Miras bırakan bireyin terekesinde yer alan tüm malvarlığının aktif ve pasifleri ile tespiti için açılan davadır. Miras bırakanın aktiflerinden çıkarılması gereken pasifler şunları kapsamaktadır:
- Miras bırakanla yaşayan bireylerin 3 aylık geçim masrafları.
- Terekenin mahkemece mühürlenmesi ve yazılması için yapılan masraflar.
- Murisin borçları.
- Cenaze masrafları.
Mirasta tenkis davası, miras bırakan bireyin diğer mirasçıların saklı pay oranına tecavüz ederek tasarrufta bulunmasını engelleyen davadır. Tenkis davasını açma hakkı sadece saklı payı bulunan mirasçılara tanınmıştır. Tenkis davasını açma zamanı öğrenmeden itibaren bir senedir. Fakat bu süre herhalde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on sene olmaktadır. Ayrıca bu süreler hak düşürücü süreler olup hakim tarafından re’sen dikkate alınmaktadır.
Türk Medeni Kanunu’na göre saklı payı bulunan mirasçılar, altsoy, üstsoy ve eştir. Kardeşin ise saklı payı yoktur. Saklı pay oranları:
- Altsoy için yasal miras payının yarısı.
- Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tümü, diğer durumlarda yasal miras payının dörtte üçü.
- Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri.
TMK 495. Maddesi uyarınca miras bırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyu olmaktadır. Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar. Miras bırakan bireyden önce ölmüş olan çocukların yerini, kendi altsoyları alır. Altsoyu bulunmayan miras bırakanın mirasçıları, ana ve babasıdır. Bunlar eşit olarak mirasçıdırlar. Sağ kalan eş, beraber bulunduğu zümreye göre miras bırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olmaktadır:
Evlatlık, mirasçı olabilirken evlat edinen evlatlığın mirasçısı olamaz. Mirasçısı olmayan bir kimsenin ölümü durumunda ise miras, devlete kalmaktadır.
Miras bırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da bulunmuyor ise mirasın tamamı eşe kalır.
Miras bırakanın ana ve baba zümresi ile beraber mirasçı olursa, mirasın yarısı.
Miras bırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri.
Hukuk alanındaki önemli uygulamalardan biri olan mal paylaşımı Miras hukuku ile alakalıdır. Peki, mal paylaşımı nasıl yapılır? Bir bireyin ölüme bağlı tasarruflarla ya da gaip kalması durumunda ortaya çıkacak olan mirasın paylaşımında dikkat edilen özel hususlar bulunmaktadır. Miras bırakan birey tarafından hazırlanmış bir vasiyetname olması halinde vasiyetnamede belirtilen hususlar dikkate alınır.
Hayatını devam ettirirken vasiyetname hazırlamamış olan bireylerin miras paylaşımı çeşitli noktalara dikkat edilerek yapılmaktadır. Kişilerin mal varlığının dağıtılmasındaki en önemli husus eşlerin yaşamda olup olmaması halidir. Eşlerin yaşamda olması durumunda malvarlığının 4'de 1’i eşlere verilecektir. Kalan bölüm ise çocuklar arasında eşit olarak paylaşılacaktır.
Vefat halinde geride kalan eşin isteğine bağlı şekilde anne ve baba ile beraber mirasçı olmak mümkündür. Bu tür durumlarda yarı mirasçı eş iken diğer yarı mirasçısı da ana ve babasıdır.
Hukuksal alanda en fazla karşı karşıya kalınan miras hukuku sorunlarından olan mal paylaşımında önemli olan detaylar vardır. Vasiyetname olmadan mal paylaşımı nasıl yapılır? Bir bireyin hayatını kaybetmesi ya da belirli koşullara bağlı şekilde gaip kalması halinde geride kalan malvarlığının kanuni mirasçıları arasında dağıtılması durumunda miras hukuku kuralları devreye girer.
Hukuk alanındaki miras hukuku bölümünde en mühim tartışma vasiyetname olmadan yapılan mal paylaşımı uygulamalarında meydana gelmektedir. Bu durumda ise birinci derece kan hısımları olan eşler ve çocukları mirasçı olur. Vasiyetname olmaması durumunda geride bırakılan malvarlığı eşler ve çocuklar arasında ortak olarak paylaşılır. Bununla beraber miras bırakan bireylerin anne ve babası da miras üzerinde hak talebinde bulunabilir. Eşin ve çocukların yaşamda olması halinde diğer kan hısımları mirasçı olamaz.
Türk Hukuk Sistemi tarafından açıklanan ve miras hukuku dalının önemli noktalarından biri de miras dağıtımı olmaktadır. Mirastan pay alabilecek kişiler kimlerdir? Mirastan pay alacak bireyler, zümre sistemi adı verilen yöntemle belirlenir. Üçüncü zümreye kadar olan bireyler zümrede mirasçı şeklinde miras bırakanın mal varlığından pay alma hakkına sahip olurlar.
1. ZÜMRE KİMLERDİR?
1. Zümre olarak açıklanan bireyler, miras bırakan bireyin alt soyunu oluşturur. Miras bırakanların eş, çocuk ve torunları birinci zümre şeklinde belirlenmiştir. İkinci zümre ise bireylerin anne babaları, kardeşleri ve yeğenlerinden meydana gelir. İkinci zümrede olan bireylerin mirastan faydalanabilmesi için birinci zümreden mirasçıların tümünün hayatta olmaması lazımdır.
Miras bırakan bireylerin üçüncü zümreleri ise diğer akrabalardan meydana gelmektedir. Büyükanne, büyükbaba, dayı, amca ve teyze gibi akrabalar ise esasen üçüncü zümreyi oluşturmaktadır. Diğer iki zümreden yaşamda kalan bulunmaz ise üçüncü zümredeki bireyler mirastan pay alabilir.
REDDİ MİRAS
Son dönemlerde miras hukuku bölümünde karşılaşılan durumlardan biri de reddi miras şeklinde öne çıkmaktadır. Miras bırakanın yasal mirasçısı olan bireyler, bazı nedenlerden ötürü mirası reddedebilirler. Mirasçı olduklarını öğrenen bireylerin üç ay içinde reddetme hakkı vardır.
Ortaklığın giderilmesi davası, ortakların elbirliği ya da paylı mülkiyetinden bulunan taşınır ya da taşınmazın paylaştırılması talep edilen dava çeşididir. Uygun bulunmayan zamanda paylaşma isteminde bulunmak söz konusu olmamaktadır.
Veraset ilamı, mirasçıların istemi üzerine yetkili merciler tarafından sunulan ve mirasçılık sıfatının ispatını sağlayan belge çeşidi olmaktadır. Veraset ilamı, noterden, sulh hukuk mahkemesinden ya da e- devlet üzerinden çıkarılabilmektedir.
Bir mirasçı, terekeye dahil malların tümü ya da bir kısmı üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi talebinde bulunur ise sulh hâkimi, diğer mirasçılara çağrı yaparak belirleyeceği süre içinde itirazlarını almaya davet eder. Elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak bir itiraz ileri sürülmez ise ya da mirasçı bireylerden biri açıklanan süre zarfında paylaşma davası açmaz ise istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verilir.
Miras hukukundan bahsetmeye çalıştım. İyi haftalar dilemek istiyorum ama dilim varmıyor. Deprem felaketi hepimizi çok sarstı. Bir süre kendi hayatımda iyi günler, iyi haftalar, iyi aylar yaşamayı rafa kaldırdım.