Pazartesi Sohbeti’nin bu haftaki konuğu, Alanya Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğü’nde Evlat Edinme ve Koruyucu Aile Hizmetleri’ni yürütmekle görevli psikolog Doğa Nur Cülcüloğlu oldu

ÇOCUK Esirgeme Kurumu’nun isim değiştirdiğini ve artık Çocuk Evi dendiğini söyleyen Alanya Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğü Evlat Edinme ve Koruyucu Aile Hizmetleri görevlisi psikolog Doğa Nur Cülcüloğlu, Alanya’da 3 çocuk evinin olduğunu, toplam 15 çocuğun Çocuk Evlerinde devlet korumasında yaşadığını aktardı. Evlat edinme ve koruyucu aile kavramlarını da birbirinden ayıran Cülcüloğlu, Alanya’da 13 koruyucu ailenin yanında 16 çocuğun bakım ve gözetiminin sağlandığını söyledi. “Koruyucu aile sayımızı arttırarak devlet koruması altında olan çocuklarımızın sıcak, samimi, güvenli ve şefkatli ilişkilerin hâkim olduğu, birebir ilgi görebilecekleri bir aile ortamında büyümelerini amaçlıyoruz. Devlet, bakımı sağlanan çocuk için ayrıca aileye maddi yardım da sağlıyor” diyen Cülcüloğlu ile röportajımızdan öne çıkan başlıklar ise şöyle:

- Doğa Hanım, Pazartesi Sohbeti’ne hoş geldiniz. Kendinizden ve Alanya Sosyal Hizmetler’deki görevinizden bahseder misiniz?

1988 Alanya doğumluyum. Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü mezunuyum. 2013 yılından bu yana Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığında psikolog olarak görev yapmaktayım. 2018 yılından bu yana da Alanya Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğümüzde Evlat Edinme Hizmeti ile Koruyucu Aile Hizmetlerini yürütmekle görevliyim.

- “Çocuk esirgeme” kavramı artık bitti. Çocukların olduğu kurumlara “Çocuk evi” diyeceğiz değil mi? Alanya’da kaç tane çocuk evi var. Buralarda kaç çocuk devlet koruması altında?

Evet, 2011 yılında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’nın kurulması ile birlikte ve yürütülen sosyal politikalar neticesinde yurt ve yuva yerine artık çocuk evleri diyoruz. Alanya’da 6-13 yaş kız, 6-13 yaş erkek ve 13-18 yaş kız olmak üzere toplamda 3 Çocuk Evi mevcut. Şu anda bu evlerde 15 çocuğumuz bakım ve koruma altında.

‘AİLE, ÇOCUĞA PSİKOLOJİK YA DA FİZİKSEL ZARAR VERMEDİYSE GÖRÜŞEBİLİR’

- Çocuk evlerine kimleri alıyorsunuz? Buradaki çocuklar aileleriyle görüşüyor mu?

Korunmaya ihtiyacı olan, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ilgili maddeleri gereğince haklarında Bakım Tedbiri ya da Korunma Kararı bulunan çocuklarımız, Çocuk Evlerinde kalıyor. Çocukların korunmaya ihtiyaç duyma durumları göz önünde bulundurularak, çocuğa bir zarar vermemiş ise belirli periyotlarla öz aileleri ile görüşmeleri sağlanıyor.

‘KENDİ İLGİ VE YETENEĞİNİZE GÖRE ÇOCUKLARIMIZA KATKI SUNABİLİRSİNİZ’

- Çocuk Evlerinde çocukların günleri nasıl geçiyor? Bir vatandaş olarak Çocuk Evlerini ziyaret edebiliyor muyuz, burada çocuklarla zaman geçirmemize izin veriyor musunuz?

