EYT dışında kalan milyonlarca çalışan için yıpranma payı ve fiili hizmet süresi zammı yeniden gündemde. SGK’nın kapsamı genişletilen uygulamasıyla bazı mesleklerde emeklilik yaşı yıllar öne çekiliyor.
EYT düzenlemesinden yararlanamayan çalışanlar için erken emeklilik yolları yeniden tartışılmaya başladı. Özellikle riskli ve ağır iş kollarında çalışanlar için uygulanan yıpranma payı sistemi, 2026 itibarıyla genişletilen kapsamıyla tekrar öne çıktı. Yeni düzenleme ile bazı meslek gruplarında emeklilik yaşı 5 yıla, yüksek risk içeren alanlarda ise 8 yıla kadar erkene çekilebiliyor.
YIPRANMA PAYI NEDİR?
Kamuoyunda yıpranma payı olarak bilinen uygulamanın resmi adı Fiili Hizmet Süresi Zammı. Riskli, tehlikeli veya insan sağlığını doğrudan etkileyen işlerde çalışanlara tanınan bu hak sayesinde, çalışılan süreye ek prim günü yazılıyor. Böylece hem prim gün sayısı daha hızlı doluyor hem de emeklilik yaşı geri çekiliyor.
Uygulamada, yapılan işin risk derecesine göre her 360 günlük çalışmaya karşılık 60, 90 veya 180 gün ilave süre prim hesabına ekleniyor. Bu da uzun vadede ciddi bir avantaj oluşturuyor. Aynı işi yapan iki kişiden biri bu kapsama giriyorsa, diğeriyle arasında yıllar fark oluşabiliyor.
5 VE 8 YIL ERKEN EMEKLİLİK NASIL OLUYOR?
Fiili hizmet süresi zammı birikimli ilerliyor. Yani her yıl eklenen süreler üst üste yazılıyor. Bu birikim sonucunda emeklilik için aranan yaş şartı 5 yıla kadar düşebiliyor. Yer altı madenciliği gibi çok yüksek riskli alanlarda ise bu avantaj 8 yıla kadar çıkabiliyor.
Örneğin yer altı maden işçilerinde, yer altında geçen her 360 güne karşılık sigortalılık süresine 180 gün ilave ediliyor. Bu da neredeyse her iki yıl çalışmaya karşılık üç yıl prim yazılması anlamına geliyor.
KAPSAM GENİŞLEDİ: YENİ MESLEKLER EKLENDİ
Son düzenleme ile birlikte fiili hizmet süresi zammı kapsamına yeni meslek alanları da dahil edildi. Özellikle sağlık bilimleri ve teknolojik risk içeren üretim alanları öne çıktı.
Kapsama alınan veya uygulaması genişletilen meslek gruplarından bazıları şöyle:
- Sağlık sektörü çalışanları
- Ağır sanayi işçileri
- Asit, cıva ve benzeri kimyasallarla çalışanlar
- Yer altı maden işçileri
- İtfaiye personeli
- Cezaevi infaz ve koruma memurları
- Emniyet ve güvenlik personeli
- Sarı basın kartı sahibi gazeteciler
- Çimento fabrikası çalışanları
- Alüminyum tesislerinde görev yapan işçiler
- Dökümhane çalışanları
- Cam sanayi çalışanları
Bazı iş kollarında bu ek süre yıllık 60 gün olarak uygulanırken, daha riskli alanlarda 90 ve 180 güne kadar çıkabiliyor.
Detaylar bazen gözden kaçıyor. Aynı atölyede çalışan iki kişi bile farklı kodla bildirildiği için biri yıpranma payı alırken diğeri alamayabiliyor. Bu küçük görünen bildirim farkı, yıllar sonra emeklilik tarihinde büyük fark yaratıyor. Dosyaya bakmadan anlaşılmıyor çoğu zaman.
BAŞVURU VE BİLDİRİM DETAYI KRİTİK
Uzmanlar, çalışanların e-Devlet üzerinden hizmet dökümü ve meslek kodlarını kontrol etmesi gerektiğini belirtiyor. Çünkü yıpranma payı otomatik hak olsa da, işveren bildirimi doğru yapılmadığında sistem bu süreyi eklemiyor.
Bir eksik kod, bazen bir yıl. Hatta daha fazla.