Endonezya'nın Java ve Sumatra adaları arasında yer alan Sunda Boğazı'ndaki Anak Krakatau Yanardağı yeniden yoğun volkanik faaliyet göstermeye başladı. Endonezya Meteoroloji, Klimatoloji ve Jeofizik Ajansı (BMKG), 4 Eylül gecesi başlayan hareketliliğin ardından atmosfer, deniz ve havacılık üzerindeki etkilerin 24 saat esasına göre izlendiğini açıkladı. Uydu analizlerinde farklı irtifalarda iki ayrı volkanik kül kümesi tespit edilirken, külün geniş bir coğrafyaya yayılması hava ulaşımında ciddi aksamalara yol açtı.
KÜL BULUTU 15 KİLOMETREYE KADAR YÜKSELDİ
BMKG'nin uydu gözlemlerine göre kül tabakalarından biri yaklaşık 20 bin fit seviyesinde ilerlerken, daha yüksek seviyedeki kül bulutu 50 bin fite, yani yaklaşık 15 kilometre yüksekliğe kadar ulaştı. Alçak seviyedeki külün Cakarta, Banten, Batı Java ve çevredeki deniz alanlarına; yüksek irtifadaki külün ise Banten, Lampung, Bengkulu, Sunda Boğazı'nın güneyi ve Sumatra'nın batısındaki Hint Okyanusu yönüne taşındığı bildirildi. Külün hangi bölgelere ulaşacağı, rüzgarın yönü ve hızındaki değişikliklere bağlı olarak sürekli yeniden değerlendiriliyor.
8 HAVALİMANINDA UÇUŞLAR DURDU
Volkanik külün hava sahasına taşınması üzerine aralarında ülkenin en önemli havacılık merkezlerinden Soekarno-Hatta Uluslararası Havalimanı'nın da bulunduğu 8 havalimanında operasyonlar geçici olarak durduruldu. Halim Perdanakusuma, Radin Inten II ve Budiarto havalimanları da etkilenen noktalar arasında yer aldı. Endonezya Ulaştırma Bakanlığı verilerine göre toplam 1558 uçuş gecikti veya iptal edildi, yaklaşık 170 bin yolcu yaşanan aksamalardan etkilendi. Soekarno-Hatta'da tek başına 900'den fazla uçuşun programı bozuldu.
HAVACILIKTA NEDEN BU KADAR TEHLİKELİ?
Volkanik kül, sıradan duman bulutlarından farklı olarak son derece ince kaya ve mineral parçacıkları içeriyor. Bu parçacıkların jet motorlarına girmesi, yüksek sıcaklık altında eriyerek motorun iç bölümlerinde birikmesine, görüşün azalmasına ve uçakların çeşitli sistemlerinin zarar görmesine neden olabiliyor. Bu nedenle havacılık otoriteleri, külün bulunduğu hava sahasından uçuş yapılmamasını temel güvenlik önlemlerinden biri olarak uyguluyor. Havalimanlarının yeniden açılması yalnızca pistlerdeki görüş koşullarına değil, uçuş rotalarının tamamındaki kül yoğunluğuna göre değerlendiriliyor.
BMKG'DEN HAVACILIK İÇİN ÖZEL UYARILAR
BMKG, ilk patlamanın ardından havacılık sektörüne yönelik SIGMET adı verilen önemli meteorolojik bilgi mesajlarını yayımlamaya başladı. Bu uyarılar, pilotlar ve hava trafik kontrol birimleri için uçuş güvenliğini etkileyebilecek kül, şiddetli türbülans ve benzeri atmosferik tehlikeleri bildiriyor. Ajans, Anak Krakatau'daki son hareketlilik sırasında külün konumu ve hareket yönüne ilişkin uyarıları düzenli aralıklarla güncelledi. Havayolu şirketlerinin de uçuş planlarını bu bilgiler doğrultusunda değiştirmesi veya seferleri ertelemesi gerekiyor.
