Endonezya’da sahile vuran yaklaşık 4 metre uzunluğundaki kürek balığı, halk arasında yıllardır anlatılan “kıyamet balığı” efsanesini yeniden gündeme taşıdı. Ancak olayla ilgili ilk bilgilerde önemli bir coğrafi ayrıntı öne çıktı. Balık, bazı aktarımlarda belirtildiği gibi Komodo Adası’nda değil, Endonezya’nın Batı Nusa Tenggara bölgesindeki Lombok Timur’da bulunan Pembe Plaj’da 25 Ağustos sabahı bulundu. Yaklaşık 07.30 sıralarında kıyıda görülen balığın ölü olduğu, daha sonra bir grup çocuk ile yetişkin bir kişi tarafından sahilden taşındığı bildirildi.
6 GÜN SONRA YANARDAĞLAR HAREKETE GEÇTİ
Kürek balığının bulunmasından 6 gün sonra, 31 Ağustos’ta Endonezya’nın farklı bölgelerindeki 6 yanardağda patlamaların meydana gelmesi, iki gelişmenin sosyal medyada birbirine bağlanmasına yol açtı. Endonezya Volkanoloji ve Jeolojik Tehlike Azaltma Merkezi’nin açıklamalarına göre aynı gün Ibu, Semeru, Lewotobi, Ili Lewotolok, Anak Krakatau ve Sinabung’da volkanik hareketlilik kaydedildi. Birbirinden oldukça uzak bölgelerde bulunan yanardağların kısa zaman aralığında hareketlenmesi, kürek balığıyla ilgili eski inanışların yeniden yayılmasına neden oldu.
PVMBG: PATLAMALAR BİRBİRİNİ TETİKLEMİYOR
Uzmanlar ise zamanlamanın çarpıcı görünmesinin bilimsel bir bağlantı anlamına gelmediğini vurguluyor. PVMBG Başkanı Siti Sumilah Rita Susilawati, yanardağlardaki faaliyetlerin birbirini tetikleyen tek bir volkanik süreç olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Endonezya, tektonik plakaların etkileşim halinde bulunduğu ve çok sayıda aktif yanardağın izlendiği bir coğrafyada yer aldığı için farklı volkanlarda aynı dönemlerde hareketlilik görülebiliyor. Bu nedenle resmi değerlendirmelerde her yanardağın kendi sismik, jeokimyasal ve fiziksel verileri ayrı ayrı takip ediliyor.
“KIYAMET BALIĞI” EFSANESİ NEREDEN GELİYOR?
Uzun, yassı ve kurdeleye benzeyen gövdesiyle öne çıkan kürek balıkları, normal yaşam alanlarının denizin derin kesimleri olması nedeniyle insanlar tarafından çok seyrek görülüyor. Bu sıra dışı görünüm ve nadir karşılaşmalar, özellikle Pasifik çevresindeki toplumlarda balığın deprem ve tsunami gibi büyük doğal olayların habercisi olduğuna ilişkin inanışların doğmasına yol açtı. Kıyıya vurmuş bir kürek balığının ardından doğal afet meydana geldiğinde iki olay arasında bağlantı kurulması, efsanenin sosyal medya çağında da yayılmasını sürdürüyor.
BİLİMSEL ÇALIŞMALAR BAĞLANTIYI DOĞRULAMIYOR
Bugüne kadar yapılan bilimsel değerlendirmeler, kürek balıklarının kıyıya çıkmasıyla deprem veya volkanik patlamalar arasında güvenilir bir neden-sonuç ilişkisi ortaya koymuş değil. Endonezya’daki afet uzmanları da Lombok’taki son olayın yaklaşan bir depremin ya da başka bir afetin kesin işareti olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. Deniz suyu sıcaklığındaki değişimler, akıntılar, hava koşulları, hastalık veya hayvanın yaşam döngüsü gibi farklı etkenler, normalde derin sularda yaşayan canlıların yüzeye ya da kıyıya ulaşmasında rol oynayabiliyor.
DERİN DENİZ CANLILARI NEDEN KIYIYA ÇIKIYOR?
Kürek balığının kıyıda görülmesi tek başına olağanüstü bir jeolojik olayın göstergesi kabul edilmiyor. Derin deniz canlılarının alışılmış yaşam alanlarının dışında görülmesi, bilim insanları açısından yine de incelenmeye değer bir çevresel veri oluşturuyor. Böyle durumlarda canlının bulunduğu yer, fiziksel durumu, deniz suyu sıcaklığı, akıntılar ve bölgedeki diğer çevresel değişkenlerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Endonezya’daki yerel denizcilik yetkilileri de Lombok’taki kürek balığının ortaya çıkışında deniz sıcaklığı ve okyanus koşullarındaki değişimlerin etkili olabileceği üzerinde duruyor.
ENDONEZYA'NIN VOLKANİK YAPISI NEDEN ÖNEMLİ?
Endonezya’nın geniş bir takımadalar ülkesi olması ve aktif tektonik kuşakların üzerinde bulunması, deprem ve volkan faaliyetlerinin ülkenin doğal yaşamının önemli bir parçası olmasına neden oluyor. Yanardağlar düzenli olarak gözlem istasyonları, sismik ölçümler, gaz çıkışları ve yüzey değişimleri üzerinden takip ediliyor. Bu nedenle halkın bir hayvanın davranışı veya sosyal medyada yayılan söylentiler yerine resmi volkan ve afet kurumlarının yayımladığı uyarı seviyelerini esas alması önem taşıyor.
KIYIYA NADİR BİR CANLI VURDUĞUNDA NE YAPILMALI?
Uzmanların genel yaklaşımına göre kıyıda nadir görülen, yaralı ya da ölü bir deniz canlısıyla karşılaşıldığında hayvana müdahale etmek veya çevresinde kalabalık oluşturmak yerine ilgili yerel çevre ve denizcilik birimlerine bilgi verilmesi gerekiyor. Canlının bulunduğu konumun ve durumunun kayıt altına alınması bilimsel incelemeler açısından değer taşıyabiliyor. Afet riski konusunda ise güvenilir değerlendirme; söylentiler, efsaneler veya tekil hayvan gözlemleri üzerinden değil, sismoloji ve volkanoloji kurumlarının ölçüm sistemlerinden elde edilen veriler üzerinden yapılıyor.
