Küresel ticaretin nabzını tutan Hürmüz Boğazı üzerinden büyüyen kriz, saat hesabına döndü. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a “ablukayı kaldır” diyerek verdiği sürenin bitmesine 25 saat kala Tahran, Washington’un “15 maddelik barış planını” kabul etmeyip kendi karşı teklifini duyurdu.
Trump, dün kameralar önünde “Hürmüz’ü açmazlarsa İran’ı yok edeceğim” sözleriyle açık bir askeri tehditte bulunmuştu. Açıklanan takvime göre verilen mühlet ABD saatiyle bu akşam 20.00’de, Türkiye saatiyle ise gece 03.00’te sona eriyor.
Boğazdan geçişin yeniden başlaması ihtimali bile piyasaları hareketlendirirken, İran’ın açıkladığı 10 maddelik listenin en çok konuşulan kısmı geçiş ücreti oldu. Tahran, Hürmüz’den geçecek her ticari gemi için 2 milyon dolar “geçiş ücreti” talep ediyor.
GÜVENLİK VE JEOPOLİTİK ŞARTLAR
İran’ın kamuoyuna duyurduğu plana göre öne çıkan başlıklar şöyle sıralandı:
1) İran’a gelecekte yeniden saldırı olmayacağına dair kesin garanti verilmesi. 2) Geçici ateşkes yerine savaşın “kalıcı” biçimde sona erdirilmesi. 3) İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarını derhal durdurması. 4) İran’a uygulanan tüm ABD yaptırımlarının istisnasız kaldırılması. 5) İran’ın bölgesel müttefiklerine yönelik askeri operasyonların ve çatışmaların durdurulması.
HÜRMÜZ, PARA VE KURALLAR
Planın ekonomi ve boğaz trafiğiyle ilgili kısmında ise şu maddeler yer aldı:
6) Yukarıdaki şartların kabul edilmesi halinde İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden küresel deniz trafiğine açması. 7) Boğazdan geçen her ticari gemiden 2 milyon dolar “Hürmüz geçiş ücreti” alınması. 8) Toplanacak geçiş ücretlerinden elde edilecek gelirin Umman ile paylaşılması. 9) Güvenli geçişin kuralları ve prosedürlerinin tamamen İran tarafından belirlenmesi. 10) ABD ve müttefiklerinden doğrudan “savaş tazminatı” istenmesi yerine, bu gelirlerin savaş sonrası yeniden inşa için kullanılması.
Bir yandan da şu var: Bu rakam, hele petrol ve konteyner taşımacılığı konuşulurken, faturalara nasıl yansır sorusu herkesin dilinde.
Washington cephesinde teklifin “soğuk duş” etkisi yarattığı yorumları öne çıktı. Değerlendirmelerde, gemi başına 2 milyon dolar gibi yüksek bir bedelin petrol ve lojistik maliyetlerini sert biçimde yukarı itebileceği, bunun da dünya genelinde fiyatlara zincirleme yansıma yaratacağı vurgulanıyor. Günün sonunda bu artış, Alanya’da da akaryakıt, nakliye ve market fiyatları gibi günlük hayat kalemlerine kadar uzanabilecek bir risk olarak görülüyor.
Diplomatik kaynakların yorumuna göre İran’ın bu paketi, doğrudan kabul ettirmekten çok “zaman kazanmak” ya da baskıyı ABD’nin üzerine çevirmek için masaya sürmüş olabileceği konuşuluyor. Bir vatandaşın dediği gibi, “Bizim derdimiz savaş değil, zam… ama olan yine bize oluyor.”
Şimdi gözler, TSİ 03.00’te dolacak süreye ve Trump’ın bu 10 maddelik listeye vereceği yanıta çevrildi. Ne diyecek, nasıl bir adım atacak, orası muamma; ama verilecek kararın Orta Doğu’daki gerilimi yeni bir eşiğe taşıyıp taşımayacağı yakından izleniyor.
Kurumlar: ABD Başkanlığı, İran yönetimi.
