ABD Başkanı Donald Trump, Grönland’ın güvenliği konusunda Danimarka ve Grönland yönetimiyle anlaşmaya vardıklarını açıkladı. Trump, anlaşmanın ABD’ye Grönland’ın savunması ve güvenliği konusunda uzun vadeli hareket alanı sağlayacağını, Washington’un adadaki askeri varlığını artırmaya yönelik çalışmalara başlayacağını söyledi. Ancak Trump’ın kullandığı “kalıcı kontrol” ve “tam yetki” ifadeleri, anlaşmanın hukuki metni henüz kamuoyuyla ayrıntılı biçimde paylaşılmadığı için ABD yönetiminin siyasi yorumu olarak öne çıkıyor.
DANİMARKA VE GRÖNLAND'DAN ORTAK ÇERÇEVE
Danimarka Başbakanlık Ofisi’nin 18 Eylül 2026 tarihli resmi açıklamasına göre Grönland, Danimarka ve ABD, Arktik ile Kuzey Atlantik bölgesinin güvenliğini güçlendirmeyi amaçlayan anlaşmayı gelecek hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında imzalamayı planlıyor. Danimarka tarafı, düzenlemenin Grönland’ın çıkarlarını gözettiğini, Danimarka Krallığı’nın egemenliği ve toprak bütünlüğü ile Grönland halkının kendi geleceğini belirleme hakkının korunduğunu özellikle vurguladı.
İMZA ANLAŞMANIN HEMEN YÜRÜRLÜĞE GİRMESİ ANLAMINA GELMİYOR
Resmi açıklamada öne çıkan önemli ayrıntılardan biri de anlaşmanın imzalandıktan sonra gerekli ulusal parlamenter süreçlerden geçecek olması. Bu nedenle gelecek hafta yapılması beklenen imza, tek başına bütün hükümlerin aynı anda uygulanmaya başlaması anlamına gelmiyor. Anlaşmanın nihai hukuki etkisi, yayımlanacak metindeki hükümler ile Danimarka ve Grönland’ın kendi anayasal ve parlamenter prosedürlerinin tamamlanmasının ardından daha net görülebilecek.
TRUMP'IN AÇIKLAMASIYLA RESMİ METİN ARASINDAKİ FARK
Trump, ABD’nin Grönland’da güvenlik açısından gerekli gördüğü adımları süresiz biçimde atabileceğini ve ABD’nin rakip olarak gördüğü ülkelerin Washington’un onayı olmadan askeri üs kuramayacağını, askeri varlık oluşturamayacağını veya hassas yatırımlar yapamayacağını savundu. Danimarka hükümetinin açıklamasında ise bu ifadeler aynı kapsam ve terminolojiyle yer almadı. Kopenhag yönetimi anlaşmayı, ABD’ye egemenlik devri olarak değil, Arktik ve Kuzey Atlantik güvenliğini güçlendirecek bir savunma düzenlemesi olarak tanımlıyor. Bu nedenle anlaşmanın tam metninin yayımlanması, tarafların yetki alanlarının nasıl tanımlandığını görmek açısından belirleyici olacak.
ABD'NİN GRÖNLAND'DAKİ ASKERİ VARLIĞI YENİ DEĞİL
Washington’un Grönland’daki askeri varlığı yeni bir gelişme değil. ABD ile Danimarka arasındaki savunma iş birliğinin temelini 1951 tarihli Grönland Savunma Anlaşması oluşturuyor. Daha sonra güncellenen bu çerçeve kapsamında ABD, Grönland’daki Pituffik Uzay Üssü üzerinden faaliyet göstermeyi sürdürüyor. ABD Uzay Kuvvetleri’nin resmi bilgilerine göre tesis; füze erken uyarısı, füze savunması, uzay gözetleme ve uydu operasyonlarında stratejik görev üstleniyor. Yeni anlaşmanın da mevcut savunma mimarisini genişleten veya güncelleyen bir yapı üzerine kurulması bekleniyor.
GRÖNLAND'IN HUKUKİ STATÜSÜ NEDEN ÖNEMLİ?
Grönland geniş bir özerkliğe sahip olmakla birlikte Danimarka Krallığı bünyesinde bulunuyor. Danimarka’nın resmi yönetim düzenine göre Grönland pek çok iç politika alanında kendi yasama ve idari yetkilerini kullanırken dış politika, savunma ve güvenlik politikası Danimarka Krallığı’nın anayasal sorumluluk alanları arasında yer alıyor. Bununla birlikte Grönland yönetiminin, adayı doğrudan ilgilendiren dış politika ve güvenlik konularına dahil edilmesi uzun süredir uygulanan siyasi ve hukuki mekanizmalarla güvence altına alınmış durumda.
ARKTİK NEDEN STRATEJİK HALE GELDİ?
Grönland’ın önemi yalnızca askeri üslerden kaynaklanmıyor. Ada, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki coğrafi konumu nedeniyle Kuzey Atlantik ve Arktik savunma hatlarının merkezinde bulunuyor. Kuzey kutup bölgesindeki buz örtüsünün değişmesi, yeni deniz ulaşım güzergâhlarına yönelik beklentiler, enerji ve maden kaynakları ile Rusya ve Çin’in Arktik bölgesine artan ilgisi; bölgeyi NATO, ABD ve Avrupa ülkeleri açısından giderek daha önemli bir güvenlik alanına dönüştürdü. Avrupa ülkeleri de son dönemde Arktik’te gözetleme, altyapı ve savunma kapasitesinin artırılması gerektiğini daha güçlü biçimde gündeme getiriyor.
EKONOMİK BOYUT DA YAKINDAN İZLENİYOR
Grönland ekonomisinde balıkçılık halen merkezi öneme sahip olsa da ada, kritik mineraller bakımından taşıdığı potansiyel nedeniyle ABD ve Avrupa’nın stratejik ekonomi politikalarının da odağında bulunuyor. Avrupa Birliği ile Grönland arasında kritik hammaddeler, enerji, bağlantı altyapısı ve ekonomik çeşitlendirme alanlarında iş birliği yürütülüyor. Bu nedenle güvenlik anlaşmasında yabancı yatırımların hangi koşullarda “hassas” veya güvenlik riski oluşturan yatırımlar olarak değerlendirileceği, anlaşmanın tam metni yayımlandığında yakından incelenecek başlıklardan biri olacak.
GÖZLER ANLAŞMANIN TAM METNİNDE
Mevcut açıklamalar, ABD’nin Grönland’daki askeri erişiminin ve güvenlik rolünün güçleneceğine işaret ederken adanın egemenliğinin ABD’ye devredildiğine ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor. Aksine Danimarka hükümeti, anlaşmanın Danimarka Krallığı’nın egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve Grönland halkının kendi geleceğini belirleme hakkını tanıdığını belirtiyor. Bundan sonraki süreçte anlaşmanın imzalanması, hükümlerinin kamuoyuna açıklanması ve parlamenter işlemlerin tamamlanmasıyla ABD’nin hangi alanlarda ne ölçüde yetki kullanacağı daha açık biçimde ortaya çıkacak.
