Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos'ta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın ardından oluşturulan Mekke Savunma İttifakı, bölgesel güvenlik tartışmalarında öne çıkan yapılardan biri haline geldi. Anlaşmanın temelinde, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının diğer ülkelere de yapılmış kabul edilmesi ve savunma alanındaki iş birliğinin güçlendirilmesi bulunuyor. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından duyurulan anlaşmanın herhangi bir ülkeyi hedef almadığı, kolektif caydırıcılık ve ortak güvenlik anlayışı üzerine kurulduğu belirtilmişti.
İTTİFAKTA KURUMSALLAŞMA SÜRECİ DEVAM EDİYOR
Mekke Savunma İttifakı'nın yalnızca siyasi bir deklarasyon olarak kalmaması için kurumsal yapının oluşturulmasına yönelik çalışmalar sürüyor. Anlaşma kapsamında kurulan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi'nin ilk toplantısı İstanbul'da gerçekleştirildi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da bu toplantının ardından yaptığı açıklamada ittifakın bölgesel barış, güvenlik ve istikrara katkı sunmayı hedeflediğini, yapının zaman içerisinde kurumsallaştırılacağını ve anlaşmanın ilkelerini benimseyen başka ülkelerin katılımına da açık olduğunu ifade etti.
Bu tür savunma yapılanmalarında siyasi iradenin yanı sıra karar alma mekanizmasının, askerî koordinasyonun, istihbarat paylaşımının, hava ve füze savunmasının, lojistik desteğin ve kriz anında yürütülecek istişare süreçlerinin açık biçimde tanımlanması önem taşıyor. Kolektif savunma ilkesi, tek başına her krizde otomatik olarak aynı askerî karşılığın verileceği anlamına gelmiyor. Uygulanacak desteğin niteliği, tehdidin boyutu, tarafların ortak değerlendirmesi ve ülkelerin kendi hukuki süreçleri doğrultusunda şekillenebiliyor.
SUUDİ ARABİSTAN'A DESTEK MESAJI
Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının ardından ittifakın nasıl işleyeceği konusu da gündeme geldi. Fidan, Suudi Arabistan'ın toprak bütünlüğü, egemenliği ve altyapısına yönelik saldırıların yakından takip edildiğini belirterek ittifak üyeleri arasında dayanışma bulunduğunu söyledi. Riyad yönetiminin özellikle belirli teknik alanlarda askerî ihtiyaçlarının ortaya çıkabileceğini ifade eden Fidan, Türkiye'nin bu ihtiyaçların karşılanmasına yönelik destek sağlayabileceği mesajını verdi.
YEMEN'DEKİ GERİLİM İTTİFAKIN İLK SINAVLARINDAN BİRİ
Yemen merkezli gelişmeler, yeni savunma yapılanmasının karşı karşıya kaldığı ilk ciddi güvenlik başlıklarından biri olarak değerlendiriliyor. Yemen'in Suudi Arabistan'a komşu olması, Kızıldeniz'e açılması ve bölgenin önemli deniz ulaşım hatlarına yakınlığı, buradaki askerî gerilimin yalnızca iki ülke arasındaki güvenlik meselesi olarak kalmamasına yol açıyor. Füze ve insansız hava araçlarının kullanıldığı saldırılar, hava savunması, erken uyarı sistemleri ve kritik altyapının korunması gibi teknik alanları ittifak açısından daha önemli hale getiriyor.
Husiler ise Türkiye veya Pakistan'ın Yemen'deki çatışmalara doğrudan askerî müdahalede bulunması halinde karşılık verileceği yönünde açıklamalarda bulundu. Emekli Korgeneral Erdoğan Karakuş, bu açıklamaları değerlendirirken Husilerin Türkiye'ye yönelik tehdidi gerçekleştirebilecek kapasiteye sahip olmadığını savundu. Karakuş, olası bir doğrudan çatışmanın Husiler açısından ağır sonuçlar doğuracağını öne sürerken, Mekke'ye yönelik saldırılar ile Türkiye'ye yönelik açıklamaların kaynağı konusunda da soru işaretleri bulunduğunu dile getirdi. Bu değerlendirmeler Karakuş'un kişisel askerî analizini yansıtıyor.
KOLEKTİF SAVUNMA NASIL İŞLİYOR?
