Merhaba, bu hafta sizlere Türk Ceza Hukuku’nda çokça merak edilen tutuklama koruma tedbirinden, tutukluluğun hükümlülükten farkını ve ne kadar sürelerle tutuklu kalınabileceğinden bahsetmeye çalışacağım...
Tutukluluk süresi, ceza yargılaması süreçlerinde en çok önem arz eden hususlardan biridir. Tutuklama tedbirinin, kişinin özgürlüğünü doğrudan kısıtlamasından ötürü ne kadar süre boyunca uygulanabileceği de merak edilmektedir.
Yazımızda, tutuklama tedbirinin uygulanabileceği süreleri, hangi durumlarda sürenin uzamasının gündeme geleceği, uzama süresinin hangi suçlar bakımından daha çok olduğu gibi tutukluluk süresine ilişkin temel hususlara değineceğiz. Ayrıca konuya ilişkin detaylar, çocukların durumu ve diğer hususları uygulamayı da göz önünde bulundurarak açıklayacağız.
Kişinin özel durumunun, işlenen suçun, mahkemenin ve yargılamanın özellikleri doğrultusunda kişinin en fazla tutuklu kalabileceği süreye azami tutukluluk süresi denir.
Tutukluluk sürelerinin ne kadar olduğu, ne kadar sürelik uzamaların söz konusu olduğu ve uzamanın ne gibi şartlara tâbi olduğu gibi hususların temel dayanağı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 102 hükmüdür. Bunun yanında mevzuatta yer alan pek çok hüküm de konu ile alakalı uygulama alanı bulmaktadır.
Bir kimse hakkında eğer soruşturma başlatılmışsa ve kişinin bu soruşturma aşamasında tutuklanmasına karar verilmişse tutukluluk süresinin belirli bir üst limiti vardır. Bunun yanında kişi hakkında, soruşturma sürecinde belirlenen üst sınıra takılmayacak olsa dahi genel bir tutuklama üst sınır süresi mevcuttur.
Daha net ve anlaşılır şekilde ifade edilecek olursa; kişi hakkında soruşturma süreci başlamışsa ve bu kimse hakkında tutuklama kararı verilmişse, soruşturma süreci içerisinde kişinin tutuklu olarak kalabileceği zaman diliminin üst sınırı belirlenmiştir. Eğer bu zaman dilimi içerisinde soruşturma tamamlanmamışsa tutukluluk hali kaldırılarak devam edilir. Sonrasında kovuşturma aşamasına geçildiğinde, tutuklama için genel olarak öngörülen tutukluluk süresi dolana kadar kişi tekrar tutuklanabilir.
Bir başka ihtimalde de, kişi hakkında soruşturma aşamasında tutuklama kararı verilir ve bunun azami süresi dolmadan kovuşturma (mahkeme) aşamasına geçilirse, tutuklama tedbiri bir kesintiye uğramaksızın genel olarak öngörülen azami süreye kadar devam edebilir. Soruşturma aşaması için öngörülen azami sınırlar ile cezai yargılama için öngörülen azami süre sınırlarını birbirine karıştırmamak gerekir. Aşağıda bunları tablo olarak detaylı şekilde açıkladık.
Ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmeyen işlere ilişkin olan suçlarda, soruşturma aşamasında tutukluluk hali en fazla 6 ay, bu mahkemenin görev alanına giren suçlarda ise en fazla 1 yıl söz konusu olabilir.
Ayrıca, aşağıda da detaylı izah edileceği üzere CMK 102/4 hükmünde belirtilen, Devlete ve Anayasal düzene karşı suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu olarak işlenen suçlarda soruşturma aşamasında tutukluluk halinin azami sınırı 1 yıl 6 aydır. Bu süre, gerekçesi gösterilmek suretiyle 6 ay daha uzatılabilir.
Soruşturma Aşamasındaki Tutukluluk Süresinde Çocukların Durumu: Soruşturma aşaması için öngörülen azami tutukluluk süreleri, henüz 18 yaşını doldurmamış bulunan çocuklar için dörtte üç oranında, 15 yaşını doldurmamış çocuklar içinse yarı oranında uygulanır.
