Akaryakıt fiyatlarındaki hızlı yükseliş sürerken, motorinde Türkiye açısından yeni bir fiyat eşiğine ulaşıldı. Motorinin litre fiyatına 15 Eylül gecesi yaklaşık 6,5 liralık artış yapılmasının ardından 17 Eylül itibarıyla yaklaşık 4,60 TL'lik yeni zam pompaya yansıdı. Peş peşe gelen artışlarla birlikte motorinin litre fiyatı birçok kentte 100 TL sınırını aşarak üç haneli seviyelere çıktı.
MOTORİNDE ÜÇ HANELİ FİYAT DÖNEMİ
Son zam sonrasında İstanbul Avrupa Yakası'nda motorinin litre fiyatı 100,31 TL'ye, Anadolu Yakası'nda ise 100,19 TL'ye yükseldi. Ankara'da motorin 101,43 TL'den, İzmir'de ise 101,70 TL'den satılmaya başladı. Böylece motorin fiyatları Türkiye'de ilk kez 100 TL'nin üzerine çıkarken, şehirler arasındaki fiyat farkları da öne çıktı.
Güncel fiyatlara göre İstanbul Avrupa Yakası'nda benzinin litresi 80,31 TL, motorinin litresi 100,31 TL, LPG'nin litresi ise 34,99 TL seviyesinde bulunuyor. Anadolu Yakası'nda benzin 80,12 TL, motorin 100,19 TL ve LPG 34,39 TL'den satılıyor. Ankara'da benzin 81,25 TL, motorin 101,43 TL, LPG 35,09 TL seviyesinde bulunurken; İzmir'de benzin 81,52 TL, motorin 101,70 TL ve LPG 34,99 TL seviyesine çıktı.
AKARYAKIT FİYATLARI NASIL BELİRLENİYOR?
Türkiye'de benzin ve motorin fiyatlarının oluşumunda tek bir unsur değil, birbiriyle bağlantılı birçok değişken etkili oluyor. Akdeniz piyasasındaki işlenmiş akaryakıt ürünlerinin fiyatları ve döviz kurundaki hareketler rafineri çıkış fiyatlarının belirlenmesinde önemli rol oynuyor. Bunun üzerine vergi kalemleri, dağıtım ve bayi aşamasındaki maliyetler ile piyasa koşulları eklenerek tüketicinin pompada karşılaştığı fiyat ortaya çıkıyor. Bu nedenle uluslararası petrol veya ürün fiyatlarında yaşanan sert hareketler ile döviz kurundaki değişimler, belirli bir süre sonra pompa fiyatlarına zam ya da indirim olarak yansıyabiliyor.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun akaryakıt piyasasına ilişkin uygulamasında pompa fiyatları Bayi Otomasyon Sistemi üzerinden gerçekleşen fiili satış fiyatları esas alınarak takip ediliyor. Bayi satış fiyatları serbest piyasa koşullarında oluşurken dağıtım şirketleri bayileri için tavan veya tavsiye fiyat bildirebiliyor. Bu nedenle aynı ürünün litre fiyatı kentler, dağıtım şirketleri ve hatta aynı kentteki istasyonlar arasında küçük farklılıklar gösterebiliyor.
ŞEHİRLER ARASINDAKİ FARK NEREDEN KAYNAKLANIYOR?
Akaryakıtın rafineri veya depolama tesislerinden istasyonlara taşınması sırasında ortaya çıkan lojistik maliyetler, rekabet koşulları, dağıtım şirketlerinin fiyat politikaları ve bayilerin işletme giderleri kentler arasındaki fiyat farklarının temel nedenleri arasında yer alıyor. Rafineri ve depolama noktalarına olan mesafe arttıkça nakliye maliyetinin fiyat üzerindeki etkisi de değişebiliyor. Bu nedenle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük kentlerde dahi pompa fiyatları aynı seviyede oluşmayabiliyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NDAKİ GELİŞMELER PİYASAYI BASKILIYOR
Son dönemdeki yükselişte küresel enerji piyasalarında artan jeopolitik riskler de öne çıkıyor. ABD ile İran arasındaki karşılıklı saldırıların yeniden başlaması, Orta Doğu'daki enerji altyapısına yönelik risklerin yükselmesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin ciddi biçimde yavaşlaması petrol arzına ilişkin endişeleri artırdı. Dünya enerji ticaretinin kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz'de sevkiyatın aksaması ihtimali, yalnızca fiziki arzı değil, piyasalardaki risk primini ve taşıma maliyetlerini de yukarı çekebiliyor.
MOTORİNDEKİ ARTIŞIN ETKİSİ POMPAYLA SINIRLI KALMIYOR
Motorin fiyatlarındaki yükseliş özellikle taşımacılık, lojistik, tarım ve ticari araç kullanımının yoğun olduğu sektörler açısından önem taşıyor. Kara yolu taşımacılığında yakıt, işletme maliyetlerinin önemli kalemlerinden biri olduğu için uzun süreli ve yüksek oranlı fiyat artışları nakliye giderleri üzerinden farklı sektörlere dolaylı biçimde yansıyabiliyor. Bu etkinin nihai mal ve hizmet fiyatlarına ne ölçüde geçeceği ise işletmelerin maliyet yapısına, rekabet koşullarına ve fiyatlama tercihlerine göre değişiyor.
SÜRÜCÜLER GÜNCEL FİYATLARI KARŞILAŞTIRABİLİR
Akaryakıt fiyatlarının istasyonlar arasında değişebilmesi nedeniyle sürücüler güncel pompa fiyatlarını karşılaştırarak yakıt alımını planlayabiliyor. EPDK da illere ve bayilere göre akaryakıt fiyatlarının izlenebilmesine yönelik veriler yayımlıyor. Küresel petrol ve ürün fiyatları, döviz kuru, vergiler, dağıtım maliyetleri ve Orta Doğu'daki arz güvenliğine ilişkin gelişmeler değişkenliğini koruduğu sürece pompa fiyatlarında da kısa aralıklarla yeni hareketlerin görülmesi mümkün.
