Azerbaycan'da devlet okullarındaki kıyafet uygulamalarına yönelik tepkiler sürerken, 12 Ekim 2026 Pazartesi günü Instagram ve TikTok'a erişimde sorunlar yaşandığı iddia edildi. Başkent Bakü başta olmak üzere bazı kentlerde başörtülü öğrencilerin derslere alınmadığı yönündeki iddiaların protestolara yol açtığı öne sürüldü. Sosyal medya platformlarına erişimin kısıtlandığına ilişkin haberler ise ülkede internet özgürlüğü ve eğitim hakkı tartışmalarını gündeme taşıdı.
Instagram ve TikTok kullanıcılarının bazı içeriklere ulaşamadığı, video akışlarının yenilenmediği ve bağlantı sorunları yaşadığı bildirildi. Ancak 12 Ekim itibarıyla Azerbaycan makamlarının iki platform için ülke genelinde erişim engeli kararı aldığına ilişkin doğrulanmış bir resmî açıklama bulunmuyor. Bu nedenle platformların tamamen kapatıldığı yönündeki iddialar henüz kesinleşmiş değil.
BAŞÖRTÜSÜ TARTIŞMASI PROTESTO İDDİALARINI GÜNDEME GETİRDİ
Azerbaycan'daki gelişmelerin merkezinde devlet okullarında uygulanan kıyafet kuralları bulunuyor. Başörtülü bazı öğrencilerin okul yönetimleri tarafından derslere kabul edilmediği yönündeki iddiaların ardından öğrencilerin dayanışma eylemleri düzenlediği öne sürüldü.
Bakü'deki bazı okullarda öğrencilerin derslere girmeyerek arkadaşlarına destek verdiği, protestolarda başörtüsünün eğitim hakkına engel olmaması gerektiğini savunan mesajların öne çıktığı aktarıldı. Bununla birlikte eylemlerin kaç okulda gerçekleştiği, katılımcı sayısı ve öğrencilerin derslere alınmadığı iddialarının kapsamı bağımsız kaynaklarla kesin olarak doğrulanmış değil.
INSTAGRAM VE TİKTOK NEDEN AÇILMIYOR?
12 Ekim sabahından itibaren Azerbaycan'daki bazı kullanıcıların Instagram'da gönderileri görüntülemekte ve TikTok'ta video akışına erişmekte zorlandığı ileri sürüldü. Bazı kullanıcıların VPN bağlantısıyla platformlara ulaşabildiği yönünde paylaşımlar yapıldı.
Erişim sorunlarının protesto görüntülerinin yayılmasını önlemek amacıyla uygulanan bir kısıtlamadan kaynaklandığı iddia edilse de bu bağlantıyı doğrulayan resmî bir karar veya teknik inceleme sonucu açıklanmadı. Sorunların internet servis sağlayıcılarından, platformların kendi altyapılarından ya da kamu otoritelerinin müdahalesinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı henüz netleşmedi.
Instagram'ın sahibi Meta ile TikTok tarafından da 12 Ekim'de yaşandığı öne sürülen erişim sorunlarının nedenine ilişkin doğrulanmış bir açıklama bulunmuyor. Bu nedenle kullanıcıların bildirdiği bağlantı problemleri ile ülke çapında uygulanmış bir erişim engelinin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.
AZERBAYCAN'DA TİKTOK DAHA ÖNCE DE KISITLANMIŞTI
Azerbaycan'da sosyal medya erişimine yönelik müdahalelerin geçmişte resmî örnekleri bulunuyor. Azerbaycan Devlet Güvenlik Servisi, 14 Eylül 2022 tarihinde yayımladığı açıklamayla TikTok'a erişimin geçici olarak sınırlandırılması kararı alındığını duyurmuştu.
Kurumun 14 Eylül 2022 tarihli açıklamasında, Azerbaycan-Ermenistan sınırında 12-13 Eylül'de yaşanan askerî çatışmalar sırasında TikTok üzerinden askerî sırlar içeren ve kamuoyunu yanıltabileceği değerlendirilen bilgilerin yayıldığı belirtilmişti. Erişim kısıtlaması, askerî operasyonlara ilişkin bilgi güvenliğinin korunması gerekçesine dayandırılmıştı.