Sizlerin evlerindeki çocukların günü nasıl geçiyorsa öyle geçiyor aslında. Çocuklarımız diğer her çocukta olmasını istediğimiz gibi okuluna gidiyor, sosyal, kültürel, sportif faaliyetlere katılıyor. Bizler de çocuklarımızı hayata hazırlıyoruz, psikolojik ve sosyal açıdan sağlıklı bir şekilde hayatlarını idame ettirebilmeleri için yaşlarına göre yaşam becerilerini en iyi şekilde kazanmaları için çaba harcıyor, sorumluluklarını geliştirmesini sağlıyoruz. Çocuk Evlerimizin adres bilgileri gizli, bu nedenle evlere çocuklarımızı korumak ve gizliliği delmemek adına vatandaşları almıyoruz. Fakat ev dışında gönüllü kişi ya da aile olarak; kendi ilgi, yetenek ve eğitimleriniz doğrultusunda katkı vermek amacıyla, etkinlik ve çalışmalar yapabilirsiniz. Bu çalışmalar büyük ölçüde bizim tarafımızca belirlenir ya da vatandaşlar belirler ise denetlenir.

‘EVLAT EDİNMEDE ÇOCUK AİLENİN KÜTÜĞÜNE GEÇER’

- Evlat edinme ve koruyucu aile kavramları birbiriyle karışıyor. İkisi arasındaki ayrımı yapmanızı rica edeceğim.

Evlat edinme; durumu evlat edindirilmeye uygun olan çocukla, durumu evlat edinmeye uygun kişi/eşler arasında hukuki bağlar sağlanarak, çocuk-ebeveyn ilişkisinin kurulmasıdır. Koruyucu aile; çeşitli nedenlerle öz ailesi yanında bakımları bir süre için sağlanamayan çocuklarımızın eğitim, bakım ve yetiştirilme sorumluluğunu kısa veya uzun süreli olarak, ücretli veya gönüllü statüde devlet denetiminde paylaşan, hissettikleri toplumsal sorumluluğu kendi aile ortamlarında gösterebilen uygun aile ya da kişilerdir. Koruyucu aile hizmeti ile amaç; korunma ve bakım altında bulunan çocuğun, karmaşık ve sorunlu olan dönemini örselenmeden geçirmesini ve normal hayatını devam ettirmesini sağlamaktır. Koruyucu aile kurumla iş birliği içinde; yanlarına yerleşen çocuğa, öz ailesi, okulu ve çevresiyle ilişkilerini devam ettirmesini sağlayarak yardımcı olur. Bizlere de en çok sorulan sorulardan biri, bunun için karşılaştırmalı olarak anlatmak istiyorum. Evlat edinmede çocuğun hak ve yükümlülükleri tamamen evlat edinen aileye geçer. Aile, biyolojik anne-baba hükmünü taşır. Bu haklar koruyucu aileye geçmez. Koruyucu ailede resmi anne-baba hükmü olmadığından çocuk mirasçı olmaz.

‘EVLAT EDİNEN AİLE ÇOCUĞUN ADINI DEĞİŞTİREBİLİR, KORUYUCU AİLE ÇOCUĞUN KENDİ ADINI KULLANIR’

Evlat edinenler isterse çocuğa yeni bir ad verebilir, çocuk evlat edinenin soyadını alır. Nüfus kaydında çocuğun ana ve baba adı olarak evlat edinen kişilerin adı gözükür. Evlat edindirilen çocuğun miras ve başka haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının devam etmesi için çocuğun naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulmaktadır. Koruyucu aile hizmetinde ise aile, çocuğa yeni bir ad ve soyadı veremez. Nüfus kaydında çocuğun ana ve baba adı olarak biyolojik ailenin bilgileri gözükür.

‘KORUYUCU AİLEDE ÇOCUĞUN MEMURİYET HAKKI DEVAM EDER’

Evlat edinme hizmetinde evlat edinme işlemi mahkeme kararıyla tamamlandığında çocuğun koruma kararı kalkmakta, dolayısıyla çocuk devletin tanıdığı istihdam yani memurluk hakkından faydalanamaz. Koruyucu aile hizmeti ise çocuğun korunma kararı kaldırılıncaya kadar devam etmektedir ve çocuk kurumun tanıdığı istihdam hakkından faydalanmaktadır.

