Bloomberg News’in derlediği son dakika analizine göre, ABD’nin İsrail’le birlikte İran’a karşı yürüttüğü topyekûn savaşta Washington’un “çıkış stratejisi” belirsizliğini koruyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın bugün peş peşe yaptığı açıklamalar ise hem askeri hem ekonomik çevrelerde soru işaretlerini büyüttü.
ÇELİŞKİLİ MESAJLAR: “YAVAŞLATIYORUZ” MU, “ATEŞKES YOK” MU?
Trump, cuma günü sosyal medya hesabından paylaştığı mesajda Orta Doğu’daki “harika askeri çabalarını yavaşlatmayı/sonlandırmayı (winding down)” düşündüklerini belirterek hedeflere ulaşmaya “çok yakın” olduklarını yazdı. Trump, bu hedefleri İran’ın füze kapasitesinin “tamamen çökertilmesi”, savunma sanayi altyapısının “yok edilmesi”, donanma ve hava kuvvetlerinin ortadan kaldırılması ve Tahran’ın “nükleer kapasiteye” ulaşmasının ebediyen engellenmesi şeklinde sıraladı.
Ancak Batılı istihbarat değerlendirmeleri ve Bloomberg’e konuşan kaynaklar, haftalardır süren bombardımana rağmen İran rejiminin “çökmenin eşiğinde” olmadığını, aksine kalan şahin isimlerin etrafında daha fazla kenetlendiğini aktarıyor.
Trump’ın “savaşı bitiriyoruz” iması taşıyan sosyal medya mesajından yalnızca bir saati aşkın süre önce Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı açıklamalar ise bambaşka bir tablo ortaya koydu. Trump, ateşkes fikrini net biçimde reddederek, “Ateşkes yapmak istemiyorum. Karşı tarafı kelimenin tam anlamıyla yok ederken (obliterating) ateşkes yapmazsınız” dedi. Bu sözler, Trump’ın savaşın hedefleri ve planına dair “son derece çelişkili sinyaller” verdiği yorumlarını güçlendirdi.
HÜRMÜZ BOĞAZI GERİLİMİ: SORUMLULUK KİMDE?
Küresel petrol ve doğalgaz akışının beşte birinin geçtiği, çatışmaların başından bu yana fiilen kapalı olan Hürmüz Boğazı da Trump’ın gündemindeydi. Başkan, boğazı güvenceye alma çabalarına katılmadıklarını söylediği müttefiklerini (özellikle NATO ve Çin) eleştirirken sorumluluğu diğer ülkelere yöneltti:
“Hürmüz Boğazı, onu kullanan diğer uluslar tarafından gerektiği gibi korunmalı ve denetlenmelidir. Amerika Birleşik Devletleri değil! İstenirse bu ülkelere Hürmüz çabalarında yardım edeceğiz, ancak İran tehdidi ortadan kalktığında buna gerek kalmayacaktır.”
Uzmanlar ise ABD petrol üretiminde rekor seviyeler görülse bile ham petrol fiyatlarının küresel pazarda belirlendiğini, bu nedenle Hürmüz’de yaşanacak bir arz şokunun Pekin’den Washington’a kadar tüm tüketicileri etkileyeceğini hatırlatıyor.
PİYASALARDA SARSINTI: PETROL SIÇRADI, BORSALAR GERİLEDİ
Savaşın uzaması ve Hürmüz’ün kapalı kalması küresel piyasalarda dalgayı büyüttü. Cuma günü Brent petrolün varil fiyatı 112 doları aşarak 2022 ortalarından bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Trump’ın “savaşı bitirme” mesajının ardından fiyatın 108 dolar civarına gevşediği belirtildi.
Küresel borsalar haftayı yüzde 2’ye yakın kayıpla tamamlarken, altının da son kırk yılın en kötü haftasını yaşadığı ifade edildi.
ABD’DEN FİYAT HAMLESİ: İRAN ENERJİSİNE “GENEL LİSANS”
Fiyatları aşağı çekmek için baskı altında kalan ABD Hazine Bakanlığı’nın, denizde (tankerlerde) bulunan İran enerjisine yönelik genel bir lisans (yaptırım muafiyeti) yayımladığı bildirildi. 19 Nisan’a kadar geçerli olacak izinle, “devasa İran varillerinin” piyasaya sürülerek fiyatların düşürülmesinin hedeflendiği aktarıldı.
KARA HAREKÂTI TARTIŞMASI VE 200 MİLYAR DOLARLIK TALEP
Piyasalardaki çalkantıyı artıran bir diğer başlık da Washington’un kara harekâtı seçeneklerini masaya yatırması oldu. Trump, İran’ın ana petrol ihracat merkezi Hark Adası’na (Kharg Island) yönelik bir kara operasyonu planı olup olmadığı sorusuna kaçamak yanıt vererek, “Bir planım olabilir ya da olmayabilir, ama bunu bir muhabire nasıl söyleyebilirim ki?” dedi.
Öte yandan ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) savaşı finanse etmek üzere Kongre’den 200 milyar dolarlık ek bütçe istemesi de, Trump’ın “savaşı bitiriyoruz” mesajıyla çelişen ve çatışmaların daha uzun sürebileceğine işaret eden bir başka “karışık sinyal” olarak değerlendirildi.
ALANYA’DA DA YAKINDAN İZLENİYOR
Hürmüz Boğazı üzerinden şekillenen enerji fiyatları ve küresel piyasa dalgalanması, turizm ve taşımacılık maliyetleri başta olmak üzere Türkiye ekonomisini ilgilendiren başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Bu nedenle Washington’dan gelen her yeni mesaj, Alanya’da da yakından takip edilen küresel riskler arasında yer alıyor.