Kenya’nın batısındaki uzak Cheporor köyünde kaybolan keçisini arayan Manasse Lomachar’ın tesadüfen altın bulması, kısa sürede bölgenin görünümünü değiştiren bir hareketliliğe dönüştü. Lomachar, keçisini ararken mevsimsel dere yatağında kum ve çamuru eleyerek altın arayan kadınlarla karşılaştığını ve onlara katıldığını anlattı. Burada yaklaşık 3 gram altın bulan Lomachar’ın bunu 36 bin Kenya şilinine satmasıyla ilgili haberin yayılması, Cheporor’a çevre yerleşimlerden ve komşu Uganda’dan çok sayıda kişinin gelmesinde etkili oldu.
BİNLERCE KİŞİ ALTIN UMUDUYLA KÖYE GELDİ
Yerel yetkililerin tahminlerine göre altın arama hareketliliğinin en yoğun olduğu dönemde Cheporor’a gelenlerin sayısı yaklaşık 10 bine ulaştı. Kısa süre öncesine kadar otlak ve çalılıkların bulunduğu alanlarda çok sayıda çukur açılırken, çıkarılan toprak yığınları ve geçici madenci kampları oluştu. Bölgede daha önce de dere yataklarında küçük miktarlarda altın arandığı biliniyor. Ancak son buluntulara ilişkin haberlerin yayılması, daha önce madencilik deneyimi bulunmayan kişileri de bölgeye çekti.
TOPRAK VE ÇAMUR TEK TEK ELENİYOR
Cheporor’daki faaliyet büyük ölçüde geleneksel ve küçük ölçekli yöntemlerle yürütülüyor. Altın arayanların bir bölümü kazma ve küreklerle kayalık zemini açarken çıkarılan malzeme dere yatağına taşınıyor. Burada toprak, kum ve çamur su yardımıyla yıkanarak daha ağır olan altın parçacıklarının ayrıştırılması amaçlanıyor. Daha deneyimli madenciler ise yüzeydeki malzemeyle yetinmeyerek daha derin çukurlarda çalışıyor. Bu tür küçük ölçekli madencilikte kazanç garanti olmadığı gibi bulunan altının miktarı ve saflığı da elde edilecek geliri doğrudan etkiliyor.
TARIM GELİRİNİN YETERSİZLİĞİ ALTIN ARAYIŞINI BESLİYOR
Altın arayışına katılanların önemli bölümünün temel beklentisi kısa sürede zengin olmak yerine aile bütçesine ek gelir sağlayabilmek. Cheporor ve çevresinde birçok ailenin geçimi tarım ve hayvancılığa dayanıyor. Yağışlara, ürün verimine ve piyasa koşullarına bağlı gelirlerin düzensiz olması nedeniyle birkaç gramlık değerli maden dahi önemli bir ekonomik fırsat olarak görülebiliyor. Komşu Napawoi köyünden çiftçi ve hayvancı Patrick Lokolia da çocuklarının okul masraflarını karşılamak amacıyla altın arayanlara katılan isimlerden biri. Henüz 18 yaşındaki Abigael Chelengat ise kendi eğitim masrafları ile küçük kardeşlerinin okul giderlerine katkı sağlayabilecek miktarda altın bulmayı umut ediyor.
ALTIN HAREKETLİLİĞİ YENİ BİR EKONOMİ OLUŞTURDU
Binlerce kişinin kısa sürede aynı noktada toplanması yalnızca madencilik faaliyetini değil, çevredeki ekonomik hayatı da değiştirdi. Altın arayanların yiyecek, içme suyu ve günlük ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik geçici satış noktaları ve küçük işletmeler ortaya çıktı. Bu durum, altın bulamayan bazı kişiler açısından dahi bölgedeki yoğunluğu gelir fırsatına dönüştürme imkânı yaratıyor. Bununla birlikte nüfusun aniden artması, sınırlı altyapıya sahip kırsal bölgelerde temiz su, sanitasyon, barınma ve güvenlik gibi temel ihtiyaçlar üzerinde ciddi baskı oluşturabiliyor.
KONTROLSÜZ KAZILAR GÜVENLİK RİSKİ TAŞIYOR
Geleneksel altın madenciliğinde en önemli sorunlardan biri plansız ve denetimsiz açılan çukurlar. Zeminin jeolojik yapısı bilinmeden derinleştirilen kazılarda göçük, düşme ve yaralanma tehlikesi bulunuyor. Yoğun insan hareketliliği ise sağlık ve güvenlik sorunlarını artırabiliyor. Özellikle yeterli içme suyu ve tuvalet altyapısının bulunmadığı geçici kamplarda halk sağlığı açısından önlem alınması önem taşıyor. Çocukların madencilik faaliyetlerine katılması ihtimali de yetkililerin üzerinde durması gereken sosyal risklerden biri olarak öne çıkıyor.
GERÇEK REZERVİN BOYUTU BİLİNMİYOR
Cheporor’da altın bulunmuş olması, bölgede ekonomik ölçekte işletilebilecek büyük bir rezerv bulunduğu anlamına gelmiyor. Dere yataklarında rastlanan alüvyon altını, çevredeki kayaçlardan aşınarak taşınan küçük parçacıklardan oluşabiliyor. Bir yatağın ticari madencilik açısından değer taşıyıp taşımadığının belirlenebilmesi için jeolojik inceleme, numune alma ve laboratuvar analizleri yapılması gerekiyor. Altının hangi alana yayıldığı, cevherin yoğunluğu ve çıkarma maliyeti belirlenmeden rezervin ekonomik büyüklüğü konusunda kesin sonuca ulaşılması mümkün değil.
ALTIN BULMAK MADENCİLİĞİN SADECE İLK AŞAMASI
Benzer altına hücum örneklerinde ilk bireysel keşiflerin ardından çok sayıda insanın bölgeye yöneldiği, ancak başlangıçtaki beklentilerin her zaman kalıcı bir madencilik sektörüne dönüşmediği görülüyor. Sürdürülebilir bir üretim için yalnızca altının varlığı değil; ruhsatlandırma, iş güvenliği, çevrenin korunması, çıkarılan madenin kayıt altına alınması ve satış zincirinin denetlenmesi de gerekiyor. Cheporor’daki hareketliliğin geçici bir altın arama dalgası mı yoksa daha uzun süreli bir ekonomik faaliyetin başlangıcı mı olacağını ise yapılacak teknik incelemeler ve bölgede bulunabilecek altının gerçek miktarı belirleyecek.
