Türkiye'de milyonlarca kamu çalışanını ilgilendiren emeklilik şartları, göreve başlama tarihi, hizmet süresi ve prim gününe göre farklılık gösteriyor. Özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi ile 2008 yılında yürürlüğe giren sosyal güvenlik hükümleri, memurların hangi yaşta emekli olabileceğini belirleyen önemli düzenlemeler arasında yer alıyor.
SGK Uzmanı İsa Karakaş'ın değerlendirmelerine göre, kamu görevlilerinin emeklilik hesabında 8 Eylül 1999 ve 30 Nisan 2008 tarihleri kritik önem taşıyor.
Bu tarihlerden önce ve sonra sigortalı olan memurların emeklilik koşulları birbirinden ayrılırken, özellikle 2008 sonrası sisteme girenler için kademeli yaş uygulaması dikkat çekiyor.
MEMURLAR KAÇ YAŞINDA EMEKLİ OLABİLİYOR?
Memurların emeklilik yaşı, ilk sigortalı oldukları tarihe ve tabi oldukları sosyal güvenlik mevzuatına göre belirleniyor.
Genel olarak kamu görevlilerinin emeklilik şartları üç ana dönemde değerlendiriliyor:
-
8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar
-
9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanlar
-
1 Mayıs 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar
Bu dönemlerde emeklilik için aranan yaş ve hizmet süresi şartları farklılık gösteriyor.
EYT KAPSAMINDAKİ MEMURLAR İÇİN YAŞ ŞARTI YOK
8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan, ilgili EYT şartlarını karşılayan kamu görevlileri, yaş koşulu aranmadan emeklilik hakkından yararlanabiliyor.
Bu kapsamdaki memurlar için isteğe bağlı emeklilikte kadınlarda 20 yıl, erkeklerde ise 25 yıl fiilî hizmet süresi esas alınıyor.
Buna göre gerekli hizmet süresini tamamlayan EYT kapsamındaki memurlar, yaş şartına takılmadan emeklilik başvurusunda bulunabiliyor.
Ancak kişinin ilk sigortalılık tarihi, hizmet birleştirmesi ve tabi olduğu mevzuat, emeklilik hakkının belirlenmesinde önem taşıyor.
1999-2008 ARASINDA GÖREVE BAŞLAYANLAR DİKKAT!
8 Eylül 1999 sonrasında ve 1 Mayıs 2008 öncesinde ilk kez sigortalı olan kamu görevlileri için farklı emeklilik şartları uygulanıyor.
Bu grupta normal emeklilik için kadınlarda 58, erkeklerde ise 60 yaş şartı bulunuyor.
Ayrıca 25 yıl hizmet süresinin, diğer bir ifadeyle 9000 prim gününün tamamlanması gerekiyor.
Buna göre bu dönemde göreve başlayan kadın memurlar 58 yaşını, erkek memurlar ise 60 yaşını doldurduklarında ve gerekli hizmet süresini tamamladıklarında emeklilik hakkı elde edebiliyor.
Bu grupta 15 yıl fiilî hizmeti bulunan ve 61 yaşını tamamlayanlar için de kısmi emeklilik seçeneği bulunuyor.
2008 SONRASI MEMURLARDA EMEKLİLİK YAŞI YÜKSELİYOR
1 Mayıs 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olan kamu görevlileri, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine tabi bulunuyor.
Bu kapsamda normal emeklilik için 9000 prim günü şartı aranıyor.
9000 prim gününü 31 Aralık 2035 tarihine kadar tamamlayan kadın memurlar için 58, erkek memurlar için ise 60 yaş şartı uygulanıyor.
Ancak prim gününün 2035 yılından sonra tamamlanması halinde emeklilik yaşı kademeli olarak yükseliyor.
Bu uygulamayla birlikte emeklilik yaşı, 2048 yılından itibaren kadın ve erkeklerde 65 yaş olarak eşitleniyor.
9000 PRİM GÜNÜYLE EMEKLİLİK YAŞI TABLOSU
2008 sonrası sisteme giren memurlar için 9000 prim gününün tamamlandığı tarihe göre uygulanacak emeklilik yaşları şöyle:
| 9000 günün tamamlandığı dönem | Kadın | Erkek |
|---|---|---|
| 31 Aralık 2035'e kadar | 58 | 60 |
| 2036-2037 | 59 | 61 |
| 2038-2039 | 60 | 62 |
| 2040-2041 | 61 | 63 |
| 2042-2043 | 62 | 64 |
| 2044-2045 | 63 | 65 |
| 2046-2047 | 64 | 65 |
| 2048 ve sonrası | 65 | 65 |
Tabloya göre 9000 prim gününü daha geç tamamlayan kamu görevlileri, kademeli olarak daha ileri yaşlarda emekli olabilecek.
