Yatırım fonu piyasasında son günlerde yaşanan gelişmeler, tasarruflarını Bireysel Emeklilik Sistemi'nde (BES) değerlendiren katılımcıların da dikkatini fon piyasasına çevirdi. Türkiye Sigorta Birliği (TSB) Başkanı Ahmet Yaşar, emeklilik yatırım fonlarında şu ana kadar herhangi bir likidite sorunu görülmediğini, katılımcılardan olağan dışı bir sistemden ayrılma talebi gelmediğini söyledi. Yaşar, yatırım fonları ile emeklilik yatırım fonlarının hukuki yapısı, kuruluş biçimi ve gözetim mekanizmaları açısından birbirinden ayrıldığını vurguladı.
131 YATIRIM FONU İÇİN TASFİYE KARARI ALINDI
Tartışmanın arka planında Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararları bulunuyor. Kurul, 7 portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonunun tasfiye edilmesine karar verdi. SPK'nın 23 Eylül'de yaptığı resmi açıklamaya göre, söz konusu fonlardaki tekil yatırımcı sayısı Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarında 455 bin 758 olarak belirlendi. Kurul ayrıca yatırımcıların süreçle ilgili yalnızca resmi kaynaklardan yapılan açıklamaları dikkate almalarını istedi.
SPK, tasfiye sürecinde fon portföylerinin piyasa koşullarına uygun biçimde nakde dönüştürülebilmesi amacıyla ilgili düzenlemedeki süreyi de 3 aydan 6 aya çıkardı. Kurum, bu değişikliğin tasfiyenin mutlaka 6 ay süreceği anlamına gelmediğini, piyasa koşullarına göre işlemlerin daha erken tamamlanabileceğini bildirdi. SPK daha önce yaptığı açıklamada da özellikle bazı serbest yatırım fonları ve para piyasası fonlarında ortaya çıkan risklere karşı yatırımcı tasarruflarının korunması, şeffaflığın artırılması ve piyasa güveninin güçlendirilmesi amacıyla düzenlemeler yapıldığını duyurmuştu.
BES FONLARI İLE YATIRIM FONLARI AYNI YAPIDA DEĞİL
TSB'nin açıklamasında dikkat çekilen temel nokta ise tasfiye kararına konu yatırım fonları ile BES kapsamındaki emeklilik yatırım fonlarının aynı hukuki ve operasyonel yapıya sahip olmaması oldu. Emeklilik yatırım fonlarının kuruculuğunu emeklilik şirketleri üstlenirken, birikimlerin yönetimi profesyonel portföy yönetim şirketlerince gerçekleştiriliyor. TSB Başkanı Yaşar'ın verdiği bilgiye göre yaklaşık 400 emeklilik fonunun 353'ü bankaların sahibi olduğu portföy yönetim şirketleri tarafından yönetiliyor. Yaşar, mevcut veriler ışığında BES katılımcılarının acele karar vermesini gerektirecek bir durum görmediklerini ifade etti.
FONLAR FARKLI VARLIK SINIFLARINA DAĞILIYOR
Emeklilik yatırım fonlarında risk, katılımcının seçtiği fonun yatırım stratejisine göre değişiyor. TSB'nin Takasbank verilerine dayandırdığı 21 Eylül tarihli dağılıma göre BES fonlarının yüzde 38'i kıymetli madenlerde, yüzde 16'sı hisse senetlerinde, yüzde 14'ü kamu borçlanma araçlarında bulunuyor. Fon katılma payları ile repo ve ters repo işlemlerinin payı yüzde 6, diğer alternatif yatırım araçlarının payı ise yüzde 20 seviyesinde. Bu nedenle borsadaki, altındaki veya faiz piyasasındaki hareketlerin her emeklilik fonunu aynı ölçüde etkilemesi beklenmiyor; fonun portföy bileşimi kısa vadeli performansta belirleyici oluyor.
BES'in yatırım fonlarından ayrıldığı noktalardan biri de sistemin uzun vadeli ve düzenli tasarruf mantığıyla çalışması. Katılımcıların ödediği katkı payları seçilen emeklilik yatırım fonlarında değerlendiriliyor ve yatırım getirisi garanti edilmiyor. Türkiye'de yüksek enflasyon, döviz, altın, hisse senedi ve faiz piyasalarındaki değişimler tasarruf sahiplerinin fon tercihlerini daha önemli hale getirirken, BES aynı zamanda büyük bir yerli kurumsal tasarruf havuzu oluşturuyor. Kaynakta yer alan EGM verilerine göre 21 Eylül itibarıyla BES ve Otomatik Katılım Sistemi'ndeki toplam fon büyüklüğü 2 trilyon 621 milyar lirayı aşarken toplam katılımcı sayısı 18 milyon 278 binin üzerine çıktı.
