Yazdığı vatanseverlik şiirleri onu Türk edebiyatının en tanınmış hamaset şairlerinden birisi yaptı. “Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır. Toprak eğer uğrunda ölen varsa vatandır.” sanatçının ünlü dizeleridir. Osmanlı İmparatorluğu‘nun yıkılış dönemini konu edinen, Üç İstanbul adlı ilk ve tek romanı ile ünlendi.
Mithat Cemal Kuntay, 1885 yılında İstanbul‘da Arnavutluk‘un İşkodra şehirinden gelen bir ailenin oğlu olarak doğmuştur. Babası Selim Sırrı Bey, annesi Samiye Hanım’dır. Orta öğrenimini Aksaray’daki Mekteb-i Osmaniye Rüştiye’sinde, Saint Joseph Lisesi’nde başladığı lise öğrenimini Vefa Lisesi‘nde tamamladıktan sonra Mekteb-i Hukuk’tan birincilikle mezun oldu. 1908 yılında kazandığı imtihan sonucu doktoraya başlayarak, Hukuk Mektebi’nde hukuk idaresi dersi vermekte olan İbrahim Hakkı Paşa’nın asistanı oldu. Eğitimini tamamladığında Türkiye’de ilk hukuk doktoru unvanını aldı.
Mithat Cemal Kuntay, 17 yaşındayken babasını kaybedince 10 kişilik ailesinin geçim yükünü üstüne aldı ve öğrencilik yıllarında gazetecilik, özel öğretmenlik, daha sonra avukatlık yaparak bu yükü taşımaya çalıştı. 18 yaşında iken 1903 yılında Mehmet Akif Ersoy ile tanıştı. Padişaha jurnal edildiği için 1906’da bir süre tutuklu kaldı. Mehmet Akif Ersoy‘un II. Meşrutiyet‘ten sonra yazdığı İstibdat adlı şiiri, bu olayın hatırasına Mithat Cemal Kuntay‘a ithaf edilmiştir. Mehmet Akif Ersoy ile birlikte yazdığı ‘Elhamra’ adlı şiiri ve ‘Acem Şahına’ adlı manzumeyi Resimli Kitap’ta yayımladı. Acem Şahı, şair olarak ününü arttırdı.
Mithat Cemal Kuntay, bir süre “hukukta hitabet” dersleri verdikten sonra sınav kazanarak Adliye Nezareti Özel Kalem’ine kâtiplik görevine başladı, Adliye Nezareti Özel Kalemi’ne girerek müdürlüğe kadar yükseldi. Kısa bir süre Birinci Hukuk Mahkemesi üyesi olarak yargıçlık yaptı. Birinci Hukuk Mahkemesi üyeliğinden sonra 1923 yılında Beyoğlu Dördüncü Noteri oldu. 1956’da İstanbul’da ölümüne kadar bu görevi sürdürdü. Yazmaya şiirle başladı.
I. Dünya Savaşı sırasında hükümetin Çanakkale Cephesi’ne gönderdiği 40 kadar şair arasında Mithat Cemal de yer aldı. Savaş yıllarında çıkartılan Harp Mecmuası’nda hamasi şiirlerini yayımladı.
Millî Mücadele yıllarında da hamaset şiirleri yazmaya devam etti. 30 Ağustos Zaferi’nden sonra yazdığı ‘Vatan Hisleri’ adlı şiirinin son iki mısrası TBMM‘de Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından okundu:
. Bu olay, ününü birden arttırdı
İlk şiiri “Elhamra” Resimli Kitap’ta yayınlandı. II. Meşrutiyet‘e kadar çeşitli dergilerde yayınlanan ve aruzun ustaca kullanıldığı, ulusal duyguların ön plana çıkarıldığı şiirleriyle tanındı. Milli Edebiyat Akımı’nın değerlerini benimsedi, ancak aruz ölçüsünü kullanmıştır.
“Elhamra” ve “Acem Şahına” adlı şiiri Mehmet Akif Ersoy ile birlikte yazmıştır.
