Ülkemizde 2012 yılında çıkarılmış olan İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre tüm iş yerlerinde, yani işçi çalıştıran en küçük iş yerinden çok fazla işçi çalıştıran iş yerlerine kadar, 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta sayılan binlerce işletme için yeni bir uygulama 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren zorunlu hale gelecektir. Bu tarihten itibaren, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurmak zorunlu olacaktır.
1 Ocak 2025 itibarıyla, berberlerden manavlara, mobilyacılardan eczanelere, nalburlardan marketlere kadar, 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta sayılan iş yerlerinde bu zorunluluk başlayacaktır. Bu zorunluluk kamuya ait iş yerlerinde de geçerli olacaktır.
Ülkemizde iş kazalarını önlemek amacıyla, 2012 yılında çıkarılan bu kanun kapsamında her iş yerinde bir iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurulması gerekliliği getirilmiştir. Ayrıca iş yerleri, az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç gruba ayrılmıştır.
Tehlike gruplarına göre iş yerlerine geçiş süreleri tanınmış ve zamanla tehlikeli ve çok tehlikeli iş yerleri için iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi bulundurma zorunluluğu yürürlüğe girmiştir. Son olarak, 50 kişinin altında çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli iş yerleri için bu zorunluluk 2014 yılı Ocak ayında uygulanmaya başlanmıştır.
Bu düzenleme kapsamında yalnızca 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan iş yerleri ile kamu kurumları için zorunluluk ertelenmiştir. 2014 yılında bu işyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurma zorunluluğunun uygulamaya geçeceği belirtilmiş olsa da, her yıl çıkarılan kanunlarla bu uygulama 11 yıl boyunca ertelenmiştir.
2023 yılı sonunda yapılan düzenleme ile 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde ve kamuya ait işyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu 31 Aralık 2024 tarihine kadar ertelenmiştir.
Bu ertelemenin gerekçelerinden biri, esnaf statüsündeki iş yerlerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurmasının ek bir maliyet oluşturmasıdır. Ayrıca, bu kadar fazla sayıdaki iş yeri için hekim bulmanın kolay olmaması da dikkate alınmıştır. Ancak, 2025 yılı başında bu zorunluluğun yeniden ertelenmesi beklenmemektedir.
Tarımdan gıdaya, mobilyadan otomotive, elektronikten taşımacılığa kadar yüzlerce meslek grubunu kapsayan bu düzenleme; eczaneler, restoranlar, marketler, okullar, terziler, küçük imalathaneler, ekmek fırınları, pastaneler, oto yedek parçacıları, nalburlar, halıcılar, mobilyacılar, ayakkabıcılar, oto bayileri ve sigorta acenteleri gibi iş yerlerini de içermektedir.
Ülkemizde yaklaşık 2,5 milyon işletmenin 50’den az çalışanı olduğu tahmin edilmektedir. Bu işletmelerin yaklaşık yarısı az tehlikeli sınıfta yer almakta olup, bu da yaklaşık 1,2 milyon işletme anlamına gelmektedir. En az 1 çalışanı bile olan bu iş yerleri, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek zorundadır.
Sonuç olarak, kanunun yürürlüğe girmesi ile birlikte bazı esneklikler sağlanması gerekmektedir. İşverenin kendisi veya görevlendireceği bir kişi, gerekli eğitimleri almak kaydıyla; işe giriş ve periyodik muayeneler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini kendisi yürütebilir. Alternatif olarak, bu hizmetler OSGB (Ortak Sağlık Güvenlik Birimi) firmalarından satın alınabilir ya da iş yerlerinde kısmi süreli uzman ve hekim istihdam edilebilir.
Bu esneklikler, küçük işletmelere aşırı maliyet yüklenmemesi açısından önemlidir ve uygulamanın etkin şekilde hayata geçmesine olanak tanıyacaktır.
