundan olduğunu belirterek, başlangıçta kendilerinden daha çok gündelik hayatı, gelenekleri ve kültürel farklılıkları anlatan bir içerik beklendiğini ifade etti. Kanalının bilinirliğinin çekim talebine olumlu yaklaşılmasında etkili olduğunu düşündüğünü de aktardı.
Çenet, çekimler ilerledikçe konunun yalnızca kültürel yaşamla sınırlı olmadığını gördüklerini savundu. Topluluğun çeşitli desteklerden yararlanma biçimlerini, İsrail ile tarihsel ve ideolojik ilişkilerini ve Kudüs’e yönelik dini-siyasi yaklaşımlarını da araştırdıklarını söyleyen Çenet, elde ettikleri bu unsurları belgesele dahil etmeye çalıştıklarını kaydetti. Çenet ayrıca paylaşımının sonunda Filistinli çocuklara destek çağrısında bulundu.
CHABAD-LUBAVITCH NEDİR?
Chabad-Lubavitch, Hasidik Yahudiliğin dünya çapında faaliyet gösteren en bilinen hareketlerinden biri olarak öne çıkıyor. Hareketin dünya merkezi, New York’un Brooklyn bölgesindeki Crown Heights semtinde bulunan ve “770” olarak da bilinen 770 Eastern Parkway adresindeki yapı. Merkez, 1940’tan itibaren Chabad-Lubavitch hareketinin önemli dini ve kurumsal merkezlerinden biri haline geldi. Hareket günümüzde dini eğitimden sosyal hizmetlere kadar çeşitli alanlarda faaliyet gösteren kurum ve merkezlerden oluşan uluslararası bir yapıya sahip.
HASİDİK TOPLULUKLAR TEK BİR YAPI DEĞİL
Hasidik Yahudilik konusunda dikkat edilmesi gereken noktalardan biri de farklı toplulukların aynı siyasi, sosyal veya dini yaklaşımı bütünüyle paylaşmadığı gerçeği. Hasidik Yahudilik çok sayıda ayrı hareket ve dini grubu bünyesinde barındırıyor. Bu nedenle belirli bir grubun İsrail, Siyonizm, eğitim, teknoloji veya toplumsal yaşam konusundaki yaklaşımının bütün Hasidik Yahudilere genellenmesi doğru bir tablo ortaya koymayabilir. Çenet’in açıklaması da özellikle belgeselde temas kurdukları Chabad-Lubavitch çevresine ilişkin kendi değerlendirmelerini içeriyor.
EĞİTİM TARTIŞMASI ABD’DE UZUN SÜREDİR GÜNDEMDE
New York’taki bazı Hasidik dini okulların eğitim modeli, Çenet’in belgeselinden önce de Amerikan kamuoyunda tartışılıyordu. Tartışmanın merkezinde özel ve dini okullarda verilen eğitimin eyaletin akademik standartlarını karşılayıp karşılamadığı bulunuyor. New York makamları geçmişte bazı Hasidik okulların müfredatlarını ve öğrencilerin temel akademik derslere erişimini incelemeye aldı; eğitim standartlarını karşılamadığı belirlenen bazı kurumlara yönelik kamu destekleri konusunda da adımlar atıldı.
Bu süreç aynı zamanda ABD’de din özgürlüğü ile devletin çocukların temel eğitim standartlarını güvence altına alma yükümlülüğü arasındaki hassas dengeyi gündeme getiriyor. Dini topluluklar kendi inançları doğrultusunda eğitim kurumları oluşturabilirken, bu kurumların tabi olduğu kurallar eyalet mevzuatına göre denetlenebiliyor. Dolayısıyla tartışma yalnızca Hasidik toplulukların yaşam biçiminden değil, dini özgürlükler, eğitim hakkı ve kamu kaynaklarının hangi koşullarda kullanılabileceği gibi daha geniş hukuki başlıklardan oluşuyor.
KAMU DESTEKLERİ NASIL İŞLİYOR?
ABD’de dini veya özel okul öğrencilerinin bazı kamu hizmetlerinden yararlanabilmesi, okulun doğrudan devlet tarafından finanse edildiği anlamına gelmiyor. Ulaşım, yemek, ders materyalleri veya öğrencilerin yararlanabileceği belirli sosyal programlar farklı mevzuat ve kamu programları kapsamında sağlanabiliyor. Bu nedenle bu alandaki değerlendirmelerde, doğrudan kurumsal finansman ile öğrencilere veya ailelere sunulan kamu hizmetlerinin birbirinden ayrılması önem taşıyor.
BROOKLYN’DE KÖKLÜ BİR TOPLUMSAL YAPI
New York’un Brooklyn bölgesi uzun yıllardır farklı Ortodoks ve Hasidik Yahudi topluluklarına ev sahipliği yapıyor. Crown Heights, Williamsburg ve Borough Park gibi bölgeler, dini kurumların, ibadethanelerin, eğitim merkezlerinin ve geleneksel yaşam biçiminin kent dokusuyla iç içe geçtiği yerler arasında bulunuyor. Bu topluluklarda dini kurallar yalnızca ibadet hayatını değil; giyimden beslenmeye, aile ilişkilerinden eğitime ve teknoloji kullanımına kadar günlük yaşamın birçok alanını etkileyebiliyor.
BELGESELİN ARDINDAN TARTIŞMA BÜYÜDÜ
Ruhi Çenet’in yapımı böylece yalnızca kapalı bir dini topluluğun yaşamına ilişkin merak uyandıran bir belgesel olmaktan çıkarak eğitim, sosyal yardım sistemi, İsrail-Filistin meselesi ve dini toplulukların modern toplumla ilişkileri üzerinden daha geniş bir tartışmanın parçası haline geldi. Çenet’in çekimlerin perde arkasını anlatan son açıklaması da yapımın hazırlanma sürecinde kültürel gözlemden siyasi ve toplumsal konulara doğru genişleyen yaklaşımını ortaya koyarken, belgeseldeki değerlendirmelerin belirli bir Hasidik çevreye ilişkin olduğunun göz önünde bulundurulması önem taşıyor.
