ABD ile İran arasında yeniden yükselen gerilim ile Ukrayna’nın Rusya’daki petrol rafinerilerini hedef alan saldırıları, küresel enerji piyasalarında arz ve tedarik güvenliği endişelerini artırdı. Uluslararası petrol ve rafine ürün fiyatlarındaki hareketlilik Türkiye’de pompa fiyatlarına da yansırken, Alanya’da motorinin litre fiyatı 90 TL sınırını aşarak taşımacılıktan tarıma, turizmden ticarete kadar birçok sektörde maliyet baskısını ağırlaştırdı.
ALANYA’DA MOTORİN 90 TL’NİN ÜZERİNDE
Alanya’daki güncel pompa fiyatlarında dağıtım şirketlerine göre farklılık görülmekle birlikte motorin 90 TL’nin üzerinde seyrediyor. Kaynakta belirtilen son 7,75 TL’lik artışın ardından bazı istasyonlarda motorinin litre fiyatı 91,34 TL seviyesine ulaştı. Benzin fiyatları ise motorinin altında kalmaya devam ediyor. Akaryakıt fiyatlarının oluşumunda uluslararası ürün fiyatları ve döviz kurunun yanı sıra dağıtıcı ve bayi payları ile vergi kalemleri de belirleyici oluyor.
ŞOFÖR ESNAFI MALİYETLERİN ALTINDA EZİLİYOR
Alanya Şoförler Odası Başkanı Ali Akkaya, hızla yükselen akaryakıt fiyatlarının taşımacı esnafını tükenme noktasına getirdiğini söyledi. Ulaşım sektörünün en önemli giderlerinden birinin akaryakıt olduğunu belirten Akkaya, “Son zamanlarda akaryakıta yansıyan artışlar artık tolere edilebilir seviyenin çok üzerine çıktı. Tüm taşımacı esnafımızın en büyük gider kalemi olan akaryakıt, günlük kazancın neredeyse tamamını yutacak boyuta ulaştı. Her gün kontak açan esnafımız, yolcu ve yük taşırken kâr etmek bir yana, günü zararla kapatma riskiyle karşı karşıya kalıyor” dedi.
Mevcut yolcu ve yük taşıma tarifelerinin artan maliyetleri karşılamakta yetersiz kaldığını ifade eden Akkaya, ticari araç işleten esnafa yönelik ÖTV veya KDV indirimi sağlanması ve akaryakıttaki yükselişlerin pompaya yansımasını sınırlayan mekanizmaların güçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Akkaya, ulaşımın yalnızca taşımacı esnafını ilgilendiren bir sektör olmadığını, maliyetlerdeki artışın kentteki ticaret ve hizmet zincirinin tamamına yayılabileceğini vurguladı.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Türkiye’de petrol ve döviz kurundaki yükselişlerin pompa fiyatlarına etkisini azaltmak amacıyla eşel mobil sistemi daha önce devreye alındı. Sistem temel olarak uluslararası fiyatlar veya kur nedeniyle rafineri çıkış fiyatlarında meydana gelen yükselişin bir bölümünün ÖTV’de yapılan indirimle karşılanması esasına dayanıyor. Böylece maliyet artışının tamamının doğrudan tüketiciye yansımasının önüne geçilmesi amaçlanıyor. Ancak 2026 içinde sistemin kademeli olarak sonlandırılmasına yönelik düzenlemeler yapılırken, motorin için de ÖTV konusunda ayrıca kademeli bir uygulamaya geçildi. Bu nedenle sektör temsilcilerinin talep ettiği yeni desteklerin hayata geçirilmesi merkezi yönetimin vergi ve enerji fiyatlandırmasına ilişkin düzenlemelerini gerektiriyor.
MİNİBÜSÇÜLER TARİFE ARTIŞI BEKLİYOR
Alanya Minibüsçüler Odası Başkanı Paşa Özkan da akaryakıttaki artışların esnaf açısından sürdürülemez hale geldiğini belirterek, “Artık esnaf zaten bitti. Zam alsak da almasak da bitti. Zam alsak da iş kalmıyor. Servis ücretlerine zam gelmesini bekliyoruz. 14 Eylül’deki büyükşehirdeki toplantıda muhtemelen zam gelecek” ifadelerini kullandı. Taşımacılık sektöründe tarife artışları maliyetleri kısmen karşılayabilse de fiyatların yolcuya yansıtılması bu kez vatandaşın ulaşım giderini artırıyor. Bu durum esnaf açısından maliyet ile talep arasında yeni bir denge sorunu ortaya çıkarıyor.
