Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında, denizlerin korunması ve kıyı bölgelerinin iklim değişikliğine uyumunun güçlendirilmesi amacıyla Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı yayımlandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıklamasına göre mutabakat, ülkeler arasında teknoloji paylaşımını, finansmana erişimi ve ortak iklim çalışmalarını geliştirmeyi hedefliyor.
17 Kasım 2026'da kamuoyuna duyurulan metin, özellikle Akdeniz havzasındaki sıcak hava dalgaları, kuraklık, orman yangınları ve sellerin oluşturduğu risklere öne çıkıyor. Antalya'da 9 Kasım'da başlayan ve 20 Kasım'a kadar devam edecek COP31'in bugünkü gündeminde denizlerin korunması, biyolojik çeşitlilik ve doğa temelli iklim çözümleri bulunuyor.
ANTALYA MUTABAKATI NEYİ DEĞİŞTİRECEK?
Mutabakatın temel amacı, Paris Anlaşması kapsamında küresel sıcaklık artışını sanayileşme öncesi döneme göre 1,5 dereceyle sınırlandırma çabalarına denizler üzerinden katkı sağlamak. Bu doğrultuda kıyı ekosistemlerinin korunması, iklim değişikliğine uyum ve uluslararası finansman kaynaklarının daha etkili kullanılması öne çıkıyor.
Ancak metin, ülkeler için doğrudan yeni hukuki yükümlülükler veya ayrı bir finansman mekanizması oluşturmuyor. Bunun yerine mevcut uluslararası anlaşmalar, bölgesel programlar ve gönüllü girişimler arasında koordinasyon sağlanmasını amaçlıyor. Dolayısıyla mutabakatın somut sonuçları, ülkelerin uygulamaya geçireceği projelere ve sağlayacağı kaynaklara bağlı olacak.
AKDENİZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN ODAĞINDA
COP31 Başkanlığının yayımladığı mutabakatta Akdeniz, iklim değişikliğinin etkilerinin belirgin biçimde hissedildiği hassas bölgeler arasında gösterildi. Bakanlığın aktardığı değerlendirmede aşırı sıcaklıkların, yangınların, kuraklığın ve sellerin bölgedeki gıda güvenliğini, biyolojik çeşitliliği ve kıyı yerleşimlerinin dayanıklılığını tehdit ettiği belirtildi.
Bu riskler Antalya ve Alanya açısından da önem taşıyor. Turizm, tarım, balıkçılık ve kıyı ekosistemleriyle doğrudan bağlantılı yerel ekonomi, deniz sıcaklıklarındaki değişimlerden ve aşırı hava olaylarından etkilenebilecek alanlar arasında bulunuyor. Mutabakat, bu sektörlere yönelik özel bir yerel destek paketi açıklamasa da kıyı bölgelerinin ihtiyaçlarının ulusal ve bölgesel iklim politikalarında dikkate alınmasını öngörüyor.
ALANYA VE ANTALYA KIYILARI İÇİN NEDEN ÖNEMLİ?
Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı'nda deniz çayırları, kıyı sulak alanları ve diğer hassas deniz ekosistemlerinin korunmasına özel önem veriliyor. Bu alanlar, biyolojik çeşitliliğin sürdürülmesinin yanında karbon depolanmasına ve kıyıların çevresel değişimlere karşı dayanıklılığına katkı sağlıyor.
Alanya gibi kıyı turizminin önemli olduğu bölgelerde deniz ekosistemlerinin korunması, yalnızca çevre politikaları açısından değil, turizm faaliyetlerinin sürdürülebilirliği bakımından da önem taşıyor. Bununla birlikte mutabakatta Alanya'ya özgü yeni bir koruma alanı, yatırım bütçesi veya uygulama takvimi ilan edilmiş değil.
2030 YILI İÇİN YÜZDE 30 KORUMA HEDEFİ
Mutabakatta, Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi kapsamında benimsenen 2030 hedeflerine de yer verildi. Bu çerçevede kıyı ve deniz alanlarının en az yüzde 30'unun etkili koruma ve yönetim uygulamaları kapsamına alınması hedefi hatırlatıldı.