‘DEVLET, KORUYUCU AİLE İLE ÇOCUĞUN SORUMLULUĞUNU PAYLAŞIR’

Koruyucu ailelerimize, çocuğun bakım ve yetiştirilme masraflarına karşılık olarak yönetmelik ile belirlenen oranlarda ve kalemlerde aylık ödeme yapılmaktadır. Evlat edinen ailelere böyle bir ödeme yapılmaz. Evlat Edinme Hizmetinden faydalandırılan çocuk, mahkeme kararı öncesi 1 yıl süre ile geçici bakım sürecinde periyodik olarak izlenmektedir. Mahkeme kararı sonucu evlat edinilmesinin uygun bulunması halinde çocuğun korunma ihtiyacı olan çocuk statüsü sonlandırılmaktadır. Koruyucu Aile Hizmetinde ise çocuk hakkında verilen koruma kararı devam etmekte olup çocuğa ilişkin izlemeler periyodik olarak tarafımızca devam ettirilmektedir.

‘EVLİ YA DA BEKAR, 25-65 YAŞ ARALIĞINDA DÜZENLİ GELİRİ OLAN HERKES KORUYUCU AİLE OLABİLİR’

- Herkes evlat edinebilir, koruyucu aile olabilir mi? Süreç nasıl işliyor? Aileler seçim yapabiliyor mu?

Otuz yaşını doldurmuş veya en az beş yıldan beri evli olan eşler evlat edinmek üzere başvuruda bulunabilirler. Evlat edinmek isteyen ve evli olmayan kişinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşulu aranır. Birlikte yaşayan fakat evli olmayanlar birlikte evlat edinemezler. Türkiye’de sürekli olarak ikamet eden, 25-65 yaş aralığında bulunan, en az ilkokul düzeyinde eğitim almış, düzenli geliri bulunan herkes koruyucu aile olmak üzere başvuruda bulunabilir. Evli ya da bekâr, çocuklu ya da çocuksuz olma şartımız yok. Sadece çocuğun biyolojik anne-babası ya da vasisi çocuğun koruyucu ailesi olamazlar.

‘SOSYAL İNCELEME BAŞLATIYOR, AİLELERİ HABERLİ-HABERSİZ ZİYARET EDİYORUZ’

Her iki hizmet için de aile bireylerinin sağlık, sabıka, öğrenim ve gelir durumlarını gösterir belgeler gibi resmi evraklar talep ediyoruz. Belgelerin incelenmesi sonucunda başvuru işlemlerinin devam etmesine karar verilmesi halinde başvuranlar hakkında sosyal inceleme süreci başlatıyoruz. Bu süreçte çocuk ile koruyucu aile olacak ya da evlat edinecek bireylerin çocuk ile ilişkileri açısından önem taşıyan mesleki değerlendirmelere, çocuk için uygun ebeveyn olma durumu ve koşulu göz önünde bulundurularak evlerinde, işyerlerinde, sosyal çevrelerinde haberli ve habersiz incelemelere ve görüşmelere yer veriliyor. Her iki hizmette de aileler çocuğun yaş grubu ve cinsiyetiyle ilgili bir tercihte bulunabilirler. Ancak yanlarına çocuk yerleştirilirken talep ettikleri yaş ve cinsiyet bütün yönleriyle birlikte değerlendirilir. Evlat edinme ve koruyucu aile süreci başladığında da düzenli olarak çocuk evinde ve okulunda ziyaret edilir.

‘ÇOCUĞUN RUH DÜNYASINA ZARAR VERMEMESİ İÇİN AİLE AÇIKLAMALI’

- Evlatlık alınan çocuklara bu durum aktarılmalı mı? Bunu yaparken nelere dikkat edilmeli?

