SGK uzmanı İsa Karakaş’ın değerlendirmesine göre emekli maaşlarında “gelir ve ihtiyaç odaklı” yeni bir yapı tartışılıyor. Modelde bazı emekliler için sıfır zam ihtimali öne çıkıyor.
Emekli maaş sisteminde değişiklik hazırlığı iddiaları yeniden gündeme geldi. SGK mevzuatı üzerine değerlendirmeleriyle bilinen uzman isimlerin aktardığına göre, emekli aylıklarında maaş temelli yapıdan gelir ve ihtiyaç temelli modele geçiş tartışılıyor. Buna göre yalnızca aylık tutarı değil, hanedeki toplam gelir ve yaşam koşulları da hesaplamaya dahil edilecek.
Son yıllarda uygulanan taban maaş tamamlamalarıyla en düşük emekli aylığı alan kişi sayısının ciddi biçimde arttığı belirtiliyor. Bu durum, prim günü yüksek olan emekliler ile düşük primli emekliler arasındaki farkın kapanmasına yol açtığı gerekçesiyle eleştiriliyordu. Yeni model arayışının temel nedeni de bu dengesizlik olarak gösteriliyor.
5 AŞAMALI EMEKLİ DESTEK MODELİ NEDİR?
Kulislerde konuşulan 5 aşamalı emekli gelir destek modeli, maaşı tek başına ölçüt almıyor. Sistem; SGK verileri ile sosyal yardım verilerinin ortak havuzda toplanmasını öngörüyor. Böylece emeklinin sadece aylığı değil, hanedeki kişi başı gelir, kira durumu ve temel giderleri birlikte değerlendiriliyor.
Modelde ayni yardımlar yerine doğrudan kart veya hesap üzerinden destek verilmesi de seçenekler arasında. Yakacak, gıda kolisi gibi klasik destekler yerine nakit yükleme, kira katkısı ve fatura desteği gibi başlıklar öne çıkıyor.
SIFIR ZAM İHTİMALİ NEDEN KONUŞULUYOR?
Değerlendirmelerde en çok dikkat çeken başlıklardan biri, belirli gelir eşiğinin üstünde kalan emekliler için sıfır zam ihtimali. Buna göre hanede kişi başına düşen gelir yüksekse, emekli aylığı sadece enflasyon farkı taban maaşı geçene kadar sabit kalabilecek.
Bu durumda aynı kök maaşa sahip iki emekliden biri ek destek alırken, diğeri yalnızca mevcut aylığıyla devam edebilecek. Sistem, “aynı maaş ama farklı yaşam koşulu” yaklaşımına dayanıyor. Uygulama gelirse ciddi tartışma çıkar gibi. Özellikle büyükşehirlerde kira ödeyen emekliler ile kendi evinde oturanlar arasındaki fark daha görünür olacak.
ÖRNEK HESAPLAMA SENARYOSU
Paylaşılan örnek senaryoya göre:
• Emekli A: Kök maaş 11.000 TL, kirada oturuyor, evde başka gelir yok.
• Emekli B: Kök maaş 11.000 TL, kendi evinde oturuyor, eşinin de emekli aylığı var.
Yeni modele göre Emekli A’nın gelir eşiğinin altında kaldığı kabul edilerek kira ve temel gider destekleriyle toplam geliri daha yüksek seviyeye tamamlanabiliyor. Emekli B ise hane geliri yüksek sayıldığı için yalnızca mevcut taban aylığı almaya devam ediyor. Gelir bazlı emekli destek sistemi nasıl olacak sorusu da bu yüzden daha sık sorulmaya başladı.
Henüz resmi bir düzenleme yayımlanmış değil. Ama Ankara’da bu başlık konuşuluyor. Net çerçeve ortaya çıkmadan kesinleşmiş gibi okumamak gerekiyor.
Konu önümüzdeki dönemde Meclis ve ekonomi yönetiminin ajandasında daha görünür hale gelebilir… belki de model değişir, tamamen rafa kalkar. Şimdilik taslak düzeyinde.