Emeklilik dilekçesini bir sonraki yıla bırakan bazı sigortalılar daha düşük maaşla karşılaşabiliyor. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun son tavsiyesi, bu farkın yeniden tartışılmasına yol açtı.
Emeklilikte en çok konuşulan başlıklardan biri yine başvuru tarihi ile emekli maaşı arasındaki ilişki oldu. Özellikle 2024 yılında emekli olamayanların maaşı düşer mi sorusu, son günlerde yeniden gündeme taşındı. Çünkü aynı prim günü, benzer çalışma süresi ve yakın kazanç düzeyine rağmen, sadece emeklilik talep tarihinin değişmesi bazı vatandaşlar için daha düşük aylık anlamına gelebiliyor.
Bu durum, masa başında teknik bir hesap gibi görünüyor ama sonucu doğrudan mutfağa, kiraya, faturaya vuruyor. Bir yıl geç başvuru yapan kişinin cebine her ay daha düşük para girmesi, özellikle sabit gelirle yaşamayı planlayanlar açısından ciddi fark yaratıyor. Alanya’da da emeklilik hesabı yapan çok sayıda vatandaşın son haftalarda aynı soruyu sormasının nedeni bu.
MAAŞ NEDEN DÜŞEBİLİYOR?
Emekli aylıkları, yalnızca prim gününe göre belirlenmiyor. Hesaplamada aylık bağlama oranı, prime esas kazanç, çalışılan dönemler ve güncelleme katsayısı gibi kalemler etkili oluyor. Sistem, yıllara göre değişen enflasyon ve büyüme verilerini de kullandığı için, bir yıl önce emekli olanla bir yıl sonra emekli olan kişi arasında fark oluşabiliyor.
Özellikle enflasyonun gerilemeye başladığı dönemlerde bu fark daha görünür hale geliyor. Sosyal güvenlik uzmanlarının dikkat çektiği nokta da burada. Kişi çalışmaya devam etse bile, her zaman daha yüksek maaşla emekli olamıyor. Bazen tam tersi oluyor. Garip ama sistem böyle işliyor.
KDK’YA TAŞINAN ŞİKAYET DİKKAT ÇEKTİ
Kamu Denetçiliği Kurumu’na yapılan başvuruda bir vatandaş, aynı şartlara sahip olmasına rağmen yalnızca emeklilik tarihinin değişmesi nedeniyle daha düşük maaş alacak olmasının hakkaniyete aykırı olduğunu belirtti. Başvuruda, 2024’te emekli olabilse daha yüksek aylık alacağını, sonraki tarihte emekli olması halinde ise gelir kaybı yaşayacağını anlattı.
KDK inceleme sonrası, mevcut uygulamanın mevzuattan kaynaklandığını kabul etti ancak ortaya çıkan mağduriyetin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı. Kurum, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile SGK’ya, aynı koşullara sahip sigortalılar arasında sadece tahsis talep tarihinden doğan farkın giderilmesi için mevzuat çalışması başlatılması yönünde tavsiyede bulundu.
UZMANLAR NE DİYOR?
Sosyal güvenlik uzmanı Özgür Erdursun da benzer bir noktaya işaret ediyor. Erdursun’a göre yıl değişirken, özellikle enflasyon geriliyorsa, emekli aylığında ciddi olmasa bile hissedilir kayıplar yaşanabiliyor. 2025’te emekli olmayıp 2026’ya bırakanların da yaklaşık yüzde 5 civarında kayıp yaşayabildiği yönündeki değerlendirmeler, sistemdeki bu yapısal sorunu yeniden öne çıkardı.
Bir başka tartışma da kademeli emeklilik bekleyenlerde yaşanıyor. Yaş şartını bekleyen vatandaş hem çalışmaya devam ediyor hem de ileride bağlanacak maaşın daha düşük olabileceği endişesini taşıyor. Bu da “daha çok prim, daha iyi maaş” düşüncesinin her zaman karşılık bulmadığını gösteriyor.
EMEKLİLİK PLANLAYANLAR NELERE BAKMALI?
2024 yılında emekli olamayanların maaşı düşer mi sorusunun herkeste aynı cevabı yok. Çünkü sigorta başlangıcı, statü türü, prime esas kazanç ve toplam gün sayısı değişiyor. Yine de uzmanlar, emeklilik dilekçesi verilmeden önce yıl bazlı maaş karşılaştırmasının mutlaka yapılmasını öneriyor.
Özellikle 4A, 4B ve 4C kapsamındaki çalışanların, e-Devlet ve SGK verileri üzerinden kişisel dosyalarını kontrol ederek profesyonel hesaplama desteği alması önem taşıyor. Birkaç aylık bekleme bazen avantaj sağlayabiliyor, bazen de kayıp oluşturabiliyor. Tek tip bir tablo yok. Dosyaya bakmadan konuşmak eksik kalıyor.
ALANYA’DA EMEKLİLİK HESABI YAPANLAR İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Alanya gibi yaşam maliyetinin son yıllarda hissedilir şekilde arttığı ilçelerde, bağlanacak emekli aylığındaki küçük farklar bile büyük sonuç doğuruyor. Kira, market, ilaç ve temel ihtiyaç giderleri düşünüldüğünde, aylıkta oluşacak birkaç bin liralık kayıp vatandaşın yaşam standardını doğrudan etkileyebiliyor.
Bu yüzden mesele sadece teknik bir SGK hesabı değil. Aynı zamanda geçim hesabı.
Özetle; 2024’te emekli olamayan herkesin maaşı otomatik olarak düşecek demek doğru değil. Ancak başvuru yılının değişmesi nedeniyle daha düşük aylık bağlanması riski gerçek ve bu konuda resmi düzeyde de artık açık bir tartışma var.
Kaynak: Kamu Denetçiliği Kurumu karar süreci, SGK aylık bağlama mevzuatı, Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun’un değerlendirmeleri