YALAN söylemek, insanın kaygı ve korku duyduğu anlardan kurtulmak için başvurduğu savunma mekanizması, yani kendini koruma yoludur. Kabaca tabirle 'bile bile yanıltma” anlamına gelen 'yalan”, özellikle küçük yaşlardan itibaren...
YALAN söylemek, insanın kaygı ve korku duyduğu anlardan kurtulmak için başvurduğu savunma mekanizması, yani kendini koruma yoludur. Kabaca tabirle “bile bile yanıltma” anlamına gelen “yalan”, özellikle küçük yaşlardan itibaren kişileri etkisi altına alan sinsi bir virüs gibi kana işlemektedir. Okullarda, aile ortamında, sosyal çevrede hiç ummadığınız biçimde yalanlarla karşınıza çıkan çocuklarınız sizleri şaşırtıyor mu?YALAN VE ABARTILI SÖYLEMLERİ BİRBİRİNE KARIŞTIRMAYIN!Aileler, çocuklarda 6-7 yaşlarına kadar görülen abartılı söylemler ve hayallerle ilgili ifadeleri, gerçeğin tam olarak çarpıtılması anlamına gelen ‘yalan’la karıştırılmamalıdırlar. Çocukların gelişim süreci içerisinde gerçeklik duygusunun oturması, biraz zaman alır. Zaman zaman hayal güçlerini konuşturan çocuklar, gerçeği saptırarak aşırı abartılı söylemlerde bulunabilirler.5 yaşa kadar genelleşmeyen “yalan” kavramı, sizi korkutmasın! Yalan ile gerçeği ayırt edemediği için yalana başvuran çocuklar, kimi zaman bunun bir oyun olduğunu düşünerek hareket ederken kimi zamansa anne ve babalarını sinir etmek için bu davranışlara veya söylemlere başvurabilirler.Özellikle 1-5 yaşları arasında çocuklarda gerçeklik duygusu (soyut zeka) tam olarak gelişmediği için endişe etmenizi gerektirecek bir durum yoktur. Tabii ki endişe etmeyin derken bu davranışı destekleyin demiyorum ama zamana bırakın. 1-5 yaş aralığında hayatı hayaller ve oyun çerçevesinde yaşayan çocuklar, gerçeğin ne olduğunu bil(e)medikleri için davranışlarında pek de tutarlılık aramamak gerekir. Çocuklarımızın “gerçek dışı” davranışlarına “hata” veya “yanlışlık” olarak bakıp onların söylemlerine “onların hikayeleri” olarak bakmalıyız.Çocuğunuzun soyut gelişimsel döneme girmesiyle birlikte yalan söyleme davranışı halen devam ediyorsa bu durumda uzmanlardan yardım almanızda büyük yarar var.2 TÜR YALAN GÖZE ÇARPMAKTA…Psikologlara göre 2 tür yalan davranışı olduğu kabul edilmektedir. 1. Bilerek yalan söyleme: Gerçekler, bencilce bir sonuca varmak için bilerek saptırılır.2. Patolojik yalan söylemede ise çocuklar, çıkar peşinde değildir. Olmayacak şeyleri anlatmak, olanı abartmak, hayret verici şeyler söyleyerek çevresindekilerin şaşkınlığını uyandırmak, çocuğa zevk vermektedir. (Kuzucu, 2003:247)ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLER?Bildiğiniz üzere eğitim, ilk olarak ailede başlar. Çocuk, gözlerini dünyaya açar açmaz çevresinde öncelikle ailesini bulur. Zaman geçtikçe ailesinin her hareketini dikkatlice inceleyen çocuk, bir süre sonra aile bireylerinin çeşitli davranışlarını model alabilir. Hatta özellikle annenin davranışlarını bizzat yansıtan çocuk, bu süreçte davranışlarını bir oyundan ibaret algılayarak çevresindekilere küçük anne-küçük baba imajı sergiler. (mirroring-aynalama)Çocuklar herhangi bir şeyi iyi yapamadıklarında, anne babaları ve yakın çevreleri tarafından beğenilmeyeceklerini, aşağılanacaklarını, ilgisiz kalacaklarını düşünürler. Beğeni kaybını önlemek ve dikkatleri yeniden üzerlerine çekmek için yalan söyleyen çocuklar, bunu bir süre sonra alışkanlık haline getirebilirler.Yanlış davranışların ortaya çıkmasını önlemek, yaptıkları şeyin sonucu durumunda ceza almamak veya azarlanmamak için en kolay yoldan yalana