Bu hedef, Antalya kıyılarının yüzde 30'unun yeni bir kararla koruma alanı ilan edildiği anlamına gelmiyor. Küresel ölçekte kabul edilen koruma yaklaşımının ulusal politikalar ve mevcut uluslararası yükümlülüklerle uyumlu biçimde uygulanması amaçlanıyor.
ANTALYA'DA 2021'DE DE AKDENİZ İÇİN KARARLAR ALINMIŞTI
Antalya'nın denizlerin korunmasına ilişkin uluslararası toplantılardaki rolü COP31 ile sınırlı değil. Dışişleri Bakanlığının Barselona Sözleşmesi hakkındaki resmî bilgilerine göre Türkiye, 7-10 Aralık 2021 tarihlerinde Akdeniz'in korunmasına yönelik Barselona Sözleşmesi'nin 22. Taraflar Konferansı'na da Antalya'da ev sahipliği yaptı.
Söz konusu toplantıda 2022-2027 dönemini kapsayan Akdeniz Orta Vadeli Stratejisi kabul edildi. Ayrıca Akdeniz'de gemilerde kullanılan yakıtların kükürt içeriğinin sınırlandırılmasına yönelik düzenlemeler de karara bağlandı. Bu geçmiş, Antalya'daki yeni mutabakatın mevcut Akdeniz çevre politikalarıyla bağlantısını ortaya koyuyor.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ MERKEZİ İSTANBUL'DA KURULACAK
Antalya Mutabakatı'nda, Birleşmiş Milletler Çevre Programı Akdeniz Eylem Planı ve Barselona Sözleşmesi kapsamında İstanbul'da İklim Değişikliği Bölgesel Faaliyet Merkezi kurulmasına yönelik girişim de desteklendi.
Dışişleri Bakanlığının açıklamasına göre Türkiye'nin bu yöndeki önerisi, 5-8 Aralık 2023 tarihlerinde Slovenya'da gerçekleştirilen Barselona Sözleşmesi COP23 toplantısında karara bağlanmıştı. Dolayısıyla söz konusu merkez, Antalya Mutabakatı ile ilk kez gündeme gelen bir proje değil; daha önce kararlaştırılmış bölgesel iş birliği girişiminin devamı niteliğinde.
DENİZ SEVİYESİ VE AŞIRI HAVA OLAYLARINA KARŞI ORTAK ÇAĞRI
Mutabakatta deniz seviyesinin yükselmesi, deniz suyunun ısınması, asitlenme, oksijen seviyelerinin azalması ve deniz kirliliğinin kıyı toplulukları üzerindeki etkilerine dikkat çekildi. Özellikle küçük ada devletleri ve alçak kıyı bölgelerinde yaşayan toplulukların iklim değişikliğine karşı daha kırılgan olduğu vurgulandı.
Ülkeler, mevcut ulusal iklim planlarında denizlerin korunmasına ve kıyı bölgelerinin dayanıklılığına daha fazla yer vermeye davet edildi. Bu kapsamda bilimsel verilerin paylaşılması, teknoloji iş birliği ve iklim finansmanına erişimin geliştirilmesi öncelikli başlıklar arasında sıralandı.
COP31'DE AKDENİZ İÇİN GÖRÜŞMELER SÜRÜYOR
Demirören Haber Ajansının 17 Kasım tarihli konferans programına ilişkin haberine göre COP31 kapsamında Akdeniz Bakanlar Yuvarlak Masa Toplantısı ve Atıksız Akdeniz başlıklı oturumlar da gündeme alındı. Görüşmelerde deniz kirliliğinin azaltılması, kıyı ekosistemlerinin korunması ve Akdeniz ülkeleri arasında ortak çözümler geliştirilmesi ele alınıyor.
Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı'nın önümüzdeki dönemde nasıl uygulanacağı ise ülkelerin mevcut iklim planlarına ekleyeceği çalışmalar, bölgesel projeler ve finansman iş birlikleriyle netleşecek. Açıklanan metinde Antalya veya Alanya için doğrudan tahsis edilmiş bir yatırım tutarı ya da bağlayıcı yerel uygulama takvimi bulunmuyor.





