Türkiye'den ihracat yapan büyük ölçekli şirketler, hedef pazarlardaki ek gümrük vergileri ve iç piyasadaki kur-enflasyon dengesizliği nedeniyle üretim stratejilerini değiştiriyor. CNBC-e kanalında yayımlanan bir programda ekonomi yazarları Vahap Munyar ve Servet Yıldırım'ın aktardığı bilgilere göre, Borusan ve Kristal Zeytinyağı gibi markalar rekabet güçlerini korumak için doğrudan yurt dışında fabrika kurma yoluna gidiyor.
BORUSAN TEKSAS'TA 4 FABRİKA KURDU
ABD'nin Türk çeliğine yönelik uzun süredir uyguladığı ek vergi politikaları, Borusan'ı doğrudan Amerika kıtasında yatırıma yöneltti. Vahap Munyar'ın ifadelerine göre, Türkiye'den gönderilen boruların vergi soruşturmalarına tabi tutulması ve ek maliyetler yaratması üzerine şirket, Teksas'ta kaya gazı sektörüne yönelik üretim yapan bir tesis inşa etti. Zamanla kapasitesini artıran şirket, halihazırda ABD'deki fabrika sayısını dörde çıkardı.
AVRUPA VE BREZİLYA PAZARI İÇİN YENİ ROTA
Benzer bir üretim kaydırma stratejisi gıda sektöründe de uygulanıyor. Arkas ailesinin ortaklığıyla büyüyen ve Bornova ile Ayvalık'taki tesislerine 45 milyon dolarlık yatırım yapan Kristal Zeytinyağı, Avrupa Birliği'nin 1 litrenin üzerindeki ambalajlı ürünlere uyguladığı vergileri aşmak için İspanya'da şirket kurdu. İlk etapta fason üretimle Avrupa pazarına giren markanın, ilerleyen süreçte İspanya'da kendi fabrikasını kurmayı planladığı bildirildi. Şirket, Brezilya pazarındaki vergi bariyerlerini aşmak amacıyla da gümrük avantajı sağlayan Tunus'ta fason üretime başladı.
ÜRETİMİN YURT DIŞINA KAYMASI NE ANLAMA GELİYOR?
Şirketlerin hedef ülkelerde üretime geçmesi, küresel ticaretteki korumacı politikalara karşı geliştirilen zorunlu bir pazar tutunma stratejisi olarak öne çıkıyor. Döviz kuru artışının enflasyonun gerisinde kalması, ihracatçıların yurt dışı müşterilerine fiyat vermesini zorlaştırırken, doğrudan pazarın içinde üretim yapmak lojistik ve vergi avantajı sağlıyor. Kristal yöneticilerinden Bernard Arkas'ın değerlendirmelerine dayandırılan bilgiye göre, yurt dışındaki bu üretim faaliyetleri bir sermaye kaçışı anlamına gelmiyor. Yurt dışı operasyonlarından elde edilen kazançlar, son tahlilde Türkiye'deki ana şirkete fatura edilerek merkeze dönmeye devam ediyor.
