Nepal’in Çin sınırına yakın dağlık Rasuwa bölgesinde meydana gelen ani sel, Bhotekoshi Nehri boyunca yerleşim alanlarını ve kritik altyapıyı ağır şekilde etkiledi. Yetkililerden ve Nepal basınından aktarılan son bilgilere göre felakette hayatını kaybedenlerin sayısı 157’ye yükselirken, çok sayıda kişiden halen haber alınamıyor. Sel sularının yüksek dağlık kesimlerden büyük bir hızla vadi tabanına ulaşması, nehir çevresindeki yerleşimlerin yanı sıra yollar, köprüler ve diğer altyapı üzerinde ciddi hasara yol açtı.
YÜZLERCE KİŞİDEN HABER ALINAMIYOR
Nepal Başbakanlık Ofisi tarafından paylaşılan verilere göre kayıplar arasında 44 güvenlik görevlisi ile 391 yabancı uyruklu kişi de bulunuyor. Nepal basını, yabancıların önemli bir bölümünün Rasuwa’nın sınır komşusu olan Çin’in Tibet Özerk Bölgesi’ndeki Kailash Mansarovar bölgesine dini ziyaret amacıyla giden kişiler olduğunu aktardı. Bölgenin hem sınır geçiş güzergahı hem de dini ziyaret ve turizm rotası üzerinde bulunması, felaketin yalnızca yerel halkı değil farklı ülkelerden gelen ziyaretçileri de etkilemesine neden oldu.
ARAMA KURTARMA ÇALIŞMALARINI HAVA KOŞULLARI ZORLAŞTIRIYOR
Arama kurtarma faaliyetleri Nepal ordusuna ve özel şirketlere ait helikopterlerin desteğiyle sürdürülüyor. Ancak Himalayalar’ın sarp arazi yapısı, zarar gören ulaşım bağlantıları ve olumsuz hava koşulları ekiplerin çalışmalarını güçleştiriyor. Bazı helikopterlerin hava şartları nedeniyle geri dönmek zorunda kaldığı, bölgeye ilave hava araçlarının gönderilmesinde de güçlük yaşandığı bildirildi. Bu tür dağlık alanlarda yolların sel veya heyelan nedeniyle kapanması halinde helikopterler, yaralıların tahliyesi ve yardım malzemelerinin ulaştırılması açısından kritik önem taşıyor.
SELİN NEDENİ İÇİN BUZUL VE DOĞAL SET İHTİMALİ ARAŞTIRILIYOR
Felaketin kesin nedeni üzerindeki incelemeler sürerken, uzmanların değerlendirmelerinde buzul kaynaklı süreçler öne çıkıyor. İlk incelemelerde buz veya çığ kütlesinin bir akarsuyu geçici olarak kapatmış, arkasında su birikmesine yol açmış ve oluşan doğal setin daha sonra aniden yıkılmış olabileceği değerlendiriliyor. Bir diğer ihtimal ise yüksek rakımdaki bir buzul gölünün taşması. Bu nedenle olayın kaynağının kesinleştirilmesi için uydu görüntüleri, nehir akış verileri ve arazi incelemelerinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Buzul gölü taşkınları, yüksek dağlarda buzulların erimesiyle oluşan veya genişleyen göllerde tutulan suyun doğal setlerin bozulması sonucu kısa sürede aşağı havzalara boşalmasıyla meydana gelebiliyor. Suya kaya, toprak ve ağaç gibi malzemelerin karışması durumunda akışın yıkıcı etkisi daha da artabiliyor. Himalaya vadilerinin dar ve dik yapısı da suyun aşağı kesimlere çok hızlı ulaşmasına neden olduğundan erken uyarı, sürekli gözlem ve sınır ötesi veri paylaşımı afet riskinin azaltılmasında önemli rol oynuyor.
