SGK denetimlerinde öne çıkan sahte sigortalılık riski, emeklilerin maaşını ve birikmiş haklarını doğrudan etkileyebiliyor. Uzmanlara göre her prim silinmesi maaşı kestirmiyor; belirleyici olan, kalan prim gününün emeklilik şartını karşılayıp karşılamadığı.
Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, son dönemde emekliler arasında büyüyen “maaşım kesilir mi?” endişesine ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Özellikle sahte sigortalılık nedeniyle emeklilik iptali tartışmalarının yeniden gündeme geldiği süreçte Erdursun, her dosyanın aynı sonucu doğurmadığını söyledi.
Denetimlerde bir kişinin fiilen çalışmadığı halde sigortalı gösterildiğinin tespit edilmesi halinde, önce bu günlerin sistemden düşürüldüğünü belirten Erdursun, asıl kritik noktanın bundan sonra başladığını anlattı. Çünkü mesele sadece gün silinmesi değil; o silinmeden sonra emeklilik şartlarının hâlâ tamamlanıp tamamlanmadığı.
HER PRİM SİLİNMESİ EMEKLİLİĞİ BİTİRMİYOR
Erdursun’un verdiği örneğe göre bir kişinin emekli olmak için 5 bin prim gününe ihtiyacı varsa ve bu kişi 6 bin günle emekli olmuşsa, sonradan 500 gününün sahte sigorta gerekçesiyle iptal edilmesi tek başına emekliliği düşürmüyor. Çünkü kişinin elinde yine 5 bin günün üstünde prim kalıyor.
Bu durumda emeklilik hakkı tamamen ortadan kalkmıyor; daha çok maaş hesabı yeniden yapılıyor. Yani bazı dosyalarda aylık düşebiliyor ama emeklilik tümden silinmiyor.
Asıl kırılma noktası, silinen günlerden sonra kişinin gerekli alt sınırın altına düşmesi. İşte orada tablo ağırlaşıyor. Birçok kişi bunu fark etmiyor.
ALT SINIRIN ALTINA DÜŞENLER İÇİN TEHLİKE BÜYÜK
Uzman değerlendirmesine göre, sahte olduğu belirlenen günler çıktıktan sonra emeklilik için gereken prim sayısı tamamlanamıyorsa, bu kez emekliliğin iptali gündeme geliyor. Böyle bir durumda yalnızca maaş kesintisi değil, geçmişte ödenen tutarlar için de geri tahsil süreci başlayabiliyor.
Erdursun, geri ödeme kalemlerinin sadece aylıklarla sınırlı olmadığını; faiz, sağlık giderleri ve bayram ikramiyeleri gibi başlıkların da toplam borca eklenebildiğini belirtiyor. Bu da özellikle uzun yıllardır maaş alan emekliler için ciddi bir mali risk anlamına geliyor.
10 YILLIK SÜRE TARTIŞMASI NEDEN ÖNEMLİ?
Erdursun’un değerlendirmesine göre, geri istenecek ödemelerde sürenin kapsamı da dosyanın niteliğine göre önem taşıyor. Uzun süredir emekli olan bazı kişilerde SGK’nın geriye dönük tüm dönemi değil, belli bir süreyi esas alarak tahsil hesabı yaptığına dikkat çekiliyor.
Bu ayrıntı, özellikle sahte sigorta nedeniyle maaş iptali nasıl olur sorusunu araştıran vatandaşlar açısından önemli. Çünkü dosyanın içeriği, prim yapısı ve SGK’nın tespit gerekçesi, ortaya çıkacak borcu doğrudan değiştiriyor.
ŞİRKET ORTAKLARININ SIK YAPTIĞI HATA
Erdursun’un dikkat çektiği bir başka başlık da şirket ortaklarının sigortalılık statüsü. Kişinin ortağı olduğu şirkette kendisini 4/a yani SSK’lı gibi göstermesi, uygulamada en çok sorun çıkaran alanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Bu tür işlemler bazı vatandaşlar tarafından teknik ayrıntı gibi görülse de, emeklilik hesabında ciddi sonuç doğurabiliyor. Özellikle geçmişte “nasıl olsa prim yatıyor” mantığıyla yapılan bildirimler, yıllar sonra denetim masasına geldiğinde bütün planı bozabiliyor.
Alanya’da ve Antalya genelinde de küçük işletme sahipleri, aile şirketleri ve ortaklı yapılar içinde benzer hatalar zaman zaman gündeme geliyor. Emeklilik yaklaşınca fark edilen bu ayrıntılar, vatandaşın yıllarca kurduğu hesabı bir anda tersine çevirebiliyor.
SGK RAKAMLARI TARTIŞMAYI YENİDEN BÜYÜTTÜ
Öte yandan son günlerde kamuoyunda dolaşan bazı yüksek rakamlar da tartışmayı büyüttü. SGK, 2021-2025 döneminde 560 bin 540 kişinin sahte sigortalı olarak tespit edildiğini, ancak bu rakamın emekliliği iptal edilenlerin toplamı anlamına gelmediğini açıkladı. Kuruma göre aynı dönemde emekliliği iptal edilen kişi sayısı 12 bin 209 oldu.
Bu veri önemli. Çünkü kamuoyunda oluşan panik havasının aksine, her inceleme doğrudan emeklilik iptaliyle sonuçlanmıyor. Yine de uzmanlar, özellikle şüpheli hizmet dökümleri bulunan kişilerin e-Devlet kayıtlarını ve çalışma geçmişlerini ayrıntılı biçimde kontrol etmesi gerektiğini söylüyor.
EMEKLİLER NEYE BAKMALI?
Bu noktada en kritik başlık, kişinin emekliliğe esas gün sayısının gerçekten fiili çalışmaya dayanıp dayanmadığı. Hizmet dökümünde kısa süreli, açıklanması zor, aynı çevrede kurulan şirketler üzerinden yapılan girişler ya da kağıt üstünde görünen çalışmalar, sonradan risk oluşturabiliyor.
Bir başka önemli konu da emeklilik için gereken alt sınırla mevcut prim sayısı arasındaki fark. Arada güvenli bir marj varsa dosya daha farklı değerlendirilebiliyor; ama sınırda emekli olanlar için birkaç yüz gün bile belirleyici olabiliyor.
İşin özeti şu: sahte sigortalılık emekli maaşını kestirir mi sorusunun tek bir cevabı yok. Dosyaya, kalan prim gününe ve sigortalılık statüsüne göre sonuç değişiyor. O yüzden kulaktan dolma bilgiyle değil, hizmet dökümü ve mevzuat üzerinden hareket etmek gerekiyor.