KATILIMCILAR FON DAĞILIMINI DEĞİŞTİREBİLİYOR
Piyasalardaki hareketlilik nedeniyle fonundan memnun olmayan bir katılımcının tek seçeneği BES'ten tamamen ayrılmak değil. Emeklilik Gözetim Merkezi'nin bilgilendirmesine göre katılımcılar birikimlerinin ve yeni ödenecek katkı paylarının fonlar arasındaki dağılımını yılda en fazla 12 kez değiştirebiliyor. Her değişiklik işleminde BEFAS üzerinden sunulan fonlar dahil en fazla 20 fon tercih edilebiliyor. Katılımcılar kendi emeklilik şirketlerinin fonlarının yanı sıra Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu üzerinden başka emeklilik şirketlerinin uygun fon seçeneklerine de ulaşabiliyor.
Bu nedenle uzmanlık gerektiren kısa vadeli piyasa tahminleri yerine katılımcının öncelikle mevcut fonunun hangi varlıklara yatırım yaptığını, risk seviyesini, geçmiş dönem performansını ve kendi tasarruf süresini değerlendirmesi önem taşıyor. BES hesapları ve devlet katkısı tutarları EGM'nin BES Mobil hizmeti üzerinden takip edilebiliyor. Fon dağılımını değiştirmek isteyenler ise emeklilik şirketlerinin internet veya mobil kanallarından işlem yapabiliyor. Fon değişikliğinin sistemden çıkış anlamına gelmemesi, katılımcılara piyasa koşullarına ve risk tercihlerine göre portföylerini yeniden düzenleme imkânı veriyor.
SİSTEMDEN ÇIKIŞTA DEVLET KATKISI HAKKI ÖNEM TAŞIYOR
BES'ten tamamen ayrılmayı düşünenlerin ise devlet katkısındaki hak kazanma koşullarını dikkate alması gerekiyor. Mevcut uygulamada ödenen katkı paylarının yüzde 20'si oranında devlet katkısı sağlanıyor. Katılımcılar devlet katkısı hesabındaki tutarın sistemde en az 3 yıl kalmaları halinde yüzde 15'ine, 6 yıl kalmaları halinde yüzde 35'ine, 10 yıl kalmaları halinde yüzde 60'ına hak kazanıyor. Emeklilik, vefat veya maluliyet durumunda ise hak kazanma oranı yüzde 100'e ulaşıyor. BES kapsamında emeklilik hakkı için sistemde en az 10 yıl bulunmak ve 56 yaşını tamamlamak gerekiyor.
AYRILMA TALEBİNİN RESMİ SÜRECİ NASIL İŞLİYOR?
Sistemden ayrılmak isteyen katılımcının talebini elektronik ortamda veya yazılı olarak sözleşmesinin bulunduğu emeklilik şirketine iletmesi gerekiyor. EGM'nin katılımcı rehberine göre emeklilik şirketi, talebin kendisine ulaşmasından itibaren 5 iş günü içinde ayrılma bilgi formu, ayrılma talep formu ve hesabın ayrıntılarını gösteren hesap bildirim cetvelini katılımcıya göndermekle yükümlü. Bu nedenle piyasa dalgalanması nedeniyle çıkış kararı vermeden önce fon değişikliği seçeneği ile devlet katkısındaki hak ediş kaybının birlikte değerlendirilmesi önem taşıyor.
BES ÇOK KATMANLI GÖZETİM ALTINDA
Emeklilik fonlarının işleyişinde birden fazla kurum görev alıyor. TSB'nin açıklamasına göre sistem SPK ve Takasbank'ın yanı sıra Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu ile Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından da izleniyor. Fon işlemlerinin saklama, veri paylaşımı ve gözetim altyapıları üzerinden takip edilmesi, olası hata ve usulsüzlüklerin tespit edilmesi açısından sistemin önemli unsurları arasında bulunuyor. Bununla birlikte BES fonlarında da piyasa riski ortadan kalkmıyor; hisse senedi, kıymetli maden, borçlanma aracı veya diğer yatırım araçlarının fiyatındaki değişimler fon değerlerine yansıyabiliyor.
KISA VADELİ DALGALANMA YERİNE RİSK PROFİLİ ÖNE ÇIKIYOR
TSB Başkanı Yaşar, son piyasa hareketlerinin ardından emeklilik fonlarında kalıcı ve belirgin bir olumsuzluk görülmediğini, fon büyüklüklerinin kısa sürede yeniden artış gösterdiğini belirtti. Birlik, katılımcıların günlük veya haftalık fiyat hareketleri yerine kendi risk profilleri ile uzun vadeli tasarruf hedeflerini dikkate almaları gerektiği görüşünü paylaştı. Mevcut tabloda BES'te olağan dışı bir çıkış talebi veya sistem genelini etkileyen bir likidite sorunu bildirilmezken, katılımcılar açısından fon dağılımının düzenli olarak kontrol edilmesi ve resmi kurumların açıklamalarının takip edilmesi önemini koruyor.