Mekke Anlaşması'ndaki “bir üyeye yönelik saldırının tüm üyelere yapılmış sayılması” yaklaşımı, dünyadaki diğer kolektif savunma düzenlemeleriyle benzer bir caydırıcılık mantığı taşıyor. NATO'nun kolektif savunma sisteminde de bir üyeye yönelik silahlı saldırı bütün üyelere yönelik kabul ediliyor; ancak her ülkenin vereceği desteğin biçimi aynı olmak zorunda değil. Destek askerî güç kullanımından istihbarat, lojistik, hava savunması veya başka güvenlik tedbirlerine kadar farklı araçları kapsayabiliyor. Birleşmiş Milletler sistemi de silahlı saldırıya uğrayan devletlerin bireysel veya kolektif meşru müdafaa hakkını tanıyor.
NATO YÜKÜMLÜLÜKLERİNİN YERİNE GEÇMİYOR
Türkiye açısından önemli başlıklardan biri de Mekke Savunma İttifakı ile mevcut uluslararası yükümlülükler arasındaki ilişkinin nasıl yürütüleceği. Fidan, yeni yapının Türkiye'nin NATO dahil mevcut ittifak ve anlaşmalardan doğan sorumluluklarının yerine geçmediğini, bunları tamamlayıcı nitelikte olduğunu açıkladı. Bu nedenle ittifakın fiilî işleyişinde farklı güvenlik mekanizmaları arasındaki koordinasyon, görev paylaşımı ve olası krizlerde hangi yapının hangi kapasiteyle devreye gireceği gibi konuların netleştirilmesi önem taşıyor.
SAVUNMA SANAYİİ VE BİRLİKTE ÇALIŞABİLİRLİK ÖNE ÇIKIYOR
İttifakın yalnızca sıcak çatışma halinde devreye girecek bir güvenlik mekanizması olarak görülmemesi gerekiyor. Resmî açıklamalarda savunma sanayii iş birliğinin geliştirilmesi ve üç ülkenin askerî unsurları arasındaki birlikte çalışabilirliğin artırılması da temel hedefler arasında gösteriliyor. Bu çerçevede ortak planlama, eğitim, haberleşme sistemlerinin uyumu, lojistik koordinasyon ve savunma teknolojilerinde iş birliği gibi alanlar, ittifakın caydırıcılığının sahadaki karşılığını belirleyebilecek başlıklar arasında bulunuyor.
BÖLGESEL GÜVENLİK VE EKONOMİK BOYUT
Yemen ve Kızıldeniz çevresindeki gerilim aynı zamanda ekonomik güvenlik açısından da önem taşıyor. Bölgedeki deniz yolları enerji taşımacılığı ve uluslararası ticaret açısından kritik güzergâhlar arasında yer aldığı için çatışmaların yayılması nakliye maliyetleri, sigorta giderleri, enerji arzı ve ticaret rotaları üzerinde baskı oluşturabiliyor. Bu nedenle Mekke Savunma İttifakı'nın gelecekte yalnızca doğrudan askerî saldırılara vereceği tepki değil, kritik altyapının korunması, deniz güvenliği ve krizlerin büyümeden yönetilmesi konusunda geliştireceği mekanizmalar da yakından izlenecek.
KARAKUŞ'TAN İSRAİL VE YUNANİSTAN DEĞERLENDİRMESİ
Karakuş ayrıca Mekke Savunma İttifakı'nın İsrail ve Yunanistan'da rahatsızlık oluşturduğunu ileri sürdü. Bu değerlendirme Karakuş'un bölgedeki gelişmelere ilişkin yorumuna dayanırken, ittifakın resmî yaklaşımında belirli bir ülkenin hedef alındığı yönünde bir tanımlama bulunmuyor. Türk yetkililer de kuruluşundan bu yana yapının herhangi bir devlete karşı oluşturulmadığını, temel amacın ortak savunma kapasitesinin ve bölgesel caydırıcılığın güçlendirilmesi olduğunu vurguluyor. İttifakın bundan sonraki etkisini ise kurumsallaşmanın nasıl tamamlanacağı, üyelerin kriz anlarında hangi araçlarla hareket edeceği ve siyasi taahhütlerin sahadaki askerî koordinasyona ne ölçüde dönüştürülebileceği belirleyecek.