Çocuğun; hazır olmadığı bir anda üstelik evlat edinenler dışındaki kaynaklardan öğrenme olasılığı çok yüksek olabildiği için bu durum hem evlat edinen aile hem de çocuğun yaşamında onarılamayacak yaralar açabilir. Bu gerçeği saklamak her geçen gün biraz daha kendini hissettirerek evlat edinenlerin omuzlarında ağır bir yük de hissettirebilir. Çocuk psikolojisi alanında yapılan çalışmalara göre çocukların bu durumu normal kabul ederek sorun yaşamamaları ve yaşatmamaları için evlat edinildiği uygun yaş ve zamanda mutlaka söylenmelidir. En uygun dönem çocuğun henüz sosyal yaşama tam olarak açılmadığı, anne ve babanın yaşamında birinci derecede önem taşıdığı okul öncesi çağı yani 4-6 yaş aralığıdır. Evlat edinenlerin uygun yaş ve zamanda çocuğa evlat edinildiğini söylemesi konusunda gerekli danışmanlık müdürlüğümüzce veriliyor.

‘TAKDİR MAHKEMEYE KALIR…’

- Ben çocuğu evlat edindim diyelim. Çocuğun biyolojik annesi ya da babası çocuğu benden alabilir mi?

Evlat edinilen her çocuğun biyolojik ebeveyni günün birinde ortaya çıkarak çocuğunu arayabilir. Biyolojik ailenin çocuğun evlat edindirilmesi için verdiği rıza kararından vazgeçme riski her zaman bulunabilmektedir. Bu durumun yaşanması halinde hukuki süreç gerçekleşir ve takdir mahkemeye aittir.

‘15’İ ÇOCUK EVLERİNDE DEVLET KORUMASI ALTINDA; 16 ÇOCUK İSE ALANYA’DA KORUYUCU AİLELERİ İLE YAŞIYOR’

- Alanya’dan evlat edinme ve koruyucu aile talepleri geliyor mu?

Evet, bilgi edinmek ya da başvuruda bulunmak üzere talepler var tabii ki. Hatta ilçemizde şu anda 13 koruyucu ailemizin yanında 16 çocuğumuzun bakım ve gözetimi sağlanmakta. 15 çocuğumuz da dediğim gibi Çocuk Evlerinde devlet himayesi altında. Koruyucu aile sayımızı arttırarak devlet koruması altında olan çocuklarımızın sıcak, samimi, güvenli ve şefkatli ilişkilerin hâkim olduğu, birebir ilgi görebilecekleri bir aile ortamında büyümelerini amaçlıyoruz.

‘ÇOCUKLARA SICAK BİR AİLE ORTAMI SUNMAK İSTEYEN AİLELERİ MÜDÜRLÜĞÜMÜZE DAVET EDİYORUZ’

- Pazartesi Sohbeti’ne katıldığınız için teşekkür ederim, eklemek istediğiniz bir şey var mı?

Bakanlığımız, İl Müdürlüğümüz ve Alanya Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğümüz tarafından yazılı ve görsel basında hizmetlerimizin tanıtımı yapılmakla birlikte sizinle gerçekleştirdiğimiz bu röportajın da Alanya’mızda yaşayan ve koruyucu aile olmak isteyen vatandaşlarımıza hizmeti anlatmak açısından bilgilendirici ve açıklayıcı olabileceğini düşünüyorum. Biz de bu hizmetlerimiz hakkında gerçekleştirdiğiniz sohbet için sizlere teşekkür ederiz. Çocuklarımıza sıcak bir aile ortamı sunarak onları yetiştirme isteğinde olan tüm vatandaşlarımızı müdürlüğümüze bekleriz.(PAZARTESİ SOHBETİ/EBRU AKARPAT YAHŞİ)