Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nauseda, ülke hava sahasına giren bir insansız hava aracının NATO savaş uçakları tarafından imha edildiğini açıkladı. Nauseda, müttefik personele hızlı müdahaleleri nedeniyle teşekkür ederken, Rusya-Ukrayna savaşının bölgedeki güvenlik risklerini artırdığına dikkat çekerek Litvanya'nın NATO müttefikleriyle birlikte hava sahasını korumayı sürdüreceğini belirtti. Litvanyalı yetkililerin ilk değerlendirmesine göre İHA'nın Belarus yönünden ülke hava sahasına girdiği değerlendiriliyor; ancak aracın kesin kökeninin belirlenmesine yönelik incelemenin tamamlanması gerekiyor.
İHA KAUNAS YAKINLARINDA İMHA EDİLDİ
Litvanya makamlarından aktarılan bilgilere göre hava aracının tespit edilmesinin ardından güvenlik prosedürleri devreye sokuldu ve NATO savaş uçakları havalandırıldı. İHA, Kaunas bölgesindeki Pratkunai köyü yakınlarında etkisiz hale getirildi. Olay sırasında başkent Vilnius ve çevresinde hava tehdidine karşı uyarılar yapılırken Vilnius Havalimanı'ndaki uçuş faaliyetlerinde de geçici kısıtlamaya gidildi. Tehdidin sona erdiğinin değerlendirilmesinin ardından sivil hava trafiği yeniden normale döndü.
NATO'NUN BALTIK HAVA POLİSLİĞİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Litvanya hava sahasında gerçekleşen müdahalenin arkasında NATO'nun sürekli görev yapan hava savunma ve hava polisliği sistemi bulunuyor. NATO Hava Polisliği, ittifak hava sahasının güvenliğini korumak amacıyla barış döneminde kesintisiz sürdürülen bir görev olarak tanımlanıyor. Radarlar ve diğer gözetleme unsurlarıyla olağan dışı hava hareketleri takip ediliyor; kimliği veya amacı belirlenemeyen hava araçlarına karşı gerektiğinde savaş uçakları kısa sürede havalanabiliyor. Baltık ülkelerinin hava sahasının korunmasına yönelik görev, Estonya, Letonya ve Litvanya'nın NATO'ya katılmasından bu yana müttefik ülkelerin dönüşümlü katkısıyla yürütülüyor.
NATO'nun entegre hava ve füze savunma sistemi yalnızca savaş uçaklarından oluşmuyor. Radar ağları, komuta-kontrol merkezleri, kara konuşlu hava savunma unsurları ve farklı ülkelerin askeri sistemleri ortak bir yapı içerisinde çalışıyor. İttifakın resmi politikasına göre küçük ve düşük irtifada uçabilen insansız hava araçlarından füzelere kadar farklı tehditlerin erken tespit edilmesi, değerlendirilmesi ve gerektiğinde etkisiz hale getirilmesi hedefleniyor. Sivil hava trafik otoriteleriyle askeri birimler arasındaki koordinasyon da bu sistemin önemli parçalarından biri.
BELARUS SINIRI NEDEN YAKINDAN İZLENİYOR?
Litvanya'nın Belarus ile kara sınırına sahip olması, ülkeyi NATO'nun doğu kanadındaki önemli güvenlik hatlarından biri haline getiriyor. Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik savaşının devam etmesiyle birlikte Baltık bölgesinde hava sahası ihlalleri, yönünü kaybeden askeri hava araçları ve insansız sistemlerin sınırları aşması ihtimali daha yakından takip edilmeye başlandı. Litvanya yönetimi de son dönemde sınır gözetleme sistemlerinin yanı sıra hava gözetimi ile İHA ve İHA karşıtı savunma kapasitesinin geliştirilmesine ihtiyaç bulunduğunu vurguluyor.
BENZER OLAYLAR NATO'NUN DOĞU KANADINDA YAŞANDI
Litvanya'daki olay bölgede yaşanan ilk İHA alarmı değil. NATO'nun doğu kanadındaki ülkelerde son dönemde hava sahasına giren veya sınır yakınlarında tespit edilen insansız hava araçları nedeniyle savaş uçaklarının havalandırıldığı çeşitli olaylar yaşandı. NATO, Letonya hava sahasına giren bir İHA'nın da müttefik savaş uçakları tarafından etkisiz hale getirildiğini daha önce açıklamıştı. Litvanya'da da son olaydan kısa süre önce şüpheli bir hava aracı ihbarı nedeniyle savaş uçakları görevlendirilmiş ve Vilnius Havalimanı tedbir amacıyla geçici olarak uçuşlara kapatılmıştı.
RESMİ İNCELEMEDE ENKAZ VE UÇUŞ ROTASI ÖNEM TAŞIYOR
Bu tür hava sahası ihlallerinin ardından yetkili kurumların öncelikli çalışmaları arasında düşürülen hava aracının enkazının incelenmesi, kullanılan sistemlerin belirlenmesi ve mümkünse uçuş rotasının ortaya çıkarılması bulunuyor. Radar kayıtları ve diğer teknik verilerin karşılaştırılmasıyla aracın nereden geldiği ve hava sahasına hangi koşullarda girdiği değerlendiriliyor. İlk tespitlerin Belarus yönünü göstermesi tek başına aracın hangi ülkeye veya kuruma ait olduğunu kesinleştirmediğinden, Litvanyalı makamların teknik incelemesinin sonucu olayın diplomatik ve askeri boyutunun değerlendirilmesi açısından önem taşıyor. Reuters'a konuşan Litvanyalı kriz yönetimi yetkilileri de aracın Belarus yönünden gelmiş olabileceğini belirtirken kesin kökeninin henüz belirlenmediğini bildirdi.
SİVİL HAVACILIKTA GÜVENLİK PROSEDÜRÜ DEVREYE GİRİYOR
Şüpheli hava araçlarının havalimanlarına veya yoğun kullanılan uçuş koridorlarına yaklaşması durumunda sivil uçuşların geçici olarak durdurulması ya da belirli hava sahalarının kapatılması, risk ortadan kalkana kadar uygulanan güvenlik tedbirleri arasında yer alıyor. Bu adımlar yolcu uçuşlarında gecikmelere ve operasyonel aksamalara yol açabilse de askeri müdahale ile sivil hava trafiğinin aynı bölgede karşılaşmasını önlemek açısından önem taşıyor. NATO da entegre hava savunmasında sivil havacılık kuruluşlarıyla koordinasyonun, hava sahasının güvenli biçimde yönetilmesinin temel unsurlarından biri olduğunu belirtiyor.
BÖLGEDE HAVA SAVUNMASININ ÖNEMİ ARTIYOR
Litvanya'da yaşanan son olay, düşük irtifada hareket edebilen insansız hava araçlarının NATO'nun doğu kanadındaki güvenlik planlamasında giderek daha önemli hale geldiğini bir kez daha gösterdi. İttifak, hava polisliği görevini sürekli gözetleme, hızlı teşhis ve gerektiğinde müdahale esasına göre yürütürken Baltık ülkeleri de radar, elektronik harp ve İHA karşıtı sistemlerini güçlendirmeye çalışıyor. Litvanya'daki olayla ilgili teknik incelemenin tamamlanması, hava aracının niteliği ve kökeninin kesinleştirilmesi açısından belirleyici olacak.