5400 PRİM GÜNÜYLE KISMİ EMEKLİLİK MÜMKÜN MÜ?
Normal emeklilik için gerekli olan 9000 prim gününü tamamlayamayan kamu görevlileri açısından 5400 gün üzerinden kısmi emeklilik seçeneği de bulunuyor.
Ancak bu uygulamada emeklilik yaşı, normal emekliliğe göre daha yüksek olabiliyor.
2008 sonrası sigortalı olan memurların kısmi emeklilik şartları da prim günlerinin tamamlandığı döneme göre değişiyor.
5400 PRİM GÜNÜYLE EMEKLİLİK YAŞI TABLOSU
| 5400 günün tamamlandığı dönem | Kadın | Erkek |
|---|---|---|
| 31 Aralık 2035'e kadar | 61 | 63 |
| 2036-2037 | 62 | 64 |
| 2038-2039 | 63 | 65 |
| 2040-2041 | 64 | 65 |
| 2042 ve sonrası | 65 | 65 |
5400 prim günüyle emeklilikte de yaş şartının zaman içerisinde yükseldiği görülüyor.
Bununla birlikte 2008 sonrası sigortalı olanlar için 5400 günlük hizmet şartına geçiş hükümleri bulunduğundan, kişinin ilk sigortalılık tarihi ve hizmet kayıtlarının ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
MEMURLARDA ZORUNLU EMEKLİLİK YAŞI KAÇ?
Kamu görevlileri için genel yaş haddi 65 olarak uygulanıyor.
Bu yaşa ulaşan memurlar, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda yaş haddi nedeniyle emekliye sevk edilebiliyor.
Ancak bütün kamu görevlileri için aynı yaş sınırı geçerli değil.
Akademik personel ve askerî personel gibi bazı meslek gruplarında özel kanunlarla belirlenmiş farklı yaş sınırları uygulanabiliyor.
Bu nedenle emeklilik hesabı yapılırken yalnızca prim günü ve yaş değil, kamu görevlisinin unvanı ve bağlı olduğu mevzuat da dikkate alınmalı.
MEMURLAR EMEKLİLİK BAŞVURUSUNU NASIL YAPACAK?
Emeklilik şartlarını tamamlayan memurların başvuru süreci, halen görevde olup olmadıklarına göre değişiklik gösteriyor.
Görevine devam eden kamu çalışanları, emeklilik taleplerini son görev yaptıkları kurum aracılığıyla iletebiliyor.
Görevinden ayrılmış olan kişiler ise Sosyal Güvenlik Kurumu Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına başvurabiliyor.
Başvuru sürecinde ilgili emeklilik talep belgelerinin hazırlanması gerekiyor.
Uygun işlemler e-Devlet üzerinden de gerçekleştirilebiliyor veya takip edilebiliyor.
E-DEVLET'TEN EMEKLİLİK TARİHİ NASIL ÖĞRENİLİR?
Emeklilik tarihini merak eden kamu görevlileri, e-Devlet üzerinden SGK hizmetlerine ulaşarak sigortalılık ve hizmet bilgilerini inceleyebiliyor.
SGK'nın emeklilik hesaplama hizmetleri aracılığıyla emeklilik koşullarına ilişkin bilgi alınabiliyor.
Ancak emeklilik tarihi hesaplanırken kişinin ilk sigortalılık tarihi, toplam hizmet süresi, prim günleri ve tabi olduğu kanun hükümleri birlikte değerlendiriliyor.
Farklı statülerde çalışmış olanların hizmet birleştirme işlemleri de emeklilik tarihini etkileyebiliyor.
Bu nedenle kesin emeklilik koşullarının belirlenmesi için SGK kayıtlarının esas alınması gerekiyor.
EMEKLİLİK PLANLAYAN MEMURLAR BU TARİHLERE DİKKAT ETMELİ
Memurların emeklilik koşullarında 8 Eylül 1999 ve 30 Nisan 2008 tarihleri önemli ayrım noktalarını oluşturuyor.
EYT kapsamındaki kamu görevlileri gerekli hizmet süresini tamamlamaları halinde yaş şartı olmadan emekli olabilirken, 1999-2008 döneminde ilk kez sigortalı olanlarda kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş şartı öne çıkıyor.
2008 sonrasında ilk kez sigortalı olan memurlarda ise 9000 prim günü ve kademeli emeklilik yaşı uygulaması bulunuyor.
