Akaryakıt fiyatlarında küresel petrol hareketleri ve döviz kurundaki yükselişlerin pompa fiyatlarına etkisini sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil sistemi, 1 Ekim itibarıyla sona erdi. Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren yeni düzenleme kapsamında benzin ve LPG'de Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) yeniden belirlenirken, benzinde tüketiciye tek seferde yüksek fiyat artışı yansımaması için kademeli geçiş modeli uygulanacak.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYORDU?
Eşel mobil sistemi, akaryakıtın rafineri çıkış fiyatındaki artışların bir bölümünün ÖTV'den karşılanması esasına dayanıyordu. Petrol fiyatları veya döviz kuru nedeniyle maliyet yükseldiğinde devlet, belirlenen sınırlar dahilinde ÖTV'den feragat ederek artışın tamamının pompaya yansımasını engelliyordu. Rafineri fiyatlarında düşüş yaşandığında ise vergi tutarı artırılabiliyordu. Böylece sistem, özellikle uluslararası enerji piyasalarında sert hareketlerin görüldüğü dönemlerde akaryakıt fiyatlarının tüketiciye daha sınırlı ve zamana yayılarak yansımasını sağlayan bir tampon mekanizması olarak kullanıldı.
Geçici olarak devreye alınan uygulamanın sonlandırılması daha önce kademeli bir takvime bağlanmıştı. Temmuz ayında yapılan düzenlemeyle rafineri fiyatlarındaki artışların ÖTV üzerinden karşılanan bölümü aşamalı biçimde azaltılırken sistemin 1 Ekim itibarıyla tamamen sona ermesi öngörülmüştü. Motorin için ise ağustos ayında ayrı bir geçiş modeli oluşturulmuş ve verginin belirli dönemlere yayılarak eski seviyesine dönmesi kararlaştırılmıştı.
LPG'DE ESKİ VERGİ SİSTEMİNE DÖNÜŞ
Yeni dönemde LPG türü ürünlerde eşel mobil öncesindeki ÖTV yapısına dönüldü. Sistem kapsamında kilogram başına 9,2190 lira olarak uygulanan ÖTV tutarı 11,3830 liraya çıkarıldı. Vergideki bu değişikliğin LPG otogazın pompa fiyatına yaklaşık 1,48 lira artış olarak yansıması bekleniyor. Nihai satış fiyatları ise verginin yanı sıra ürün maliyeti, döviz kuru, rafineri ve dağıtım fiyatlaması gibi unsurlara bağlı olarak değişebiliyor.
BENZİNDE 12,47 LİRALIK ARTIŞ TEK SEFERDE YANSITILMADI
Eşel mobil sisteminin doğrudan sona ermesi halinde benzinin ÖTV tutarının litre başına 14,8277 liraya yükselmesi ve bunun pompa fiyatına yaklaşık 12,47 liralık artış olarak yansıması öngörülüyordu. Ancak fiyatlar üzerinde ani baskı oluşmasını önlemek amacıyla ÖTV'nin tek seferde eski seviyesine çıkarılması yerine kademeli geçiş tercih edildi. Böylece 1 Ekim'de beklenen yüksek tutarlı tek seferlik artışın önemli bölümü sonraki aylara ertelenmiş oldu.
Düzenlemeye göre benzinde litre başına ÖTV ekim ayında 7,9000 lira, kasım ayında 11,3600 lira, aralık ayında ise 14,8277 lira olarak uygulanacak. Bu takvim doğrultusunda ekim ayının başlangıcında benzin pompa fiyatında yaklaşık 4,15 liralık artış bekleniyor. Hesaplamaya göre, verginin doğrudan eski seviyesine çıkarılması halinde oluşabilecek artışa kıyasla ilk aşamada 8,32 liralık bölümün pompaya yansıması ertelenmiş olacak.
AKARYAKIT FİYATLARI NEDEN SADECE ÖTV'YE BAĞLI DEĞİL?
Türkiye'de akaryakıt fiyatlarının oluşumunda vergi düzenlemelerinin yanı sıra uluslararası petrol ve ürün fiyatları ile döviz kuru önemli rol oynuyor. Ham petrol ve işlenmiş akaryakıt ürünlerinin uluslararası piyasalarda döviz üzerinden fiyatlanması nedeniyle kurdaki hareketler iç piyasadaki maliyetleri doğrudan etkileyebiliyor. Rafineri fiyatı, dağıtım ve bayi aşamaları ile vergiler bir araya geldiğinde tüketicinin istasyonda gördüğü nihai pompa fiyatı ortaya çıkıyor. Bu nedenle ÖTV tutarları belirli bir takvime bağlansa bile benzin ve LPG'nin satış fiyatı piyasa koşullarına göre ayrıca değişebiliyor.
KADEMELİ GEÇİŞİN AMACI FİYAT ŞOKUNU SINIRLAMAK
Benzinde tercih edilen kademeli modelin temel amacı, vergi düzenlemesinden kaynaklanan yüksek tutarlı bir artışın tek günde tüketici fiyatlarına yansımasını önlemek. Akaryakıt fiyatları yalnızca araç sahiplerini değil, taşımacılık ve lojistik maliyetleri üzerinden mal ve hizmet fiyatlarını da etkileyebildiği için ani yükselişler enflasyon açısından yakından izleniyor. Daha önce motorinde uygulanan benzer yöntemle vergi artışının zamana yayılması, fiyat geçişinin daha kontrollü gerçekleşmesini sağlamayı amaçlıyor.
SÜRÜCÜLER GÜNCEL POMPA FİYATLARINI TAKİP ETMELİ
Eşel mobil sisteminin sona ermesi, bundan sonraki dönemde uluslararası ürün fiyatları ve döviz kurundaki hareketlerin pompa fiyatlarında daha doğrudan hissedilebilmesi anlamına geliyor. Bununla birlikte benzindeki kademeli ÖTV takvimi yılın kalan aylarında vergi kaynaklı değişimlerin önceden öngörülebilmesini sağlıyor. Sürücülerin yalnızca açıklanan vergi tutarlarını değil, bulundukları il ve ilçedeki güncel istasyon fiyatlarını da takip etmesi gerekiyor; çünkü dağıtım ve operasyon maliyetleri nedeniyle pompa fiyatlarında bölgesel farklılıklar görülebiliyor.
