Alzheimer ve demans (bunama) hastalıklarının belirtiler ortaya çıkmadan 15-20 yıl önce beyinde başladığı belirtilirken, orta yaş dönemindeki damar sağlığının belirleyici rol oynadığı açıklandı. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, hastalığın seyrini değiştirebilecek risk faktörlerine dikkat çekti.
2024 yılı Lancet Demans Komisyonu raporlarına göre, değiştirilebilir 14 risk faktörünün kontrol altına alınmasıyla demans vakalarının yüzde 40 ile 50 oranında önlenebileceği öngörülüyor. Sözcü Gazetesi'nin aktardığı bilgilere göre, beyin ilk aşamalarda hastalığın yarattığı hasara karşı direnç gösterse de zamanla artan yük tolere edilemez hale geliyor.
BUNAMAYI HIZLANDIRAN 3 TEMEL FAKTÖR
Uzmanlar, özellikle orta yaş döneminde ortaya çıkan üç önemli damarsal risk faktörünün altını çiziyor. Sigara kullanımı, tip 2 diyabet ve yüksek tansiyondan oluşan bu üçlü, demanssız geçirilecek yaşam süresini yaklaşık 13 yıl kısaltıyor. Araştırmalar, vasküler risk yükü arttıkça hastalığa yakalanma oranının doğrudan yükseldiğini gösteriyor.
RİSK FAKTÖRLERİ YAŞAM SÜRESİNİ NASIL ETKİLİYOR?
Ortalama 26,3 yıl boyunca 12 bin 409 yetişkin üzerinde yürütülen kapsamlı çalışma, risk faktörlerinin etkisini somut verilerle ortaya koyuyor. Hiçbir risk faktörü taşımayan bireyler 55 ile 95 yaşları arasında ortalama 30,1 yıl demanssız yaşarken, üç faktörün tamamına sahip olanlarda bu süre 17,5 yıla düşüyor. Tek risk faktörü bulunanlar 26,3 yıl, iki faktörü olanlar ise 21,0 yıl sağlıklı kalabiliyor.
Veriler ayrıca, üç risk faktörünü de taşıyan bireylerde bunama geliştirme olasılığının yaşla birlikte arttığını gösteriyor. Bu oran 55 yaşında yüzde 23 seviyesindeyken, 75 yaşında yüzde 37'ye ulaşıyor. Aynı risk yüküne sahip kadınların, erkeklere kıyasla demanssız süreyi biraz daha uzun geçirdiği de (18,1 yıla karşılık 16,6 yıl) saptanan somut bulgular arasında yer alıyor.
