Gazeteci ve Anadolu Ajansı eski Genel Müdürü Kemal Öztürk'ün NTV'de Suriye'deki gelişmeleri değerlendirdiği sırada Arap Aleviler (Nusayriler) hakkında kullandığı ifadeler kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Öztürk'ün bir topluluğun tamamını hedef aldığı gerekçesiyle eleştirilen sözlerine siyasi partilerden Alevi kurumlarına ve hukuk çevrelerine kadar farklı kesimlerden tepki geldi.
TARTIŞMA YARATAN SÖZLER CANLI YAYINDA GELDİ
Öztürk, Suriye'deki iç savaş döneminde İdlib, Afrin, Halep kırsalı ve Sednaya Hapishanesi'ne ilişkin dinlediği anlatılardan söz ederken, yaşananların ağırlığını anlatmak amacıyla kullandığını savunduğu ifadeler sırasında, "Bu Nusayrilerin hepsini katletseler yeridir diyesiniz geliyor" dedi. Öztürk konuşmasının devamında ise Suriye'deki yeni yönetimin intikam yoluna gitmediğini ve toplu infaz gerçekleştirmediğini savundu. Ancak sözlerin bir etnik ve inanç topluluğunu topluca suçlayan nitelikte olduğu yönündeki eleştiriler kısa sürede büyüdü.
TEPKİLERİN ARDINDAN HUKUKİ SÜREÇ TALEBİ
DEM Parti, Öztürk'ün ifadeleriyle ilgili soruşturma başlatılması çağrısında bulunurken, Hatay Barosu da sözlerin nefret söylemi niteliğinde olduğunu belirterek Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunacağını açıkladı. Demokratik Alevi Dernekleri başta olmak üzere çeşitli Alevi kurumları da açıklamalar yayımlayarak, bir inanç grubunun şiddetle birlikte anılmasının toplumsal barış açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğine öne çıktı.
Öztürk ise yükselen tepkilerin ardından sözlerinin bağlamından koparıldığını savundu. Tartışmanın merkezinde, konuşmanın tamamının Suriye'deki çatışmalar ve geçmiş dönemde yaşandığı belirtilen ağır insan hakları ihlallerini anlatmak amacı taşıyıp taşımadığı ile kullanılan ifadelerin bir topluluğu kimliği üzerinden hedef gösterip göstermediği bulunuyor. Bu değerlendirmelerin hukuki boyutu ise yetkili makamların incelemesi sonucunda netleşecek.
RTÜK'E DE BAŞVURU YAPILDI
Tartışma yalnızca adli süreç çağrılarıyla sınırlı kalmadı. RTÜK Üyesi İlhan Taşcı da Öztürk'ün NTV'deki sözlerinin 6112 sayılı Kanun kapsamında incelenmesi talebiyle RTÜK Başkanlığına başvurdu. Başvuruda, ifadelerin bir topluluğu aidiyeti üzerinden hedef aldığı ve şiddeti meşru gösterebilecek nitelikte olduğu savunularak konunun Üst Kurul gündemine alınması istendi. Böylece olayın adli boyutunun yanı sıra yayıncılık mevzuatı açısından da değerlendirilmesi gündeme geldi.
GÖZALTI KARARI İDDİASI İÇİN RESMİ TEYİT BEKLENİYOR
İlk haberlerde Samandağ Cumhuriyet Başsavcılığının Öztürk hakkında harekete geçtiği ve gözaltı kararı verildiği ileri sürüldü. Ancak mevcut açık kaynaklarda bu iddiayı doğrulayan doğrudan bir başsavcılık açıklaması ya da resmi makam duyurusu bulunmadığından, gözaltı kararının kesinleşmiş bir gelişme olarak aktarılması için resmi teyit gerekiyor. Buna karşılık Hatay Barosunun suç duyurusu açıklaması ile Öztürk hakkında soruşturma açılması yönündeki kamuoyu çağrıları doğrulanmış durumda.
ADLİ SÜREÇ NASIL İŞLİYOR?
Bu tür olaylarda savcılık, ihbar veya suç duyurusu üzerine kullanılan ifadelerin tamamını ve bağlamını inceleyebilir; yayın kayıtlarını temin edebilir ve gerekli görülmesi halinde ilgili kişilerin ifadelerine başvurabilir. Bir açıklamanın ceza hukuku kapsamında suç oluşturup oluşturmadığı yalnızca tartışmalı bir cümlenin tek başına değerlendirilmesiyle değil; sözlerin bütünü, söylendiği ortam, hedef alınan topluluk ve kamu düzeni üzerindeki muhtemel etkileri birlikte ele alınarak belirlenir. Soruşturma sonucunda yeterli şüphe görülmesi halinde iddianame hazırlanabilir, aksi durumda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilebilir.
SURİYE BAĞLAMI TARTIŞMAYI DAHA HASSAS HALE GETİRİYOR
Suriye'deki Arap Aleviler, ülkenin özellikle Akdeniz kıyısındaki bölgelerinde önemli bir toplumsal kesimi oluşturuyor. Uzun yıllar süren iç savaş; farklı etnik, dini ve mezhepsel topluluklar arasında ağır kayıplara, kitlesel göçe ve derin toplumsal kırılmalara yol açtı. Bu nedenle herhangi bir silahlı yapı veya yönetimin eylemlerinin bütün bir etnik ya da inanç grubuna mal edilmesi, çatışma sonrası toplumsal uzlaşma bakımından ayrıca hassasiyet taşıyor.
NEFRET SÖYLEMİNDE BAĞLAM NEDEN ÖNEMLİ?
Benzer tartışmalarda hukuk ile ifade özgürlüğü arasındaki sınır, kullanılan sözlerin eleştiri veya siyasi değerlendirme boyutunu aşarak belirli bir gruba yönelik şiddeti teşvik edip etmediği üzerinden ele alınıyor. Medyada kullanılan dilin geniş kitlelere ulaşması nedeniyle yayıncı kuruluşların da ayrımcılığı ve şiddeti körükleyebilecek ifadeler konusunda editoryal denetim mekanizmalarını işletmesi önem taşıyor. Öztürk hakkındaki tartışmada hem adli makamların olası değerlendirmesi hem de RTÜK süreci, söz konusu ifadelerin hukuki ve yayıncılık mevzuatı açısından nasıl ele alınacağını gösterecek.