Yukarıda zikredilen süreler tamamlanmış olmasına rağmen soruşturma aşaması hâlâ sona ermemişse, tutuklu kişi derhal serbest bırakılmalıdır ve soruşturma sürecine böyle devam edilmelidir. Sonrasında kovuşturma (mahkeme) aşamasında kişi tekrar tutuklanabilir ve aşağıda belirtilecek genel azami süreye kadar tutuklu kalabilir.
Tutuklama tedbirinin ne kadar süre boyunca uygulanabileceği ve uzamasının da ne kadar süre için söz konusu olabileceği, CMK m. 102 hükmünde belirtilmiştir. Burada bahsedilecek olan süreler, soruşturma aşamasında tutuklu kalınan süreleri de kapsayan genel sürelerdir.
Bu kapsamda tutukluluk süresini incelerken, normal süre ve uzama süresi diye ayırmakta fayda vardır. Çünkü tutuklama tedbiri için tek tip süre öngörülmemiş, tedbirin gerek ilk halinin gerekse uzatma süresinin uygulanmasında farklılıklar gözetilmiştir. Aşağıda bu ayrım gözetilerek tutukluluk süresi değerlendirilecektir.
Normal Tutukluluk Süresi: Ağır ceza mahkemelerinin görev alanına girmeyen suç tipleri için kişiler en fazla 1 yıl tutuklu kalabilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren suçlarda ise kişinin tutuklu kalabileceği üst sınır, 2 yıldır.
Uzatma Süresi: Uzatma süreleri bakımından birtakım farklılıklar söz konusudur. Öncelikle belirtmek gerekir ki keyfi olarak kişi hakkında tutuklama tedbirine hükmedilemeyeceği gibi bu sürenin uzatılması da mümkün değildir. Tutukluluk süresinin uzaması için zorunlu bir hal söz konusu olmalıdır.
Öncelikle ağır ceza mahkemelerinin görev alanına girmeyen suçlara bakılacak olursa bunlarda uzatma süresi en fazla 6 aydır. Bu da demek oluyor ki, ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren bir suça ilişkin ilk etapta en fazla 1 yıl ve zorunlu hallerde 6 ay daha eklenmesi suretiyle kişi en fazla bir buçuk yıl tutuklu kalabilir.
Ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlara bakılacak olursa, bu suçlara ilişkin uygulanacak tutuklama tedbiri en fazla 3 yıl daha uzatılabilir. Dolayısıyla kişi, hem temel hal açısından üst sınırda tutuklanması hem de zorunlu hallerde üst sınırda uzatmanın yapılması neticesinde en fazla 5 yıl tutuklu kalabilir.
Fakat ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren kimi suçlar için uzatma süresi 3 yıl değil 5 yıla çıkar. Bu durumda, tutuklama tedbiri eğer hem temel halde üst sınırda verilir hem de uzatma süresi olarak üst sınırda hükmedilirse, kişi en fazla 7 yıla kadar tutuklu kalabilir. Son derece uzun tutukluluk süresi belirlenebildiği bu suçların neler olduğunu şu şekilde belirtebiliriz:
5237 sayılı TCK İkinci kitap, dördüncü kısım; dört, beş, altı ve yedinci bölümde düzenlenen suçlar. (Zikredilen bölümler aşağıda belirtilmiştir.)
Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (TCK 309-316)
Milli Savunmaya Karşı Suçlar (TCK 317-325)
Devlet Suçlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (TCK 326-339)
Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (TCK 302-308)
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında düzenlenen suçlar.
Çocuklar İçin Kovuşturma Aşamasında Tutukluluk Süresi: Kanunda genel süre olarak öngörülen ve soruşturma evresinde tutuklu kalınan süreleri de kapsayan azami tutukluluk süreleri, henüz 18 yaşını doldurmamış bulunan çocuklar için dörtte üç oranında, 15 yaşını doldurmamış çocuklar içinse yarı oranında uygulanır.
