Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) ağustos ayına ilişkin enflasyon verilerinin ardından, eylül ayında kira sözleşmesini yenileyecek kiracı ve ev sahiplerini ilgilendiren kira artış sınırı yüzde 31,79 olarak netleşti. Buna göre eylül ayında yenilenen konut kira sözleşmelerinde artış, TÜFE’nin 12 aylık ortalamasına göre belirlenen bu oranı aşamayacak.
KİRA ARTIŞINDA 12 AYLIK TÜFE ORTALAMASI ESAS ALINIYOR
Kira artışında aylık ya da yıllık enflasyon oranı doğrudan kullanılmıyor. Türk Borçlar Kanunu’nun kira bedelinin belirlenmesine ilişkin hükümleri kapsamında, yenilenen kira dönemlerinde TÜFE’nin 12 aylık ortalamalara göre değişimi yasal üst sınır açısından esas alınıyor. Bu nedenle kiracı ve ev sahiplerinin hesaplama yaparken TÜİK tarafından açıklanan farklı enflasyon göstergelerini birbirinden ayırması önem taşıyor.
Eylül ayında geçerli yüzde 31,79’luk oran bir önceki aya göre sınırlı gerilemeye işaret etti. Ağustos ayında sözleşmesini yenileyenler için TÜFE’nin 12 aylık ortalaması yüzde 31,90 olarak açıklanmıştı. Böylece kira artışında esas alınan gösterge eylül döneminde 0,11 puan gerilemiş oldu.
YENİ KİRA BEDELİ NASIL HESAPLANIYOR?
Yeni kira tutarını belirlemek için mevcut aylık kira bedeli, geçerli artış oranıyla çarpılarak artış tutarı bulunuyor ve ortaya çıkan rakam mevcut kiraya ekleniyor. Eylül ayındaki yüzde 31,79’luk üst sınır üzerinden mevcut kirası 20 bin TL olan bir konutta en yüksek artış tutarı 6 bin 358 TL olurken, yeni aylık kira 26 bin 358 TL’ye ulaşabiliyor. Mevcut kirası 30 bin TL olan bir konutta ise aynı oranın uygulanması durumunda yeni kira 39 bin 537 TL olarak hesaplanıyor.
Yüzde 31,79’luk oran, ev sahibinin mutlaka bu oranda artış yapması gerektiği anlamına gelmiyor. Oran yasal üst sınırı ifade ediyor. Tarafların sözleşme hükümleri ve mevzuat çerçevesinde daha düşük bir artış üzerinde anlaşması mümkün. Buna karşılık yenileme döneminde yapılacak hesaplamada yasal sınırın üzerinde bir artış öngörülmesi halinde kira hukukuna ilişkin kuralların ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
İŞ YERİ KİRALARINDA DA TÜFE KRİTERİ ÖNEMLİ
Çatılı iş yeri kiralarında da yenileme dönemindeki artış hesaplamasında Türk Borçlar Kanunu hükümleri belirleyici oluyor. Sözleşmedeki artış maddesi ile yasal sınırlamalar birlikte değerlendiriliyor ve TÜFE’nin 12 aylık ortalamalara göre değişimi üst sınır bakımından önem taşıyor. Özellikle ticari kiralamalarda sözleşmenin süresi, yenileme tarihi ve artış maddesinin kontrol edilmesi hesaplama hatalarının önüne geçebiliyor.
YÜZDE 25'LİK GEÇİCİ SINIR SONA ERMİŞTİ
Konut kiralarında bir dönem uygulanan yüzde 25’lik geçici artış sınırlaması Temmuz 2022’de başlamış, 1 Temmuz 2024 itibarıyla sona ermişti. Geçici düzenlemenin sona ermesinin ardından konut kiralarında da yeniden TÜFE’nin 12 aylık ortalamasına göre değişim oranını esas alan sisteme dönüldü. Böylece konut ve çatılı iş yeri kiralarında yenileme dönemlerinde TÜİK’in açıkladığı veri yakından takip edilmeye başlandı.
SÖZLEŞMENİN YENİLEME AYI BELİRLEYİCİ
Kira artışında takvim yılının başlangıcı değil, kira sözleşmesinin yenilendiği dönem önem taşıyor. Bu nedenle eylül oranı bütün kiracılara aynı anda uygulanmıyor; eylül ayında yeni kira dönemine giren sözleşmeleri ilgilendiriyor. Sözleşmesi başka bir ayda yenilenecek kiracılar açısından ise o dönemde geçerli TÜFE 12 aylık ortalama verisi dikkate alınıyor.
Kiracı ve ev sahiplerinin yeni bedeli belirlemeden önce kira sözleşmesindeki başlangıç ve yenileme tarihini, mevcut kira tutarını ve artışa ilişkin hükmü kontrol etmesi gerekiyor. TÜFE verileri TÜİK’in resmi kanallarından takip edilebilir. Taraflar arasında artış miktarı, sözleşme hükmü veya kira bedeli konusunda uyuşmazlık çıkması halinde ise somut sözleşmenin koşulları ve kira hukukuna ilişkin yasal süreçler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