Bu karar, Azerbaycan'da sosyal medya platformlarına yönelik erişim sınırlamalarının daha önce resmî olarak uygulandığını gösteriyor. Ancak 2022'deki güvenlik gerekçeli karar, 12 Ekim 2026'da gündeme gelen erişim sorunlarının da aynı yöntemle gerçekleştirildiğini kanıtlamıyor.
2026'DA SOSYAL MEDYA İÇİN YENİ YASAL DÜZENLEME YAPILDI
Azerbaycan'da dijital platformların faaliyetlerini ilgilendiren önemli bir yasal değişiklik de 30 Haziran 2026 tarihinde gerçekleştirildi. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından imzalanan 431-VIIQD sayılı kanunla sosyal medya platformlarına yönelik yaş sınırlaması, kullanıcı doğrulaması ve çocukların zararlı içeriklerden korunmasına ilişkin yeni hükümler kabul edildi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanlığının yayımladığı kanuna göre yaş sınırlaması kapsamındaki sosyal medya platformlarında hesap açılması için 16 yaş sınırı getiriliyor. Düzenleme, platform sağlayıcılarına kullanıcıların yaşını doğrulamak ve belirlenen güvenlik önlemlerini uygulamak konusunda yükümlülükler getiriyor.
Kanunun geçiş hükümlerinde, düzenlemenin yayımlanmasından 12 ay sonra yürürlüğe gireceği belirtiliyor. Bu nedenle 30 Haziran 2026 tarihli düzenlemenin yürürlük takvimi, 12 Ekim'de yaşandığı iddia edilen erişim sorunlarının doğrudan gerekçesi olarak gösterilemiyor.
PLATFORMLARA YÜKSEK PARA CEZALARI ÖNGÖRÜLÜYOR
Yeni düzenlemede sosyal medya şirketlerinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda uygulanacak idari yaptırımlar da yer alıyor. Azerbaycan'ın 30 Haziran 2026 tarihli kanununa göre ilgili kurumlara istenen bilgilerin sunulmaması veya eksik bilgi verilmesi durumunda tüzel kişilere 15 bin ile 20 bin Azerbaycan manatı arasında para cezası uygulanabilecek.
Yetkili kurumların taleplerine beş iş günü içerisinde yanıt verilmemesi veya eksik bilgi sunulması durumunda ise tüzel kişiler için öngörülen para cezası 25 bin ile 30 bin manat arasında değişiyor. Söz konusu yaptırımlar, kanunun yürürlüğe girmesinin ardından uygulanabilecek hükümler arasında bulunuyor.
OKULLARDAKİ KIYAFET KURALLARI TARTIŞILIYOR
Azerbaycan'da okul kıyafetlerine ilişkin tartışmalarda, Bakanlar Kurulunun 21 Eylül 2026 tarihinde kabul ettiği ileri sürülen 309 sayılı düzenleme de gündeme getirildi. Düzenlemenin okul üniformalarına ilişkin standartları değiştirdiği ve bazı eğitim kurumlarında başörtülü öğrencilerin derslere alınmamasına gerekçe gösterildiği iddia edildi.
Ancak söz konusu düzenlemenin başörtüsünü açıkça yasakladığına ilişkin doğrulanmış bir hüküm ortaya konulmuş değil. Okul yönetimlerinin uygulamalarıyla merkezî mevzuat arasındaki ilişkinin belirlenmesi, öğrencilerin eğitim hakkının ihlal edilip edilmediğinin anlaşılması açısından önem taşıyor.
ERİŞİM ENGELİNE İLİŞKİN RESMÎ KARAR BEKLENİYOR
Azerbaycan'da 12 Ekim'de gündeme gelen iki ayrı gelişmenin, yani okullardaki kıyafet tartışmaları ile sosyal medya erişim sorunlarının doğrudan bağlantılı olduğu henüz kanıtlanmadı. Instagram ve TikTok'un ülke genelinde engellendiği iddiasının kesinleşmesi için yetkili kurumlardan açıklama yapılması veya erişim kısıtlamasını ortaya koyan bağımsız teknik verilerin yayımlanması gerekiyor.
Gelişmeler, Azerbaycan'da eğitim kurumlarının kıyafet uygulamaları, öğrencilerin eğitim hakkı ve dijital platformlara erişim konusunda yürütülen tartışmaları yeniden öne çıkardı. Erişim sorunlarının kapsamı ve nedenine ilişkin belirsizlik ise devam ediyor.
