Türkiye ekonomisinin 2027-2029 dönemine ilişkin yol haritasını ortaya koyan Orta Vadeli Program, makroekonomik hedeflerin yanı sıra sosyal güvenlik ve çalışma hayatına yönelik politikaları da yeniden gündeme taşıdı. Programda sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi, çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasının teşvik edilmesi ve sistemde hakkaniyetin gözetilmesi hedefleri öne çıktı.
EMEKLİLİK SİSTEMİNDE YENİ DÖNEM BEKLENTİSİ
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, yeni OVP'deki sosyal güvenlik başlıklarını değerlendirirken özellikle uzun süre çalışanların emekli aylıkları açısından daha avantajlı hale getirilmesi gerektiğine işaret etti. Karakaş'a göre mevcut yapıda daha fazla çalışmanın ve daha uzun süre prim ödemenin emekli aylığına beklenen ölçüde olumlu yansımadığı durumlar bulunuyor. Bu nedenle çalışanı sistemde tutacak ve uzun çalışma süresini ödüllendirecek bir yapının oluşturulması sosyal güvenlik sisteminin geleceği açısından önem taşıyor.
EMEKLİ AYLIĞI NASIL BELİRLENİYOR?
Emekli aylığının belirlenmesinde yalnızca toplam prim gün sayısı dikkate alınmıyor. Sigortalının çalışma hayatı boyunca SGK'ya bildirilen prime esas kazançları, primlerin ait olduğu dönemler ve aylık bağlama sistemindeki kurallar birlikte etkili oluyor. Bu nedenle iki çalışanın prim günü birbirine yakın olsa bile çalışma dönemleri ve bildirilen kazançları farklı olduğunda bağlanacak aylıkları da farklılaşabiliyor. Tartışmanın merkezinde ise daha uzun süre çalışan ve prim ödeyen kişilerin bunun karşılığını emekli aylığında daha belirgin biçimde görmesi bulunuyor.
“ÇOK ÇALIŞAN ÖDÜLLENDİRİLMELİ”
Karakaş, uzun süredir gündeme getirdiği “Emeklilikte Çalışmayı Teşvik Edici Ödüllendirici Sistem” yaklaşımının sosyal güvenliğin sürdürülebilirliği açısından önemli olduğunu belirtti. Mevcut sistemde fazla çalışmanın her durumda yeterli bir avantaj oluşturmadığını savunan Karakaş, kısmi emeklilik ile normal emeklilik arasındaki farkın azalmasının da hakkaniyet tartışmalarına neden olduğunu ifade etti. Önerinin temelinde, daha uzun çalışma ve prim ödeme süresinin emeklilik gelirine daha güçlü biçimde yansıtılması bulunuyor.
OVP'DEKİ HEDEF DAHA ÖNCE DE GÜNDEME GELDİ
Sosyal güvenlik sisteminde çalışanların daha uzun süre istihdamda tutulmasına yönelik hedef yeni değil. Önceki Orta Vadeli Programlarda da kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi gözeten düzenlemelerin hayata geçirilmesi hedeflenmişti. Yeni programda benzer yaklaşımın korunması, sosyal güvenlik reformunun ekonomi yönetiminin orta vadeli gündemindeki yerini sürdürdüğünü gösteriyor.
AKTÜERYAL DENGE NEDEN ÖNEMLİ?
Sosyal güvenlik sistemlerinde aktüeryal denge; çalışanlardan ve işverenlerden toplanan primlerle emekli aylıkları, sağlık giderleri ve diğer sosyal güvenlik harcamaları arasındaki uzun vadeli ilişkinin sürdürülebilir olmasını ifade ediyor. Çalışma çağındaki nüfus, kayıtlı istihdam, prim ödeme süreleri ve emeklilikte geçirilen süre bu dengeyi doğrudan etkiliyor. Bu nedenle çalışanların kayıtlı istihdamda daha uzun süre kalmasını sağlayacak düzenlemeler yalnızca bireysel emekli aylıkları açısından değil, SGK'nın gelir-gider dengesi bakımından da önem taşıyor.
ESNEK VE YENİ ÇALIŞMA MODELLERİ DE GÜNDEMDE
Sosyal güvenlik alanındaki dönüşüm yalnızca emekli aylığı hesabıyla sınırlı değil. Resmi politika belgelerinde dijitalleşmeyle ortaya çıkan yeni çalışma modellerinin sosyal güvenlik sistemiyle uyumlaştırılması, kısmi süreli ve esnek çalışma biçimlerinin sisteme entegrasyonu ile sosyal güvenlik kapsamının genişletilmesi de üzerinde çalışılan alanlar arasında bulunuyor. Böylece hem prim tabanının genişletilmesi hem de değişen işgücü piyasasına uygun bir sosyal güvenlik yapısının kurulması amaçlanıyor.
OVP HEDEFİ DOĞRUDAN YASA DEĞİŞİKLİĞİ ANLAMINA GELMİYOR
Orta Vadeli Program'da bir politikanın yer alması, emekli aylığı hesaplama sisteminin kendiliğinden değiştiği anlamına gelmiyor. OVP ekonomi yönetiminin hedef ve politika çerçevesini ortaya koyuyor. Emekli aylıklarının hesaplanmasına ilişkin mevcut kuralların değiştirilmesi için düzenlemenin niteliğine göre mevzuat çalışmalarının tamamlanması ve gerekli resmi süreçlerin işletilmesi gerekiyor. Bu nedenle çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek sistemin hangi formülle uygulanacağı, kimleri kapsayacağı ve aylıklara nasıl yansıyacağı yapılacak somut düzenlemelerle netleşecek.
ÇALIŞANLAR İÇİN KRİTİK NOKTA SOMUT DÜZENLEME
Yeni OVP'nin ortaya koyduğu çerçeve, uzun süre çalışanların emeklilik sistemindeki konumunun yeniden ele alınabileceğine yönelik önemli bir politika işareti olarak değerlendiriliyor. Ancak mevcut aşamada çalışanların emekli aylığını otomatik olarak yükselten yeni bir hesaplama formülünün yürürlüğe girdiği sonucu çıkarılamaz. Emeklilikte daha fazla çalışma ve prim ödemenin daha yüksek aylıkla ödüllendirilip ödüllendirilmeyeceği, önümüzdeki süreçte hazırlanacak mevzuatın ayrıntılarıyla belli olacak.
