Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'de uluslararası sağlık uzmanları, iklim politikalarının insan sağlığı üzerindeki etkilerine öne çıktı. Türkiye ve Avustralya'ya fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda somut adımlar atılması çağrısı yapılırken, Türkiye'de hava kirliliğiyle bağlantılı erken ölümler ve ekonomik kayıplar gündeme taşındı.
COP31'DE TÜRKİYE VE AVUSTRALYA'YA ORTAK ÇAĞRI
Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ve Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı'nın (GCHA) desteğiyle Antalya'daki COP31 kapsamında basın toplantısı düzenledi.
Anadolu Ajansı'nın aktardığı toplantıda, farklı ülkelerden sağlık ve iklim uzmanları, Türkiye ile Avustralya'nın iklim müzakerelerinde halk sağlığını öncelikli konular arasına almasını istedi. Uzmanlar, Brezilya başkanlığındaki COP30 sürecinde gündeme gelen Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası'nın COP31 kararlarında dikkate alınmasını talep etti.
TÜRKİYE'DE YILDA 26 BİN 500 ERKEN ÖLÜM
THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, toplantıda Türkiye'deki hava kirliliğinin sağlık üzerindeki etkilerini ortaya koyan araştırmanın sonuçlarını paylaştı.
Temiz Hava Hakkı Platformu ile Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) tarafından hazırlanan rapora göre, Türkiye'de 2024 yılında fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM2.5) kirliliği yaklaşık 26 bin 500 erken ölümle ilişkilendirildi.
22 Ekim 2026'da kamuoyuna açıklanan araştırmada, Türkiye'de nüfusun maruz kaldığı PM2.5 kirliliğinin yüzde 52'sinin kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtlardan kaynaklandığı hesaplandı. Bulgular, fosil yakıt kullanımının yalnızca iklim değişikliği açısından değil, doğrudan halk sağlığı bakımından da önemli sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.
ÇOCUKLAR VE BEBEKLER DE HAVA KİRLİLİĞİNDEN ETKİLENİYOR
Prof. Dr. Gamze Varol'un paylaştığı verilere göre, 2024 yılında Türkiye'de hava kirliliğiyle yaklaşık 8 bin erken doğum ve 8 bin 200 düşük doğum ağırlığı vakası ilişkilendirildi.
Aynı araştırmada hava kirliliğinin yaklaşık 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakasına ve astım nedeniyle 6 bin 500 acil servis başvurusuna katkıda bulunduğu hesaplandı.
Bu rakamlar, araştırmada kullanılan bilimsel yöntemlerle elde edilen tahminleri ifade ediyor. Dolayısıyla her bir sağlık sorununun yalnızca hava kirliliğinden kaynaklandığı anlamına gelmiyor.
SAĞLIK VE EKONOMİYE YILLIK 55 MİLYAR DOLARLIK YÜK
COP31'de açıklanan verilerin ekonomik boyutu da öne çıktı. THHP ve CREA araştırmasına göre fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin Türkiye'deki yıllık sağlık ve ekonomik maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesaplandı.
Bu tutar, Türkiye'nin 2024 yılı Gayrisafi Yurt İçi Hasılası'nın yüzde 4,1'ine karşılık geliyor. Araştırmada erken ölümler, hastalıklar, yaşam kalitesindeki kayıplar ve işe devamsızlık gibi etkiler ekonomik değerlendirmeye dahil edildi.
Türk Tabipleri Birliği'nin 23 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı araştırma özetinde ise hava kirliliğinin Türkiye'de yılda yaklaşık 8,5 milyon iş günü kaybıyla bağlantılı olduğu belirtildi. Böylece sağlık üzerindeki etkilerin çalışma hayatı ve ekonomik üretkenlik açısından da önemli bir yük oluşturduğu ortaya konuldu.
ALANYA VE ANTALYA İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Antalya'daki COP31 toplantısında gündeme gelen hava kirliliği ve aşırı sıcaklık riskleri, Akdeniz kıyısındaki Alanya açısından da önem taşıyor. Özellikle sıcak hava dönemlerinde açık havada çalışanlar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişiler iklim kaynaklı sağlık risklerine karşı daha hassas olabiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün 31 Temmuz 2026 tarihli sıcaklık ve sağlık değerlendirmesine göre aşırı sıcaklar; kalp ve damar hastalıkları, diyabet ve astım gibi mevcut sağlık sorunlarını ağırlaştırabiliyor. Sıcaklık stresi aynı zamanda çalışanların sağlığını etkileyen önemli çevresel ve mesleki riskler arasında bulunuyor.