YOLCULAR İÇİN ALTERNATİF PLANLAR DEVREYE ALINDI
Ulaşımda ortaya çıkan yoğunluğun azaltılması amacıyla bazı havalimanlarının alternatif iniş noktaları olarak hazırlanması gündeme geldi. Ulaştırma makamları, havayolu şirketleriyle koordinasyon içinde iptal ve gecikmelerden etkilenen yolcuların bilgilendirilmesini, uçuşların yeniden planlanmasını ve uygun durumlarda alternatif güzergahların kullanılmasını sağlamaya çalışıyor. Volkanik kül kaynaklı kapanmalarda kesin bir yeniden açılış saati vermek ise mümkün olmayabiliyor; çünkü hava trafiğinin normale dönmesi kül yoğunluğunun düşmesine ve meteorolojik koşulların elverişli hale gelmesine bağlı.
SUNDA BOĞAZI'NDA KRİTİK KONUM
Anak Krakatau, Endonezya'nın en yoğun nüfuslu ve ekonomik açıdan önemli iki adası olan Java ile Sumatra'nın arasındaki Sunda Boğazı'nda bulunuyor. Bölge hem deniz ulaşımı hem de Cakarta çevresindeki yoğun hava trafiği açısından stratejik önem taşıyor. Bu nedenle yanardağdaki güçlü patlamalar yalnızca yakın çevrede yaşayanları değil, ülkenin iç ve dış ulaşım ağlarını da doğrudan etkileyebiliyor. Endonezya'nın aktif tektonik kuşak üzerinde bulunması nedeniyle ülkede çok sayıda aktif yanardağ bulunuyor ve volkanik faaliyetler ulusal afet yönetimi sisteminin sürekli izlediği başlıca riskler arasında yer alıyor.
2018'DEKİ FELAKET HAFIZALARDA
Anak Krakatau'nun geçmişteki faaliyetleri de bölgenin taşıdığı riski ortaya koyuyor. Yanardağın 2018'deki büyük hareketliliği sırasında yapısının bir bölümünün çökmesi Sunda Boğazı'nda tsunamiye yol açmış ve yüzlerce kişi hayatını kaybetmişti. Bu olay, volkanik tehlikenin yalnızca kül ve lav akıntılarından ibaret olmadığını; deniz içindeki veya kıyıya yakın yanardağlarda büyük kütle hareketlerinin de ciddi sonuçlar doğurabileceğini göstermişti. Son hareketlilikte ise şu ana kadar tsunami uyarısı, can kaybı veya geniş çaplı tahliye kararı bildirilmedi.
3 KİLOMETRELİK BÖLGEYE YAKLAŞMAYIN UYARISI
Endonezyalı yetkililer, Anak Krakatau çevresindeki 3 kilometrelik alana girilmemesi yönündeki uyarıyı sürdürüyor. Volkanik patlamaların zamanı ve şiddeti kesin biçimde önceden tahmin edilemediğinden bölgedeki faaliyet sismik ölçümler, uydu verileri, görsel gözlemler ve meteorolojik tahminlerle takip ediliyor. Kül yağışının görüldüğü yerlerde ise vatandaşların mümkün olduğunca kapalı alanlarda kalması, solunum yollarını koruyacak maske kullanması ve resmi makamların duyurularını takip etmesi öneriliyor.
UÇUŞLARIN NORMALE DÖNMESİ RÜZGARA BAĞLI
Yetkililer açısından önümüzdeki süreçte en kritik unsur, yeni patlamaların yanı sıra mevcut kül bulutunun atmosferde nasıl dağılacağı olacak. Rüzgar yönündeki değişimler külü havalimanlarından uzaklaştırabileceği gibi yeni uçuş koridorlarına da taşıyabiliyor. Bu nedenle kapatılan havalimanlarında operasyonların yeniden başlaması için hava sahasındaki kül yoğunluğunun güvenli seviyelere indiğinin teyit edilmesi gerekiyor. BMKG ve havacılık birimleri Anak Krakatau'daki hareketliliği yakından takip ederken, yolculara uçuş durumlarını havayolu şirketleri ve resmi havalimanı kanallarından kontrol etmeleri çağrısı yapılıyor.
