Antalya Valiliği İdare ve Denetim Müdürlüğü tarafından Antalya Büyükşehir Belediyesi Zabıta Dairesi Başkanlığı’nın genel iş ve işlemlerine yönelik gerçekleştirilen denetimin sonuçları, zabıta hizmetlerinin personel yapısından toptancı hallerine kadar geniş bir alanda yeniden düzenleme ihtiyacını ortaya koydu. 31 Temmuz tarihinde yapılan denetimde özellikle mevzuatta öngörülen personel standartları, zabıta yetkisinin kimler tarafından kullanılabileceği, kaldırım işgalleri ve kent genelindeki denetim uygulamaları ele alındı.
TOPTANCI HALLERİNDE 71 KİŞİLİK PERSONEL AÇIĞI
Denetimin öne çıkan başlıklarından biri Antalya Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı toptancı hallerindeki zabıta sayısı oldu. Rapora göre Antalya genelindeki hallerde mevzuat kapsamında toplam 129 zabıta bulunması gerekirken mevcut sayı 58’de kaldı. Böylece 71 kişilik açık tespit edildi. Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik, belediyelerin görevlendireceği hal zabıtası sayısını halin büyüklüğüne göre belirliyor. Mevzuata göre küçük toptancı hallerinde en az 3, orta büyüklükteki hallerde 15, büyük hallerde ise 30 zabıtanın görevlendirilmesi gerekiyor. Ayrıca görevlendirmede halin işlem hacminin de dikkate alınması öngörülüyor.
Personel eksikliğinin bazı ilçelerde çok daha belirgin olduğu rapora yansıdı. Kumluca Merkez Toptancı Hali’nde bulunması gereken 15 zabıta yerine 1, Kumluca Beykent Toptancı Hali’nde ise 15 yerine 2 zabıtanın görev yaptığı belirlendi. Alanya Demirtaş ve Payallar ile Manavgat Taşağıl, Serik Çandır, Demre Beymelek ve Kaş Yeşilköy toptancı hallerinde mevzuat gereği üçer zabıta bulunması gerekirken görevlendirilmiş zabıta olmadığı tespit edildi.
HAL ZABITASI NEDEN ÖNEMLİ?
Toptancı halleri yalnızca sebze ve meyvenin alınıp satıldığı ticaret alanları olarak değerlendirilmiyor. 5957 sayılı Kanun ve buna bağlı yönetmelik; üretici ile tüketicinin haklarının korunmasından ürün hareketlerinin kayıt altında tutulmasına, ticari düzenin sağlanmasından denetimlere kadar geniş bir sistem öngörüyor. Ticaret Bakanlığı da toptancı hallerinin kurulması ve işletilmesinde üretici yoğunluğu, tüketici piyasasının büyüklüğü, arz-talep yapısı, altyapı ve trafik gibi unsurların dikkate alındığını belirtiyor.
Mevzuatta hal zabıtası için ayrıca özel bir düzenleme bulunuyor. Belediye toptancı hallerinde zabıtaların hal yöneticisine bağlı olarak ve doğrudan hal kapsamındaki denetim hizmetlerini yerine getirmek amacıyla görevlendirilmesi gerekiyor. Bu personelin görev süresinin altı aydan az olmaması ve hal zabıtası olarak görev yaptığı dönemde belediyenin başka işlerinde çalıştırılmaması öngörülüyor. Dolayısıyla raporda belirlenen eksiklik yalnızca sayısal personel ihtiyacı değil, toptancı hallerindeki denetim sisteminin mevzuata uygun işletilmesi açısından da önem taşıyor.
“ZABITA YARDIMCISI” UYGULAMASINA UYARI
Raporda Antalya Büyükşehir Belediyesi Zabıta Dairesi Başkanlığı bünyesinde toplam 267 personelin görev yaptığı, bunların 216’sının zabıta memuru olduğu belirtildi. Ayrıca 39 şirket personelinin “zabıta yardımcısı” adı altında çalıştırıldığı kaydedildi. Denetim komisyonu bu uygulamanın sona erdirilmesini istedi. Belediye Zabıta Yönetmeliği’nde teşkilatın kadro ve unvanları arasında zabıta daire başkanı, zabıta müdürü, zabıta şube müdürü, zabıta amiri, zabıta komiseri ve zabıta memuru gibi kadrolar açık biçimde düzenleniyor. Denetimdeki uyarının temelini de zabıta yetkisi gerektiren görevlerin mevzuatta tanımlanan personel eliyle yürütülmesi gerekliliği oluşturuyor.
