Antalya’da bir zincir marketin taze meyve ve sebzelerin tanıtımında kullandığı “Pestisit tespit edilmedi” ifadesi, yapılan resmi denetimlerin ardından Reklam Kurulu tarafından tüketiciyi yanıltıcı bulundu. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ekiplerince alınan 56 taze meyve ve sebze numunesinin 15’inde pestisit aktif maddesi tespit edilirken, belirlenen kalıntıların yasal sınırların altında olduğu bildirildi. Reklam Kurulu, ürünlerin mevzuata uygun olmasına rağmen kullanılan tanıtım ifadesi nedeniyle zincir market hakkında 1 milyon 83 bin lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.
56 NUMUNENİN 15’İNDE PESTİSİT TESPİT EDİLDİ
Denetimler kapsamında zincir marketin farklı ürün gruplarından toplam 56 taze meyve ve sebze numunesi laboratuvar incelemesine alındı. Analizlerde 7 domates ve 8 biber olmak üzere toplam 15 numunede pestisit aktif maddelerine rastlandı. Bununla birlikte tespit edilen kalıntı miktarlarının Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği’nde belirlenen sınırların altında kaldığı ve analiz sonuçlarının bu yönüyle mevzuata uygun olduğu belirtildi.
CEZANIN NEDENİ KALINTI DEĞİL REKLAM İFADESİ
Reklam Kurulu’nun değerlendirmesinde iki ayrı konu öne çıktı. Bunlardan ilki ürünlerde tespit edilen pestisit kalıntılarının gıda mevzuatına uygunluğu, ikincisi ise tüketiciye verilen reklam mesajının gerçeği doğru biçimde yansıtıp yansıtmadığı oldu. Numunelerdeki kalıntılar yasal limitlerin altında kalmasına rağmen ürünlerde pestisit aktif maddesi tespit edilmiş olması nedeniyle “Pestisit tespit edilmedi” şeklindeki kesin ifadenin tüketicide hiçbir pestisit aktif maddesi bulunmadığı yönünde algı oluşturabileceği değerlendirildi.
Kurul bu nedenle söz konusu tanıtımları Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği ile 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında ele aldı. İnceleme sonucunda reklamların tüketicileri yanıltıcı nitelikte olduğu ve dürüst rekabet ilkeleriyle bağdaşmadığı değerlendirilerek idari yaptırım uygulanmasına karar verildi.
PESTİSİT KALINTISI İLE YASAL LİMİT AYNI ŞEY DEĞİL
Pestisitler tarımsal üretimde bitkilere zarar veren böcek, mantar, yabancı ot ve diğer zararlı organizmalarla mücadele amacıyla kullanılan maddeleri kapsıyor. Gıda güvenliği açısından yapılan kontrollerde yalnızca bir aktif maddenin tespit edilip edilmediğine değil, tespit edilen kalıntının ilgili ürün için belirlenen maksimum kalıntı limitini aşıp aşmadığına da bakılıyor. Bu nedenle bir üründe ölçülebilir düzeyde pestisit kalıntısına rastlanması, tek başına o ürünün mevzuata aykırı olduğu anlamına gelmiyor.
Maksimum kalıntı limitleri, gıda ürünlerinde bulunmasına izin verilen pestisit kalıntılarının mevzuat çerçevesindeki üst sınırlarını ifade ediyor. Laboratuvar analizleri sonucunda bulunan değerler ilgili ürün ve aktif madde için belirlenen sınırlarla karşılaştırılıyor. Antalya’daki incelemede de 15 numunede aktif madde belirlenmesine karşın kalıntıların yasal limitlerin altında kaldığı bildirildi.
ANTALYA TAZE MEYVE VE SEBZE TEDARİKİNDE ÖNEMLİ MERKEZ
Antalya, Türkiye’nin yaş meyve ve sebze üretimi ile tedarik zincirinde önemli merkezlerden biri olması nedeniyle pestisit kontrollerinin yakından takip edildiği iller arasında bulunuyor. Özellikle domates ve biber gibi yoğun üretilen ürünlerde üretim aşamasından dağıtım merkezlerine ve market raflarına kadar farklı noktalarda analiz ve denetim süreçleri uygulanabiliyor. Perakende şirketleri de resmi kontrollerin yanında kendi tedarik ve kalite kontrol sistemleri kapsamında laboratuvar analizleri yaptırabiliyor.
MARKET DAHA ÖNCE ANALİZ UYGULAMASINI DUYURMUŞTU
Söz konusu zincir market, 2025 yılı sonunda Antalya’daki tedarik platformunda kendi bünyesinde pestisit analiz süreci başlattığını kamuoyuna duyurmuş, ilk aşamada domateslerde uygulanan sistemi daha sonra biberleri de kapsayacak şekilde genişletmişti. Şirketin daha önce yaptığı açıklamalarda, analizden geçen ürünlerin “Pestisit Tespit Edilmedi” etiketiyle raflara çıkarıldığı ve tüketicilerin analiz bilgilerine QR kod üzerinden ulaşabildiği belirtilmişti.
REKLAMLARDA İSPATLANABİLİR İFADE ŞARTI
Gıda ürünlerine ilişkin reklam ve tanıtımlarda kullanılan ifadeler, tüketicinin satın alma kararını doğrudan etkileyebildiği için ayrıca denetleniyor. Bir ürünün “içermediği”, “bulunmadığı” veya belirli bir maddeden tamamen arındırılmış olduğu yönündeki kesin ifadelerin, tanıtımın kapsamıyla uyumlu ve doğrulanabilir olması gerekiyor. Reklam Kurulu da yanıltıcı olduğu değerlendirilen reklam ve ticari uygulamalar hakkında inceleme yaparak mevzuat kapsamında reklamın durdurulması ve idari para cezası gibi yaptırımlara karar verebiliyor.
TÜKETİCİLER NELERE DİKKAT ETMELİ?
Tüketiciler açısından pestisit konusunda “tespit edildi” ifadesi ile “yasal limit aşıldı” ifadesinin birbirinden ayrılması önem taşıyor. Bir analizde pestisit aktif maddesi bulunması, kalıntı miktarı izin verilen sınırlar içerisindeyse doğrudan mevzuata aykırı ürün anlamına gelmiyor. Bununla birlikte ürünlerin etiket, reklam ve tanıtımlarında kullanılan ifadelerin de analiz sonuçlarını doğru yansıtması gerekiyor. Gıda güvenliğine ilişkin resmi kontroller Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülürken, reklam ve tüketiciyi yanıltabilecek ticari uygulamalar ise Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu tarafından değerlendiriliyor.