başvurabilirler. Öyle ki bunu eğlenceli hale getirerek tuhaf davranışlar sergileyebilecekleri gibi gayet ciddi bir şekilde yaparak herkesi kendilerine inandırabilirler.PEKİ BU DURUMDAN KURTULMAK İÇİN NE YAPMALI?1. DAVRANIŞLARINIZ VE HAREKETLERİNİZ ÖNEMLİEbeveynlerinin bir kez bile olsa yalan söylediğine tanıklık eden çocuk, yalan söylemenin zaman zaman kabul edilebilir ya da gayet işe yarar, kurtarıcı bir durum olduğunu düşünebilir.2. YÖNLENDİRİCİ VE BASKICI OLMAKTAN KAÇININIZ.Anne ve babanın burada dikkati elden bırakmaması önemlidir zira ebeveyn tutumu, çocuğun davranışını cesaretlendirebilir. Çocuğa yalan söylediği anda aşırı sorgulayıcı, yönlendirici ya da baskıcı davranmak ne yazık ki çocuğunuzu yalanın içine daha çok itecektir.3. ŞIMARIKLIK YA DA DİKKAT ÇEKMEK İÇİN YAPILAN TUZAKLARA KANMAYIN!Bazı çocuklar, bile bile başvurdukları yalan sonrası şayet kendilerini dikkate alınmıyor hissederlerse bu davranışı tekrarlayabilirler. Bu durumda ailenin sakinliğini bozmadan durumun yanlış olduğunu -çocuk anlamasa da- ifade etmesinde büyük yarar vardır. Pinokyo türünden yalanın kötü bir şey olduğunu çocukların anlayabilecekleri bir dilden ileten hikâyeler, bu konuda elinizden tutacaktır.4. SAKİNLİĞİNİZİ KORUYUN!Çocuğunuzun yalanını yakaladığınızda çok şaşırmış ve sanki büyük hayal kırıklığına uğramış gibi davranabilirsiniz. Sizin üzüldüğünüzü görünce bu durumu pekiştirmekten vazgeçecektir. “Niçin bu söylemlerde bulunuyorsun?” diye zaman zaman çocuğunuza sorular sorarak –onu sıkmadan- konunun aslını öğrenebilirsiniz. Nazikçe konuşma yapmakta yarar var.ACABA GERÇEKTEN YALAN MI SÖYLÜYOR?Yalan karşısında öncelikle çocuğunuzun yanlış davranışı üzerinde odaklanmanızda fayda var. Şöyle ki örneğin son derece pahalı bir markanın rujunu aldınız diyelim. Bir gün bir de bakıyorsunuz o da ne! Ruj kırılmış hatta parçaları yere saçılmış vs vs vs. Çocuğunuza sorduğunuzda yaptığı halde yapmadım diyor ve ısrarla sizden gözlerini kaçırıyor. Bu noktada öncelikle bunun niçin yapmış olabileceğini anlamaya çalışın. Daha sonra çocuğunuzun yalan söyleme davranışı üzerine yoğunlaşın. Böylesi daha çözümleyici olacaktır.ANNEM BENİ DÖVÜYOR!Özellikle 1-7 yaş aralığındaki çocukların sıkça başvurduğu pembe yalan diye adlandırılan gerçek dışı söylemler, ebeveynleri endişeye düşürmesin. Çocuklar aile bireylerinden birinin dikkatini çekmek için bu davranışları yapıyor olabilirler. Bunu bir oyun havasında sürdüren çocuklar, kaygısızca ve fütursuzca sergiledikleri bu davranışlarla aslında sadece daha çok sevilmeyi ve ilgi görmeyi amaç edinirler. Özellikle anne ve babasının birbirlerine olan aşık olduğunu gözleyen dahası kendisini dışlanmış hissederek tuhaf davranışlar sergileyen çocuklar, bu tür gerçek dışı davranış ve söylemlerle sık sık karşınıza gelebilirler.UNUTMAYINIZ Kİ…En iyi çocuklar bile bazen gerçeği abartabilirler. Bir sorunu olduğunda, sizinle konuşabileceğini hisseden bir çocuk, kolay kolay yalan söylemeye ihtiyaç duymaz. Tabii bu durum 7 yaş ve sonrası için daha çok geçerlilik kazanmaktadır. 1-6 yaş aralığında da yine kontrolü elden bırakmayarak çocuklara yalanın hoş bir şey olmadığını aşılamak, bu konuda kitaplar okumak, filmler seyretmek yararlı olacaktır.HEPSİNİ YAPTIM AMA YİNE DE…Her şeyi yapmanıza rağmen çocuk yine de yalan söylemeye devam ediyorsa; bir çocuk psikoloğundan yardım almanızda yarar var. Çocuklarınız, sizin bir parçanız. Lütfen serinkanlı olarak onlara ılımlı yaklaşmayı deneyiniz. Keyifli günler.