“Üç İstanbul” romanında da canlandırdığı Mehmet Akif Ersoy ile tanışması, sanatı ve düşünceleri üzerinde etkili oldu.
Çınaraltı dergisinde 1943-1944’te yayınlanan son dönem şiirlerinde Yahya Kemal Beyatlı‘dan da etkilendiği görüldü. Yalın bir dil kullandığı “Kemal”, “Yirmi Sekiz Kânun-ı Evvel” gibi oyunlarında yurt sevgisi konusunu işledi.
Tek romanı ve en önemli eseri “Üç İstanbul”da, Abdülhamit II, II. Meşrutiyet ve Mütareke yıllarının İstanbul‘unu anlattı. Gerçekçi kişiler, ayrıntılı tahliller ve bu üç dönemin yaşantısından sunduğu canlı kesitlerle dikkat çeken bu roman 1983 yılında TRT tarafından televizyon dizisi olarak da yayınlandı ve büyük ilgi topladı. Senaryosunu Bülent Oran‘ın yazdığı dizinin yönetmenliğini Feyzi Tuna yaparken, başrollerde Burçin Oraloğlu ve Ayda Aksel oynadı.
Edebiyat araştırmaları yapan Mithat Cemal Kuntay, inceleme ve araştırmalarını 1913‘te yayınlanan “Hitabet ve Münazara Dersleri”, 1914’te yayınlanan “Hitabet Dersleri” kitaplarında topladı.
1945 yılında yayınladığı tek şiir kitabı Türkün Sehnamesi‘nde 82 şiiri yer aldı.
1950 seçimlerinde CHP listesinden Çorum milletvekili adayı olduysa da seçilemedi.
Hicaz Valisi Ahmet Ratip Paşa’nın torunlarından Naile Hanım ile evlenen Mithat Cemal Kuntay, çok sevdiği eşini genç yaşta yitirdikten sonra tekrar evlenmedi. Naile Hanım (1895-1945) ile evliliğinden Vedat (1918-2011) isimli tek bir oğlu ve fotoğraf sanatçısı Lale Tara tek torunudur.
Mithat Cemal Kuntay, 30 Mart 1956 tarihinde İstanbul‘da 71 yaşında ölmüştür.
Mithat Cemal Kuntay, herhangi bir edebî topluluğa ve edebî bir mektebe bağlı olmadan eserler vermiş bir şairimizdir. Şiirlerinin ana vasfı ‘epik’ ve ‘ sosyal’ olmaktır. Mithat Cemal, şahsî duygularını dile getiren bir şâir değildir. Konularını kendi iç dünyasından değil, dışarıdan almıştır. Kahramanlık ve yurt duygularını, tarih sevgisini, geçmişin büyüklüğünü ve güzel taraflarını işlemiştir.
Kitapları :
Roman :
1938 – Üç İstanbul
Şiir:
1945 – Türk’ün Şehnamesinden
1909 – Elhamra (Mehmet Akif Ersoy ile)
1918 – Acem Şahına (Mehmet Akif Ersoy ile)
Antoloji:
1913 – Nefaisi Edebiye
Oyun:
1912 – Kemal
1918 – Yirmi Sekiz Kânun-ı Evvel (Çanakkale savaşıhakkında oyun)
Biyografi:
1939 – Mehmet Akif – Hayatı, Seciyesi, Sanatı
1944 – İstiklal Şairi Mehmet Akif
1944 – İlkler ve Ötekiler
1944 – 1956 – Namık Kemal (2 cilt)
1946 – Sarıklı İhtilalci Ali Suavi
1948 – Mehmed Âkif: Hayatı, Sanatı, Şiirleri, Seciyesi, Seçme Şiirleri
Tevfik Fikret (Basılmamış çalışması)
İnceleme ve araştırma :
1913 – Hitabet ve Münazara Dersleri
1913 – İftira-yı Taassub
1914 – Hitabet Dersleri
1915 – Edebiyat Defteri