Samsun’dan başlayan kurtuluş yolculuğu önce Havza ile yol almaya başladı. Bu kavşak artık Anadolu’nun geleceği için önemli kararların alınmaya başladığı yerlerdendir. Havza’dan sonraki ilk durak Amasya’dır, Samsun’da yakılan ateş Havza’da alevlenip etrafı sarmaya başlamıştır. Mustafa Kemal, 12 Haziran günü Amasya’ya gelerek, yakılan ateşi söndürmemek için alevini çoğaltmıştır. Artık etrafı aydınlatmaya başlamıştır. Burada bu ateşin çıngısı tüm yurtta birer alev topu gibi yayılarak büyümüştür. Mustafa Kemal yakılan ateşin yerde sönmeden devam edebilmesi için önemli kararlar alınmasının zorunluluğunu bilerek tarihte Amasya Genelgesi (Amasya Tamimi) olarak bilinen açıklamasını Türk milletine, ordu komutanlarına duyurmuştur. Nedir Amasya Genelgesi’nin önemi:
* Kurtuluş Savaşı’nın mücadele safhası Amasya’da başlamıştır da ondan.
* Kurtuluş Savaşı’nın gerekçeleri, önemi ve yöntemi açıklanmıştır.
* Ulus egemenliğine dayanan yönetimden söz edilmiştir.
* Ulusal bir kurulun oluşturulmasından söz edilmiştir ki çok önemlidir. Sivas ve Erzurum bu kurulun başlangıcıdır. İstanbul Hükümeti ile kurtuluşun olamayacağından söz edilmiştir. Amasya’da yayınlanan bildiri şu temel noktaları içeriyor:
1. Vatanın bütünlüğü ve milletin istiklali tehlikededir.
2. Merkezi hükümet, yüklendiği sorumluluğun gereklerini yerine getirememektedir. Bu durum, milletimizi yokmuş gibi tanıtmaktadır.
3. Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
4. Milletin durumunu gözden geçirmek, hak isteyen, sesini dünyaya duyurmak için her türlü etki ve kontrolden bağımsız bir ulusal heyetin varlığı gereklidir.
5. Anadolu'nun her bakımdan en emin yeri olan Sivas'ta milli bir kongrenin hızla toplanması kararlaştırılmıştır.
6. Bunun için bütün vilayetlerin her sancağından, milletin güvenine sahip üç temsilcinin mümkün olan hızla hemen yola çıkarılması gerekmektedir.
7. Bu durum, milli bir sır olarak tutulacak, temsilciler gerekli görülen yerlerde kendilerini tanıtmadan yolculuk edeceklerdir.
8. Doğu illeri adına 10 Temmuz'da Erzurum'da bir kongre toplanacaktır. Diğer illerin temsilcileri, adı geçen tarihe kadar Sivas'a varabilirlerse Erzurum Kongresi üyeleri de Sivas genel toplantısına dahil olmak üzere hareket edeceklerdir. Amasya Genelgesi kurtuluşun en önemli aşamasıdır. Yukarıda da söz edildiği gibi artık İstanbul hükümetinin yapacağı bir şey yoktur. Mustafa Kemal, İstanbul hükümetine bağlı bir subay olarak kurtuluş mücadelesinin verilmesinin olanaksızlığını bilmektedir. Onun için sade bir vatandaş olarak daha rahat hareket edeceğini bilerek yol arkadaşlarına durumu toplantılarda anlatacaktır. Amasya Genelgesi olarak bilinen açıklama bundan dolayıdır ki çok önem arz etmektedir. Gelecekte Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına dair tüm adımlar artık yavaş yavaş şekillenmeye ve Mustafa Kemal’in kafasında var olan her şey anlatıla anlatıla gerçekleşecektir.
NOT: M. Kemal, Amasya Genelgesi’nden sonra 8 Temmuz 1919’da padişaha yolladığı bir telgrafla resmi göreviyle birlikte askerlik görevinden de istifa ettiğini açıklamıştır. Gelecek yazımda bunun önemi ve zorunlulukları anlatılacaktır.