İran, geçen haftadan beri ayakta. Masha Amini isimli 22 yaşında genç bir kadın başörtüsü kurallarına uymadığı gerekçesi ile Ahlak Polisi tarafından gözaltına alındı. Gözaltında iken rahatsızlanan kadın acil servise götürüldü ve öldü. Masha Amini'nin hayatını kaybetmesinden sonra İran'da başlayan protestolar devam ediyor. 40'dan fazla kişinin hayatını kaybettiği protestolarda kadın saçlı bayrak ise İran'da rejime direnen kadınların sembolü oldu.
İran'da neler olduğu tam olarak bir muamma. Protestolar büyük mü küçük mü bilen yok. Ne İran Devleti'nin verdiği bilgiler ne de diğer kaynakların aktardığı bilgiler doğru. Konu ile ilgili dezenformasyon yapılıyor. Batılı kaynaklara göre yıllardan beri ortaya çıkan en geniş katılımlı protestolar yapılıyor. Peki bu ayaklanmalar İran'daki rejimi değiştirmeye yönelebilir mi?
İran’da 2009 yılında seçimleri protesto eden Yeşil Hareketi'nden bugüne kadar çeşitli gerekçelerle protestolar yaşandı. En son yumurta ve enerji fiyatlarını protesto etmek için halk sokağa dökülmüştü. Masha Amini'nin vefatı sonrası yapılan protestolar ülkenin her yerinde yaşanıyor. Batılı yayın organları ve otoriteler ise ufukta yeni bir devrimin göründüğü şeklinde propagandaya başladılar bile.
Pazar günü ise rejim yanlısı İranlılar sokağa dökülerek gösteriler yaptı. Mevcut rejim yanlıları ve devrim karşıtları sahada. İki eşit olmayan güç. Sokağa çıkanların karşısında Ortadoğu'nun en güçlü devletlerinden birinin ordusu var. Kutuplaşma İran’da oldukça keskin.
İran'da yaşananları bir kadın olayı, hareketi olarak görmek gerçekçi olmaz. Bu olay İran'da sosyolojik bir isyana da dönüşebilir. Nitekim gençler bu olaya kayıtsız kalmadı, destek verdiler. Fakat asıl önemli olan şey devlet bürokrasisi, işçiler, akademisyenler ve esnaf protestolara destek veriyor mu? Yani İran orta sınıfı protestoları desteklemiyorsa, sürece dahil olmuyorsa, gösteriler sokaklar ve caddeler ile sınırlı kalacak; daha önceki eylem ve protestolar gibi bir süre sonra sönümlenecektir.
İran'da protestolar başlayınca Biden "İran halkını kutluyorum!" demişse de ABD, İran'daki rejimi değiştirmek istemez. ABD görünürde rejime karşıt gibi olsa da gerçekte rejimi desteklemektedir. Ortadoğu'daki denge Sünni-Şia gerginliği üzerine inşa edilmiştir. İran ayrıca İsrail için de kullanışlı, göstermelik bir müzmin düşmandır.
İran’da yaşananlar sadece bir Renkli Devrim girişimi mi?
Bunu cevaplamak zor ama protestolar İran’da büyük bir kaosa neden oldu. Bilinmeyen soruların cevapları önümüzdeki günlerde netleşecek. Öğrenciler ve akademisyenlerin tutumu belirleyici olacaktır. Bugünkü gösterileri İran yönetimi bastırılabilir, bastıracak da. Ancak İran ve bölge başka olaylara gebe.
İran Şanghay İşbirliği Örgütü’ne tam üye olarak Avrasya Blokunun bir parçası oldu. Bu nedenle İran’a karşı ABD'den olası bir askeri hareket gelmesi olasılığı oldukça azaldı. Fakat dış destekli renkli devrim olasılığı ise kuvvetlendi.
Tacikistan-Kırgızistan, Kırgızistan-Özbekistan, Kazakistan-Rusya gerginliği ve şimdi İran. 21. yüzyıl Avrasya'dan şekillenecek gibi.