Bu bilimsel değerlendirme, turizm, tarım ve açık alan hizmetlerinin önemli yer tuttuğu Alanya'da sıcaklık risklerinin iş sağlığı ve halk sağlığı planlamasında dikkate alınmasının önemini gösteriyor. Ancak COP31'de açıklanan 26 bin 500 erken ölüm tahmini Türkiye genelini kapsıyor. Araştırmada Alanya'ya özgü bir ölüm veya ekonomik kayıp sayısı açıklanmadı.
PM2.5 NEDİR, İNSAN SAĞLIĞINI NASIL ETKİLİYOR?
PM2.5, çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan ve solunum yoluyla vücuda girebilen ince parçacıkları ifade ediyor. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre bu parçacıklar akciğerlerin derin bölgelerine ulaşabiliyor, kan dolaşımına karışarak farklı organları etkileyebiliyor.
Örgütün bilimsel değerlendirmelerinde ince partikül madde kirliliği; kalp hastalıkları, inme, solunum yolu enfeksiyonları, kronik akciğer hastalıkları ve akciğer kanseri riskleriyle ilişkilendiriliyor.
Bu nedenle uzmanlar, hava kirliliğinin azaltılmasını yalnızca çevre politikası olarak değil, hastalıkların önlenmesi ve sağlık harcamalarının azaltılması açısından da değerlendiriyor.
DÜNYADA HER YIL MİLYONLARCA İNSAN ETKİLENİYOR
COP31 toplantısında paylaşılan Lancet Geri Sayım raporuna göre, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği dünya genelinde yılda yaklaşık 2,73 milyon ölümle ilişkilendiriliyor.
Aynı raporda, 2016'dan itibaren hava kirliliğini azaltan 77 ülkede alınan önlemler sayesinde yılda yaklaşık 323 bin ölümün önlenebildiği belirtildi.
Bu bulgular, hava kalitesini iyileştiren politikaların sağlık açısından ölçülebilir yararlar sağlayabildiğini ortaya koyuyor.
AVUSTRALYA'DAN FOSİL YAKIT VE İKLİM FİNANSMANI UYARISI
Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles, doğal gaz üretimi ve işlenmesi sırasında ortaya çıkabilen benzen ve diğer uçucu organik bileşiklerin sağlık açısından risk oluşturduğunu belirtti.
Isles, aşırı sıcaklar, seller ve fırtınalar gibi iklim kaynaklı olayların etkilerinin ülke sınırlarıyla sınırlı kalmadığını vurguladı. Pasifik ülkelerinin fosil yakıt üretiminin genişletilmemesi, iklim finansmanının güçlendirilmesi ve kendilerini ilgilendiren kararlara katılma taleplerini gündeme getirdi.
BM RAPORTÖRÜ: FOSİL YAKITLAR İNSAN HAKLARI MESELESİ
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera da toplantıda fosil yakıtların sağlık hakkı üzerindeki etkilerine öne çıktı.
Morgera, fosil yakıtların çıkarılması, taşınması, işlenmesi ve tüketilmesi sırasında oluşan kirliliğin yalnızca havayı değil, su ve gıda kaynaklarını da etkileyebildiğini belirtti. Fosil yakıtlardan aşamalı uzaklaşmanın insan haklarının korunması açısından gerekli olduğunu savundu.
COP31'DEN BEKLENEN SOMUT ADIMLAR
Antalya'daki toplantıda sağlık uzmanlarının temel talebi, fosil yakıt kullanımının azaltılmasına yönelik politikaların halk sağlığı verileriyle birlikte değerlendirilmesi oldu.
Uzmanlar, iklim müzakerelerinde hava kirliliğine bağlı hastalıkların, erken ölümlerin ve ekonomik kayıpların karar süreçlerine dahil edilmesini istedi.
Toplantıda dile getirilen öneriler, COP31 kapsamında yapılan uzman çağrılarını ifade ediyor. Bu taleplerin zirvenin nihai karar metnine girip girmeyeceği ise müzakere sürecinin sonucunda netleşecek.