KALDIRIM VE SCOOTER DENETİMLERİ YETERSİZ BULUNDU
Denetimin bir diğer ayağını kent merkezindeki kaldırım işgalleri oluşturdu. Motorlu ve motorsuz araçların kaldırımlarda yayaların hareketini ve iş yerlerine giriş çıkışları engellediğine dikkat çekilirken özellikle scooterlara ilişkin şikâyetler üzerinde duruldu. Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülen uygulamalar yeterli bulunmadı ve kaldırımlardaki scooter işgallerine karşı denetimlerin artırılması istendi. Bu alan, zabıtanın yalnızca ticari işletmeleri değil kamusal alanın düzenli ve erişilebilir kullanılmasını da ilgilendiren görevlerinin önemli parçalarından birini oluşturuyor.
2025'TE 3 BİN 622 CEZA UYGULANDI
Raporda Antalya Büyükşehir Belediyesi zabıtasının 2025 yılı faaliyetlerine ilişkin veriler de değerlendirildi. Kabahatler Kanunu kapsamında yıl boyunca 3 bin 622 ceza uygulanırken cezaların toplam tutarı 5 milyon 879 bin 128 TL olarak kayıtlara geçti. En fazla işlem dilencilik nedeniyle gerçekleştirildi. Bu kapsamda 1.903 ceza kesildi ve toplam 2 milyon 675 bin 618 TL idari yaptırım uygulandı. Aynı dönemde 335 iş yerinin mühürlendiği de raporda yer aldı.
BELEDİYENİN MEVZUATA UYUM İÇİN ADIM ATMASI BEKLENİYOR
Denetim raporundaki tespitler, belediye zabıtasının günlük saha çalışmalarının yanı sıra personel planlamasının da mevzuata göre yeniden ele alınmasını gerektiriyor. Özellikle toptancı hallerindeki eksikliklerin giderilmesi için mevcut zabıta kadrosunun dağılımının gözden geçirilmesi, hal büyüklüğü ve işlem hacmine uygun görevlendirme yapılması gerekiyor. Şirket personelinin görev alanlarının zabıta mevzuatıyla uyumlu hale getirilmesi ve kamusal alan işgallerine yönelik denetimlerin güçlendirilmesi de raporda işaret edilen başlıca düzenleme alanları arasında bulunuyor.
ANTALYA'DA HAL DENETİMİ GENİŞ BİR COĞRAFYAYI KAPSIYOR
Antalya’nın farklı ilçelerine yayılan toptancı halleri, kentin tarımsal üretim ve ticaret zincirinin önemli noktalarını oluşturuyor. Antalya Büyükşehir Belediyesi’nin geçmiş dönem resmi gelir tarifelerinde de Alanya Merkez, Demirtaş ve Payallar'ın yanı sıra Manavgat, Serik, Kumluca, Finike, Demre, Kaş ve Korkuteli gibi ilçelerdeki toptancı halleri ayrı ayrı yer alıyor. Bu geniş coğrafi yapı, hal zabıtası görevlendirmesinde yalnızca toplam personel sayısının değil personelin ilçeler ve haller arasındaki dağılımının da önemini artırıyor. Antalya Büyükşehir Belediyesi Zabıta Dairesi’ne ilişkin daha önce aktardığımız gelişmelerde olduğu gibi, zabıta teşkilatının işleyişi kent gündemindeki yerini koruyor. Valilik denetiminde ortaya çıkan tablo doğrultusunda yapılacak düzenlemelerin, hem belediyenin mevzuata uyumu hem de üreticiden tüketiciye uzanan sebze-meyve ticaretindeki denetim mekanizmasının etkinliği açısından belirleyici olması bekleniyor.
