Üretici zarar ediyor, tüketici pahalıya alıyor: Hal sistemindeki aksaklıklar tartışma konusu oldu
FİYATLAR DÜŞSE DE MARKETLERDE GERİLEME YOK
Antalya ve Alanya başta olmak üzere Türkiye genelinde yaş meyve ve sebze hal fiyatları gerilese de, bu düşüş market fiyatlarına yansımıyor. Antalya’daki hal çıkış fiyatları geçen yıla göre birçok üründe düşerken, raflardaki etiketler hâlâ yüksek seyrediyor. İstanbul Halciler Derneği Başkanı Numan Duyan, hallerde yaşanan sorunlara dikkat çekerek, “Hal dışı ve denetimsiz satışlar arttı. Marketler ile aracı firmalar, ürünleri doğrudan üreticiden alıyor. Ancak bu zincir denetlenmediği için büyük haksızlıklar yaşanıyor” dedi. Duyan, çözümün hallerin tüketiciye doğrudan açılması olduğunu vurguladı.
STOPAJ KESİNTİSİ İÇİN FİYATLAR DÜŞÜK GÖSTERİLİYOR
Duyan, üreticilerin sisteme bildirdiği fiyatların gerçekleri yansıtmadığını da belirtti. “Tarlada 30 TL’ye satılan ürün sisteme 3 TL olarak giriliyor. Sebebi, yüzde 2 oranındaki stopaj kesintisinin düşük gösterilmek istenmesi. Bu da kamuoyunun gerçek fiyatları görmesini engelliyor” dedi.
2024 TEMMUZ HAL FİYATLARI NASIL?
2024 Temmuz ayında hal çıkış fiyatlarında şu değişimler dikkat çekti:
- Domates: Geçen yıl 9 TL, bu yıl 8-34 TL arası
- Salatalık: 15-18 TL'den 5-15 TL'ye düştü
- Patates: 13-16 TL'den 8-15 TL'ye geriledi
- Patlıcan: 10-35 TL yerine bu yıl 11,5-30 TL
- Biber: 25-65 TL yerine 15-55 TL
- Fasulye: 30-120 TL iken bu yıl 35-100 TL arası
Ancak tüm bu düşüşlere rağmen, market fiyatlarında ciddi bir değişiklik yaşanmadı. Hal başkanları, bu farkın aracı kâr marjı ve denetimsiz ticaret nedeniyle oluştuğunu savunuyor.
“HALLER TÜKETİCİYE AÇILMALI” ÇAĞRISI
Antalya Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncuları Derneği Başkanı Nevzat Akcan, üreticinin zarar ettiğini, tüketicinin ise yüksek fiyattan ürün aldığını belirtti. “Market 10 TL’ye satarken, üretici 1 TL kazanıyor. Bu sürdürülebilir değil” diyen Akcan, hallerin doğrudan tüketiciye açılması gerektiğini söyledi.
ÜRETİM AZALIYOR, GİDERLER ARTIYOR
Akcan ayrıca üretimde yaşanan azalmaya da dikkat çekti: “Köylerde gençler üretim yapmak istemiyor. Şehirleşme artarken, tarımda çalışan sayısı düşüyor. Girdi maliyetleri (akaryakıt, gübre, ilaç) katlandı ama ürün fiyatları geriliyor. Bu şartlarda üretici üretimden vazgeçiyor.”
“ÇİFTÇİ EKİM YAPMAYACAK”
Adana Hal Başkanı Mahsun Doğan ise maliyetlerin aşırı arttığını söyledi. “Akaryakıt 30 TL’den 55 TL’ye çıktı. Gübre üç katına, ilaçlama dört katına yükseldi. Ama ürün fiyatı düşüyor. Bu yıl zarar eden çiftçi seneye ekim yapmayacak” dedi.