Sürelerle İlgili Genel Özet: Şimdiye kadar öncelikle tutuklama tedbirinin soruşturma sürecinde azami ne kadar uygulanabileceği belirtildi. Ardından, soruşturmada tutuklu kalınan süreleri de kapsayan genel tutukluluk süreleri ve bunların uzama sürelerine değinildi. Çocukların durumu da ayrıca ele alındı. Bunlarla ilgili özet mahiyetinde birkaç tabloya yer vermenin faydalı olacağı ve konuyu anlaşılır kılacağı kanaatindeyiz.
Tutukluluk sürelerine ilişkin farklılık arz eden bu hususların yanında belirtilmesi gereken diğer bir önemli husus da çocukların azami tutukluluk süreleridir. Bu konuya ilişkin yukarıda gerekli açıklamalara yer verilmiştir. Konunun daha net ve anlaşılır kılınması adına, 15 yaşını doldurmayan çocuklar ve 18 yaşını doldurmayan çocuklar için birer tablo ile sürelerin özetlenmesi faydalı olacaktır.
Tutuklama tedbiri, yargılama aşamasında kişinin özgürlüğünü kısıtlar niteliktedir. Eğer bu sürecin nihayetinde kişi hakkında mahkumiyete karar verilirse yine mahkemenin vereceği kararla o güne kadar tutuklu kalınan gün sayısı, kişinin ceza olarak aldığı gün sayısından indirilir.
Dolayısıyla tutukluluk süresi cezadan ne kadar düşer sorusunun cevabı, kişi ne kadar tutuklu kalmışsa o kadar cezadan düşüleceğidir. Daha doğru bir ifade ile tutukluluk süresi, cezanın infazında göz önünden bulundurulur.
Uzun Tutukluluk Süresi Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Hakkı Verir mi?
Kişi eğer azami sürenin üzerinde tutuklu kalmışsa A.Y.M ’ye bireysel başvuru yaparak tazminat alabilir. Azami tutukluluk süresi geçmemiş olsa dahi eğer tutukluluğu haksız ise gene A.Y.M ’ye bireysel başvuru yapılabilir.
Tutukluluk Süresi Hangi Hallerde Uzatılır?
Kişinin tutuklanmasına neden ve gerekçe olan durumların devam ediyor olması halinde tutukluluğun uzatılması da muhtemeldir. Bu gerekçeler ortadan kalkarsa tutukluluk halinin kaldırılması yahut uzatılmaması gündeme gelebilir.
Çocukların Tutukluluk Süresi Fark Eder mi?
Evet. CMK m.102 hükmü çocukların durumunu ayrı düzenlemiştir. Buna göre 15 yaşını doldurmayan çocuklara genel tutuklama süreleri yarı oranında uygulanır. 18 yaşını doldurmamış olanlara ise bu genel süreler dörtte üç oranında uygulanır.
Tutuklama Sürelerinin Uzatılmasına Kim Karar Verir?
Soruşturma sürecinde şüphelinin tutukluluğuna ilişkin karar verecek olan merci sulh ceza hakimliğidir. Kovuşturma (mahkeme) aşamasında ise yargılamayı yürüten mahkeme, kişinin tutukluluğuna ilişkin de karar verme imkanına sahiptir.
Kişi Azami Sürenin Üzerinde Tutuklu Kalırsa Ne Olur?
Böyle bir durumun gerçekleşmesi halinde kişinin ilgili karar veya durum karşısında itirazda bulunması gerekir. İtirazın değerlendirilmesi neticesinde azami sürenin üzerinde verilen tutukluluk kararı da kaldırılacaktır.
Sizlere bu haftalık da tutuklama koruma tedbirinin ne olduğu ve bunun ne kadar sürelerle uygulanacağından bahsetmeye çalıştım. Diğer yazımda görüşmek üzere herkese iyi haftalar, iyi çalışmalar dilerim...
OK