İstanbul’da kişisel verilerin yasa dışı yollarla ele geçirilerek “panel” adı verilen sorgulama sistemleri üzerinden kullanıldığı iddiasına ilişkin soruşturma genişletildi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Bilişim Suçları Soruşturma Bürosu koordinasyonunda, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünce yürütülen çalışmalarda, sistemlerin bazı hukuk bürolarına ücret karşılığında satıldığı ve abonelik yöntemiyle kullandırıldığı belirlendi. Soruşturmanın son aşamasında 31 avukat hakkında gözaltı kararı verilirken, 39 farklı avukatlık bürosunda arama ve el koyma işlemleri başlatıldı.
KİŞİSEL VERİLER ÜZERİNDEN VATANDAŞLARA ULAŞTILAR
Soruşturmada elde edilen bulgulara göre yasa dışı paneller, farklı kaynaklardan hukuka aykırı şekilde elde edildiği değerlendirilen kişisel verilerin tek bir sorgulama ekranı üzerinden görüntülenmesine imkan sağlıyor. Bu tür sistemlerde kimlik ve iletişim bilgilerinden adres, aile, sosyal güvenlik ve taşınmaz kayıtlarına kadar çok sayıda verinin sorgulanabildiği belirtiliyor. Soruşturmanın odağında ise herhangi bir hukuki ilişkisi bulunmayan vatandaşların bilgilerinin bu sistemler aracılığıyla sorgulanması ve elde edilen verilerin kişilere ulaşmak amacıyla kullanılması bulunuyor.
Yetkililerin açıklamasına göre bazı vatandaşlara “Borcunuz yasal takibe düştü”, “Uzlaşma sürecini kaçırdınız” ve “Hakkınızda haciz işlemi başlatıldı” gibi gerçeğe aykırı ifadelerle ulaşıldı. Kişinin gerçek kimlik veya adres bilgilerinin mesajı gönderenlerin elinde bulunması, bu tür bildirimlerin inandırıcılığını artırabiliyor. Böylece vatandaşın panik içinde mesajdaki iletişim kanallarına yönelmesi veya kendisinden istenen işlemleri sorgulamadan yerine getirmesi riski ortaya çıkıyor.
SORUŞTURMA İLK OLARAK PANELİ KURANLARA UZANDI
Soruşturmanın ilk aşamasında yasa dışı sistemi kurduğu, işlettiği ve gelir akışında yer aldığı tespit edilen şüpheliler hakkında adli işlem yapıldı ve 10 şüpheli hakkında kamu davası açıldı. Dijital materyaller ile mali hareketler üzerinde yürütülen incelemelerin ardından soruşturma, sistemi kullandığı değerlendirilen hukuk bürolarına doğru genişletildi. Yeni deliller doğrultusunda yasa dışı panel sistemini kullandıklarına ilişkin somut bulgular elde edildiği açıklanan 31 avukat hakkında gözaltı kararı verildi.
39 HUKUK BÜROSUNDA ARAMA VE EL KOYMA
Soruşturma kapsamında 39 farklı avukatlık bürosunda arama ve el koyma işlemlerine başlandı. Avukatlık bürolarındaki aramalar, mesleğin niteliği ve avukat-müvekkil ilişkisinin korunması nedeniyle özel usul hükümlerine tabi bulunuyor. Avukatlık Kanunu’nun 58. maddesine göre avukat yazıhaneleri, mahkeme kararıyla, kararda belirtilen olayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısının denetiminde ve kayıtlı olunan baronun temsilcisinin katılımıyla aranabiliyor.
Dijital soruşturmalarda bilgisayarlar, telefonlar, depolama aygıtları ve sistem kayıtları; hangi hesabın ne zaman kullanıldığı, hangi sorguların gerçekleştirildiği ve kullanıcılar arasındaki bağlantıların belirlenmesi açısından önem taşıyor. Mali hareketler ise yasa dışı hizmetin satış veya abonelik modeliyle işletilip işletilmediğinin ve para akışında kimlerin bulunduğunun ortaya çıkarılmasında soruşturmanın diğer ayağını oluşturuyor.
