1)Proteinler 2)Yağlar 3)Karbonhidratlar 4)Mineraller 5)Vitaminler 6)Su Karbonhidratlar, yağlar ve proteinler enerji sağlayan besin öğeleridir. Mineraller, vitaminler ve su enerji içermez. KARBONHİDRATLAR Sağlıklı ve dengeli bir diyetin en az yarısı...
1)Proteinler2)Yağlar3)Karbonhidratlar4)Mineraller 5)Vitaminler6)Su
Karbonhidratlar, yağlar ve proteinler enerji sağlayan besin öğeleridir. Mineraller, vitaminler ve su enerji içermez.
KARBONHİDRATLARSağlıklı ve dengeli bir diyetin en az yarısı karbonhidratlardan gelmelidir. Karbonhidratlar vücudun ilk önce kullandığı besin öğesidir. Bu sebeple kişi yeterli karbonhidrat almazsa vücut protein ve yağları enerji için harcamaya başlar. Dengeli bir beslenmede mutlaka karbonhidratlar bulunmalıdır. 1 gram karbonhidrat 4 kalorilik enerji verir. Örnek: 1 dilim ekmek 12 gram karbonhidrat (50 kalorilik) içerir.KARBONHİDRAT İÇEREN BESİNLER: Şeker ve şekerli tüm gıdalar, unlu gıdalar (ekmek, hamurişi gibi) pilav, makarna, bulgur gibi tahıllar, patates, meyveler bazı sebzeler.
PROTEİNLERSağlıklı bir diyetin yüzde 15-20'si proteinlerden gelmelidir.PROTEİN İÇEREN BESİNLER: Her türlü et, yumurta, peynir, süt, yoğurt. Ekmek ve tahıllar da az miktarda bitkisel protein içerir.Kurubaklagiller bitkisel proteinden çok zengindir. Bitkisel proteinler vücutta hayvansal proteinler kadar iyi kullanılmazlar ama kişi hayvansal proteini yeterli tüketemiyorsa protein gereksinimi bitkisel olarak da alınabilir. Proteinler enerji sağlamanın yanında hücrelerin esas öğesi olduklarından büyüme, gelişme, yıpranan hücrelerin yenilenmesi için gereklidir.Proteinler, besin öğelerinin vücutta kullanılmasında görev alan enzimlerin ve bazı hormonların yapısını oluşturur.
YAĞLARVücudun uzun süreli açlıkta enerji gereksinmesi için kullandığı besin öğesidir. İç organların çevresini sararak dış etkenlerden korur. Ani ve aşırı yağ kaybı bu sebeple tehlikelidir. Vücut ısısının korunmasını sağlar. A, D, E ve K vitaminlerinin vücutta kullanılmasını sağlarlar.
Özellikle belirtmeliyim ki; bu 3 besin öğesi de enerji verdiğine göre fazla alınan her besin öğesi sonuçta yağ olarak depolanır ve kilo yapar. Demek ki önemli olan her besin öğesinden yeterli ve dengeli bir gün boyunca alınmasıdır.
MİNERALLERMinerallerin bazıları vücudun yapı taşıdır. Bazıları da vitaminlerle birlikte besin öğelerinin yıkım ve yapımında düzenleyici olarak görev alırlar. En önemlileri kalsiyum, fosfor, sodyum, magnezyumdur.SUYUN GÖREVLERİ: - Su; besinlerin vücuda alınmasını,- Sindirimi, sindirim kolaylığını- Besinlerin hücrelere taşınmasını- Metabolizma sonucu oluşan zararlı öğelerin atımını- Vücut ısısının denetimini sağlar.Her insanın günde 2 litre su tüketmesi gerekir. Demek ki sadece zayıflamak için su içmek yanlıştır.Sağlıklı bir yaşam için 40'dan fazla türde besin öğesine gereksinim vardır. Bu 6 ana besin öğesinden bir veya bir kaçından yetersiz alınması ile vücut çalışmasında aksamalar sonucunda büyüme, gelişme ve sağlık bozuklukları görülür. Buna göre yeterli ve dengeli beslenme karnı doyurmak açlığı bastırmak değil; yaşı, cinsiyeti ve içinde bulunduğu fizyolojık duruma göre gereksinimi olan bütün besin öğelerini yeter miktarda sağlayabilmesidir.Yeterli beslenme = yeterli enerjiDengeli beslenme = yeterli enerji + Yeterli besin ÖğesiDengesiz beslenme = Gereğinden çok besin alarak vücut ağırlığının istenenin çok üstüne çıkması da sağlık bozukluklarına neden olduğundan dengesiz beslenmedir.
BESİN MADDELERİ GEREKSİNİMLERİBesin maddeleri ve enerjiye olan günlük gereksinim miktarları kişiye ve yaşanıldığı çevreye ait özellikler ile yakından ilişkilidir. Gereksinimi etkileyen faktörler:1) Yaş grupları.2 )Cinsiyet.3)Fizyolojik durum, gebelik, laktasyon (emzirme), menopoz.4)Vücut cüssesi ve bileşimi boy, ağırlık, vücut yağ oranı, yağsız vücut dokusu.5)Fiziksel aktivite düzeyi ve aktivite süresi.6)Sağlık durumu; enfeksiyonlar, ateş, sistemik hastalıklar, toksin ve alerjik hastalıklar, yara yanık, cerrahi müdahaleler.7 )Çevre koşulları, iklim, soğukluk, sıcaklık, nem, psiko-sosyal stresler. Yetersiz ve dengesiz beslenme durumunda vücudun büyüme, gelişme ve normal çalışmasında aksaklıklar olacağından “Yeterli ve dengeli beslenme sağlığın temelidir” denebilir.-Beriberi, pellegra, skorbüt, raşitizm gibi hastalıklar yetersiz ve dengesiz beslenme sonucu oluşur.-Kızamık, boğmaca, verem, ishal gibi birçok hastalığında kolay yerleşmesine ve ağır seyretmesine sebep olur.-Dengesiz beslenme, insanın çalışma, planlama ve yaratma yeteneğini düşürür.Zihnen ve bedenen iyi gelişmemiş, yorgun, isteksiz ve hasta bireyler toplum için bir güç kuvvet değil, bir yüktür.Yapılan çeşitli araştırmalar, toplumumuzun önemli bir kısmının dengesiz beslenmekte olduğunu göstermektedir. Bunun en büyük sebebi kişilerin yeterli beslenme eğitimi almamasıdır.Hepinizin beslenme konusunda bilinçlenmek için çaba göstermesi gelecek nesillerin sağlıklı olması için çok önemlidir.
