Bilindiği üzere, verginin denetimi, “vergi kanunlarına göre kendilerine vergi terettüp eden gerçek ve tüzel kişilerin vergi mevzuatı hükümlerine göre incelenmesi” en etkin vergi denetimi yöntemlerinden olan vergi incelemesi de “ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak tespit etmek ve sağlamak” şeklinde tanımlanmaktadır. Vergi incelemesi, beyan esasının geçerli olduğu ülkemizde mükelleflerin beyanlarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığını tespit etmek, ödenmeyen vergiyi tahsil etmek, eksik beyanda bulunanları cezalandırmak, vergide adaleti sağlamak, vergi tahsilatını artırmak, verginin tabana yayılmasını sağlamak, kayıt dışı ekonomi ile mücadele etmek, mükellefleri eğitmek ve caydırıcı olmak amacıyla en yaygın kullanılan yöntemlerden birisidir.
Verginin denetimini ise etkileyen birçok olumlu veya olumsuz faktörler bulunmaktadır. Bu faktörler neler olabilir?
Bugün ise sizlere bu faktörler ile ilgili ve vergi denetimi-vergi incelemesi konusunda önemli rolleri olan Vergi Müfettişleri üzerinde yapmış olduğumuz bir araştırma sonuçları hakkında bilgi vermek istiyorum. Araştırmamıza katılan Vergi Müfettişleri;
1. Form Ba-Bs'nin denetime etkisinin,
2. Ödeme kaydedici cihazların (ÖKC) denetime etkisinin,
3. Tevkifat (kesinti) uygulamasının denetimi etkisinin,
4. Özel esaslar gibi farklı statüye tabi olmanın denetime etkisinin,
5. İade taleplerinin incelemeye sevk edilmesi gibi zorunlu hallerin denetime etkisinin, “olumlu olduğu” faktörler arasında saymışlarıdır.
Bununla birlikte, Vergi Müfettişleri;
1. Denetim birimindeki personel devir hızının, özlük ve mali hakların denetime etkisinin,
2. Ülkemizdeki vergilendirmeye bakış açısının (vergi ahlakı ve vergi bilinci) denetime etkisinin,
3. Vergi idaresi ile yargı mercileri arasındaki görüş farklılıklarının denetime etkisinin,
4. Türkiye’deki vergi mevzuatının sürekli değişmesinin denetime etkisinin,
5. Matrah artırımlarının denetime etkisinin,
6. Mevcut çalışma ortamlarının (oda, mefruşat, elektronik donanımlar) denetime etkisinin,
7. Personel sayısına göre oluşan iş yükünün denetime etkisinin ise “olumsuz olduğu” faktörler arasında belirtmişlerdir.
Ayrıca, Vergi Müfettişleri;
1. SMMM ve YMM gibi meslek mensuplarının denetime etkisinin,
2. Uzlaşma müessesinin denetime etkisinin,
3. Tarh zaman aşımının denetime etkisinin,
4. Türkiye’deki mali cezaların caydırıcılığını ve vergi denetimine etkisinin,
5. Kayıt dışılığın ve denetim oranlarının denetime etkisinin,
6. Türkiye’deki adli cezaların caydırıcılığını ve vergi denetimine etkisinin,
7. Yargı kararlarının denetime etkisinin,
8. Türkiye’deki vergi mevzuatının dilinin (anlatımının) denetime etkisinin, “ne olumlu ne de olumsuz olduğu” faktörler arasında kabul edip, bu konuda herhangi bir görüş beyan etmekten de kaçınmışlardır.
Bir sonraki makalemde ise Türkiye’de vergi denetiminde etkinliğin nasıl artırılabileceği ilgili Vergi Müfettişlerinin görüşlerini yansıtan araştırma sonuçlarına yer vereceğim.