Düzce Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Hastanesi’nde çekildiği belirtilen ve kısa sürede sosyal medyada yayılan görüntüler, ilk anda hastane koridoruna açık bir odadaki bilgisayarda cinsel içerikli görüntülerin oynatıldığı izlenimini oluşturdu. Görüntüler üzerine özellikle alanın dışarıdan görülebilir olup olmadığı ve hastane içerisindeki mahremiyet tedbirlerinin yeterliliği tartışmaya açıldı. Hastane yönetimi ise kamuoyuna yaptığı açıklamada görüntülerin tıbbi kullanım bağlamından koparıldığını belirterek söz konusu alanın sıradan bir hasta odası veya genel kullanıma açık bilgisayar bölümü olmadığını bildirdi.
HASTANE: ODA ANDROLOJİ LABORATUVARINA AİT
Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nin açıklamasına göre görüntülerin kaydedildiği yer, Androloji Laboratuvarı bünyesinde spermiyogram tetkiki için numune verilmesi amacıyla kullanılan özel bir alan. Yönetim, odanın hastanenin genel kullanım alanlarından bağımsız olduğunu, iki ayrı kapıdan geçilerek ulaşıldığını, kilitlenebilir şekilde düzenlendiğini ve odada bulunan materyallerin yalnızca ilgili tetkik kapsamında kişisel kullanım amacı taşıdığını açıkladı. Hastane ayrıca üçüncü kişilerin bu alana erişiminin bulunmadığını savundu.
SPERMİYOGRAM SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?
Spermiyogram, erkek üreme sağlığının değerlendirilmesinde kullanılan laboratuvar incelemelerinden biri. Dünya Sağlık Örgütü'nün laboratuvar rehberinde numunenin, sıcaklık değişikliklerinden ve laboratuvara ulaştırma süresinden kaynaklanabilecek etkileri azaltmak amacıyla mümkün olduğunca laboratuvara yakın, özel bir odada alınması öneriliyor. İncelemede numunenin miktarıyla birlikte sperm hücrelerinin yoğunluğu, hareketliliği ve yapısı gibi çeşitli özellikler değerlendirilebiliyor. Sürecin doğru yürütülmesi için hastaya açık talimat verilmesi, numunenin uygun koşullarda alınması ve mahremiyetin korunması önem taşıyor.
Düzce Üniversitesi Hastanesi de açıklamasında tüp bebek ve androloji laboratuvarlarında numune verme sürecini kolaylaştırmak amacıyla görsel uyaranlardan yararlanılabildiğini belirtti. Bu uygulamanın yalnızca Düzce'deki hastaneye özgü olmadığı, yurt dışındaki bazı sağlık merkezlerinde de özel numune odalarında görsel sistemler bulunabildiği görülüyor. Örneğin Cambridge University Hospitals'ın hasta bilgilendirmelerinde, numune alınması için ayrılan özel ve mahrem odalarda hastaların kullanımına yönelik video sistemi bulunduğu ifade ediliyor.
TARTIŞMANIN ODAĞINDA MAHREMİYET VAR
Bu nedenle olayda tartışmanın temel noktası, androloji laboratuvarlarında bu tür materyallerin bulunup bulunamayacağından çok, kullanılan alanın dışarıdan görülmesini önleyecek fiziksel ve idari tedbirlerin yeterince uygulanıp uygulanmadığı üzerinde yoğunlaşıyor. Sağlık kuruluşlarında bu tür özel alanların kapılarının kapalı tutulması, erişimin yalnızca ilgili kişilere verilmesi ve içerideki ekran ya da materyallerin koridor gibi ortak alanlardan görülemeyecek şekilde konumlandırılması mahremiyet açısından önem taşıyor. Nitekim bazı sağlık kuruluşlarının sperm numunesi alma talimatlarında hastalardan özel odanın kapısını kilitlemeleri açıkça isteniyor.
MEVZUAT HASTA MAHREMİYETİNİ ESAS ALIYOR
Türkiye'deki Hasta Hakları Yönetmeliği de sağlık hizmetlerinde mahremiyeti temel bir hak olarak düzenliyor. Yönetmeliğin 21'inci maddesinde tıbbi değerlendirme, muayene, teşhis ve tedaviyle bağlantılı işlemlerin makul bir gizlilik ortamında gerçekleştirilmesi gerektiği belirtiliyor. Bu çerçevede yalnızca hastaya ait sağlık bilgilerinin değil, kişisel ve hassas nitelikteki tıbbi süreçlerin yürütüldüğü fiziksel ortamların da üçüncü kişilerin gereksiz erişimine karşı korunması gerekiyor.
ERİŞİM KOŞULLARI YENİDEN GÖZDEN GEÇİRİLDİ
Düzce Üniversitesi Hastanesi yönetimi, görüntülerin ardından alanın kullanım ve erişim koşullarının yeniden değerlendirildiğini ve hasta mahremiyetinin korunmasına yönelik gerekli tedbirlerin alındığını açıkladı. Yönetim böylece görüntülerde yer alan içeriğin tıbbi kullanım amacına dikkat çekerken, aynı zamanda alanın erişim düzeninde ilave önlem ihtiyacı bulunduğunu da fiilen gündemine aldı. Açıklamada herhangi bir kişi hakkında idari ya da disiplin işlemi yürütüldüğüne ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.
SAĞLIK TESİSLERİNDE FİZİKSEL MAHREMİYET ÖNEM TAŞIYOR
Benzer durumların önlenmesinde yalnızca bilgisayarlara veya içeriklere erişimin sınırlandırılması yeterli görülmüyor; oda kapılarının kullanım sırasında kapalı ve gerektiğinde kilitli tutulması, ekranların ortak alanlardan görünmeyecek biçimde yerleştirilmesi, girişlerin kontrollü hale getirilmesi ve hastaların kullanım konusunda açık biçimde bilgilendirilmesi de önem taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü'nün semen analizi standartlarında numunenin özel bir alanda alınmasına yapılan vurgu da bu işlemin mahremiyet gerektiren tıbbi bir süreç olduğunu ortaya koyuyor. Düzce'deki olay ise tıbbi olarak kullanılan özel bir alanın fiziksel mahremiyetinin kamuoyu algısı açısından da ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gündeme taşıdı.