YASA DIŞI “PANEL” SİSTEMLERİ NASIL ÇALIŞIYOR?
“Panel” olarak adlandırılan yasa dışı sorgulama sistemleri, farklı kaynaklardan ele geçirilen kişisel verileri aranabilir bir veri tabanında bir araya getirebiliyor. Bu yapıların oluşturduğu en büyük risklerden biri, tek başına sınırlı görünen bilgilerin birleştirilmesiyle kişinin ayrıntılı profilinin çıkarılabilmesi. Kimlik, telefon, adres, aile bağlantıları veya taşınmaz gibi bilgilerin aynı kişiyle eşleştirilmesi; dolandırıcılık, sosyal mühendislik, sahte borç bildirimleri ve kişiye özel hazırlanmış aldatıcı mesajların daha inandırıcı hale gelmesine zemin hazırlayabiliyor.
“HACİZ BAŞLADI” MESAJI GELENLER NE YAPMALI?
Uzmanların genel güvenlik tavsiyelerine göre borç, icra veya haciz iddiası içeren beklenmedik bir mesaj alan vatandaşların, mesajdaki bağlantılara tıklamak veya gönderici tarafından verilen hesaba ödeme yapmak yerine iddiayı resmi kanallardan doğrulaması gerekiyor. Adalet Bakanlığının e-Devlet Kapısı üzerinden sunduğu “İcra Dosyası Sorgulama” hizmetinden kişinin taraf olduğu icra dosyaları kontrol edilebiliyor. UYAP Vatandaş Portal üzerinden de vatandaşlar taraf oldukları dava ve takip dosyalarına ilişkin bilgilere erişebiliyor.
Mesajı gönderen kişinin ad, adres veya başka kişisel bilgileri biliyor olması da tek başına talebin gerçek olduğu anlamına gelmiyor. Özellikle ödeme için acele edilmesinin istenmesi, tehdit ve korku ifadeleri kullanılması veya kişisel ve finansal bilgilerin yeniden talep edilmesi halinde doğrulama yapılmadan işlem gerçekleştirilmemesi önem taşıyor. Şüpheli mesajların, telefon numaralarının, banka bilgilerinin ve yazışmaların silinmeden saklanması da olası bir adli başvuruda delil niteliği taşıyabiliyor.
KİŞİSEL VERİLERİN HUKUKA AYKIRI ELE GEÇİRİLMESİ SUÇ
Türk Ceza Kanunu’nun 136. maddesi, kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına verme, yayma veya ele geçirme fiillerini suç olarak düzenliyor. Bunun yanında 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, vatandaşlara kendileriyle ilgili kişisel verilerin işlenip işlenmediğini öğrenme, işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme, hukuka aykırı işlenen verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme gibi haklar tanıyor. Kişisel Verileri Koruma Kurumuna yapılacak şikayetlerde ise kanunda öngörülen başvuru usulü kapsamında öncelikle veri sorumlusuna müracaat edilmesi gerekiyor.
SORUŞTURMA SÜRÜYOR
İstanbul’daki operasyon, yasa dışı kişisel veri ticaretinin yalnızca verileri ele geçiren kişilerden değil, bu verileri satın alan veya kullanan taraflardan hareketle de soruşturulabileceğini göstermesi bakımından öne çıkıyor. Soruşturmanın ilk aşamasında sistemi kuran, işleten ve gelir akışında bulunduğu belirlenen şüphelere yönelik işlemler yapılırken, son aşamada sistemi kullandığına ilişkin delil bulunduğu açıklanan avukatlara ve hukuk bürolarına odaklanıldı. Gözaltı, arama ve el koyma tedbirleri soruşturma aşamasındaki işlemler olup, şüpheliler hakkındaki nihai hukuki değerlendirme yargılama sürecinin sonucunda yapılacak.