TURİZMDE TRANSFERDEN TEDARİĞE MALİYET BASKISI
Konaklı Turistik İşletmeciler Derneği (KONTİD) Başkanı Ali Orkan ise akaryakıt artışlarının turizm sektörüne birden fazla kanaldan yansıdığına işaret etti. Orkan, “Turizm sektöründe son yıllardaki en büyük sıkıntılarımızdan birisi girdi fiyatlarının, maliyetlerin yükselmesi. Akaryakıt fiyatlarındaki değişim her yönüyle gerek emtiaları, satın alınan malları, gerek transfer maliyetlerini, misafirlerin ulaşım maliyetinin artacak olmasını, mutlaka turizmi, misafirlerin fiyatlarını yüksek oranda etkileyecektir. Bu da konaklama sektörü için ciddi bir handikap oluşturmaktadır” dedi.
Turizm ekonomisinin güçlü olduğu Alanya’da akaryakıt maliyetleri yalnızca turist transferlerini etkilemiyor. Otellere gıda ve diğer ürünlerin ulaştırılması, personel servisleri, tur ve gezi taşımacılığı ile işletmelerin lojistik faaliyetleri de karayolu ulaşımına bağlı bulunuyor. Bu nedenle motorindeki artışların doğrudan ulaşım giderlerinin ötesine geçerek konaklama işletmelerinin tedarik maliyetlerine kadar uzanan bir zincir oluşturması bekleniyor.
ÇİFTÇİNİN ÜRETİM MALİYETİ DE YÜKSELİYOR
Alanya Ziraat Odası Başkanı Tahir Göktepe de yükselen motorin fiyatlarının tarımsal üretime etkisine işaret etti. Göktepe, “Ülkemiz genelinde artan akaryakıt fiyatları, özellikle tarımsal üretim yapan çiftçilerimizin maliyetlerini her geçen gün daha da artırıyor. Son olarak mazota gelen 7,75 TL’lik zamla birlikte litre fiyatının 91,34 TL seviyesine ulaşması, üreticimiz açısından ciddi bir maliyet yükü oluşturdu” ifadelerini kullandı.
Göktepe, Alanya’da muzdan avokadoya, narenciyeden sebzeye, mangodan zeytine kadar geniş bir ürün grubunda üretim yapıldığını hatırlatarak çiftçinin traktör kullanımından tarla ve bahçe çalışmalarına, gübreleme ve ilaçlamadan hasat edilen ürünlerin taşınmasına kadar birçok aşamada akaryakıta ihtiyaç duyduğunu belirtti. Motorindeki yükseliş böylece yalnızca üreticinin yakıt faturasını değil, ürünün tarladan pazara ulaştırılmasına kadar oluşan toplam maliyeti de artırıyor.
AKARYAKIT ZAMMI NEDEN TÜM FİYATLARI ETKİLİYOR?
Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin ekonomik etkisi pompa ile sınırlı kalmıyor. Türkiye’de yük ve yolcu taşımacılığında karayolunun yoğun kullanılması nedeniyle motorin fiyatındaki değişimler nakliye maliyetleri üzerinden gıda, tarım ürünleri ve diğer tüketim mallarının fiyatlarına taşınabiliyor. Akaryakıt ayrıca tüketici enflasyonunu doğrudan etkilerken ulaştırma hizmetleri ve özellikle taşımaya bağımlı sektörlerde maliyet kanalıyla dolaylı bir baskı oluşturuyor. Bu nedenle petrol fiyatları ve döviz kurundaki kalıcı yükselişler, yalnızca araç sahiplerinin değil üretici, esnaf, turizm işletmesi ve tüketicinin bütçesini birlikte etkileyen bir maliyet unsuruna dönüşüyor.
ALANYA’DA ORTAK TALEP MALİYETİN HAFİFLETİLMESİ
Alanya’daki taşımacılık, turizm ve tarım temsilcilerinin açıklamalarında ortak nokta, akaryakıt maliyetlerindeki hızlı yükselişin mevcut fiyat ve tarifelerle taşınmasının giderek zorlaşması oldu. Şoför esnafı vergi yükünün azaltılması ve fiyat artışlarını dengeleyecek mekanizmalar isterken minibüsçüler tarife düzenlemesini bekliyor. Turizm sektörü artan transfer ve tedarik giderlerine, çiftçiler ise üretimden pazarlamaya uzanan mazot maliyetine işaret ediyor. Akaryakıttaki seyrin önümüzdeki dönemde Alanya ekonomisine etkisi ise küresel petrol ve ürün fiyatları, döviz kuru ile vergi politikalarının birlikte oluşturacağı tabloya bağlı olacak.