AYNI BÖLGE DAHA ÖNCE DE BUZUL KAYNAKLI SEL YAŞADI
Bhotekoshi havzası bu tür afetlere yabancı değil. Nepal’in ilgili kurumları ve bölgesel araştırma kuruluşlarının geçmiş incelemelerinde, Tibet tarafında oluşan buzul gölü taşkınlarının Nepal’e doğru ilerleyerek Bhotekoshi ve bağlantılı nehir sistemlerinde ciddi hasara neden olabildiği ortaya konmuştu. Bu olaylar, bir ülkede başlayan yüksek dağ kaynaklı afetin birkaç saat içerisinde sınırı aşarak başka bir ülkedeki yerleşimleri ve altyapıyı etkileyebileceğini gösteriyor. Bu nedenle Nepal ile Çin arasındaki hidrolojik gözlem ve erken uyarı mekanizmalarının önemi bir kez daha gündeme geldi.
ÇİN TARAFINDA DA AĞIR BİLANÇO
Felaket Çin’in Tibet Özerk Bölgesi’ni de etkiledi. Nepal sınırındaki Gyirong çevresinde selin ardından meydana gelen şiddetli toprak kaymaları ulaşım, iletişim ve elektrik altyapısında ciddi sorunlara yol açtı. Çin tarafında da can kayıpları ve çok sayıda kayıp olduğu bildirilirken, Şigatse yönündeki bazı ulaşım bağlantılarının heyelanlardan etkilendiği aktarıldı. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, arama kurtarma çalışmalarının hızlandırılması, risk altındaki kişilerin tahliye edilmesi ve yaralıların tedavi altına alınması talimatını verdi. Çin Başbakanı Li Çiang da kayıp ve afetzedelerin durumunun belirlenmesi ile ilgili kurumlar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesini istedi.
AFET SINIR AŞAN BİR KRİZE DÖNÜŞTÜ
Bhotekoshi ve bağlantılı nehir sistemlerinin Himalayalar’dan daha düşük rakımlardaki havzalara doğru ilerlemesi, selin etkilerinin geniş bir coğrafyada hissedilmesine yol açabiliyor. Yetkililerin nehir seviyelerini takip etmesi, heyelan riski bulunan yamaçlardan ve taşkın yatağındaki yerleşimlerden insanların uzaklaştırılması bu aşamada öncelikli tedbirler arasında bulunuyor. Ayrıca hasar gören yolların, köprülerin, enerji ve haberleşme hatlarının yeniden devreye alınması arama kurtarma çalışmalarının ardından afet yönetiminin en önemli aşamalarından birini oluşturacak.
ULUSLARARASI YARDIM HAREKETE GEÇTİ
Nepal’deki felaketin ardından komşu ülkelerden de yardım açıklamaları geldi. Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar, insani yardım malzemeleri taşıyan bir uçağın Nepal’in başkenti Katmandu’ya ulaştığını ve ek yardım için çalışmaların sürdüğünü duyurdu. Çok sayıda yabancı ziyaretçinin kayıp olması nedeniyle farklı ülkelerin diplomatik temsilcilikleri de Nepal makamlarıyla temaslarını sürdürüyor. Arama kurtarma çalışmalarının tamamlanmasının ardından afetin yerleşimlere, ulaşım ağlarına, enerji tesislerine ve bölge ekonomisine verdiği toplam zararın belirlenmesi için kapsamlı hasar tespit çalışmalarının yapılması bekleniyor.
HİMALAYALARDA ERKEN UYARI SİSTEMLERİ KRİTİK ÖNEMDE
Uzmanlar, Himalaya kuşağındaki buzul gölleri ve doğal setlerin düzenli olarak uydu sistemleriyle izlenmesinin yanı sıra nehir seviyelerini gerçek zamanlı takip eden ölçüm istasyonlarının güçlendirilmesinin önemine öne çıkıyor. Sınır aşan nehirlerde yukarı havzada meydana gelen olağan dışı bir değişimin aşağıdaki yerleşimlere mümkün olduğunca hızlı bildirilmesi, tahliye için hayati süre kazandırabiliyor. Rasuwa’daki son felaket de Nepal, Çin ve bölgedeki diğer ülkeler açısından afet öncesi izleme, erken uyarı, tahliye planları ve sınır ötesi bilgi paylaşımının önemini bir kez daha ortaya koydu.
