CAATSA nedir?
CAATSA, İngilizce "Countering America's Adversaries Through Sanctions Act" ifadesinin kısaltması olup Türkçeye "Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası" olarak çevriliyor.
2017 yılında ABD Kongresi tarafından kabul edilen yasa, Rusya, İran ve Kuzey Kore ile savunma ve istihbarat alanlarında önemli iş birlikleri yapan ülke, kurum ve kişilere yaptırım uygulanmasını öngörüyor. Yasa aynı zamanda ABD başkanının bu yaptırımları tek başına kaldırmasını zorlaştırarak Kongre'nin denetimini de artırıyor.
Türkiye neden yaptırıma maruz kaldı?
Türkiye'nin 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından ABD, bu alımın CAATSA Yasası'nın 231'inci maddesini ihlal ettiğini savundu.
Bunun üzerine Aralık 2020'de Türkiye'ye yönelik yaptırımlar yürürlüğe girdi. Washington yönetimi, Rus savunma sanayisiyle yapılan bu anlaşmanın NATO güvenliği açısından risk oluşturduğunu ileri sürdü.
Yaptırımlar neleri kapsıyor?
CAATSA kapsamında uygulanan yaptırımlarla birlikte Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) yaptırım listesine alındı.
Bu kapsamda;
- SSB'nin ABD'den savunma ekipmanı ve teknoloji ihracat lisansı alması engellendi.
- ABD merkezli finans kuruluşlarından kredi ve mali destek almasının önü kapatıldı.
- SSB ile ABD'li şirketler arasında yeni sözleşme ve ihale yapılması sınırlandırıldı.
- Dönemin Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir ile bazı üst düzey yöneticilere ABD'ye giriş yasağı getirildi.
- Yaptırım kapsamındaki kişilerin ABD'deki mal varlıkları ve dolar üzerinden finansal işlemleri de kısıtlandı.
F-35 programından çıkarıldı
S-400 krizi sonrasında Türkiye, ortak üreticileri arasında yer aldığı F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı'ndan da çıkarıldı.
Bunun ardından Türkiye, hava kuvvetlerinin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla ABD'den 40 adet F-16 savaş uçağı ve 79 modernizasyon kiti talebinde bulundu. Bu satış, uzun süren görüşmelerin ardından 2024 yılında ABD Kongresi tarafından onaylandı.
Yeni dönemde umut arttı
Son dönemde Ankara ile Washington arasında savunma alanındaki temaslar yeniden hız kazandı. Trump yönetimi, Türkiye'ye yaklaşık 700 milyon dolar değerinde F-110 savaş uçağı motoru satışına ilişkin niyet bildirimini ABD Kongresi'ne iletti.
Söz konusu motorların Türkiye'nin milli muharip uçağı KAAN projesinde kullanılması planlanıyor.
Gözler Erdoğan-Trump görüşmesinde
Ankara, CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasının iki ülke arasındaki savunma iş birliğinin yeniden güçlenmesi açısından kritik öneme sahip olduğunu vurguluyor.
NATO Liderler Zirvesi kapsamında gerçekleştirilecek Erdoğan-Trump görüşmesinde, yaptırımların kaldırılması, F-35 programına dönüş ihtimali ve savunma sanayisindeki yeni iş birliği alanlarının masaya yatırılması bekleniyor. Görüşmeden çıkacak mesajların, Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceği açısından belirleyici olması öngörülüyor.
