Büyük bir değişimin arifesinde olan dünyada ittifaklar yeniden biçimleniyor. II. Dünya Savaşı sonrasıdünyanın önde gelen devletleri, dünyadaki ticari ve finansal işlemlerde uyulması gereken kuralları ABD'nin New Hampshire Eyaleti'nde yaptıkları bir konferans ile belirlemişlerdi. Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı ardından imzalanan uluslararası para idare sistemi, Bretton Woods sistemi ile Amerikan Doları dünya rezerv parası olmuştu.
2008 küresel finans krizi sonrasında yaşananlar tek kutuplu para sisteminin sürdürülemez olduğu konusunda genel bir kabul oluşturmaya başladı. Gelinen noktada, küresel bir mübadele aracı olan ABD dolarına endeksli uluslararası para ve finans sistemi sona eriyor. Amerikan Doları'nın yerini alacak küresel para birimi ne olacak?
Uluslararası ticarette Yuan'ın kullanılmasına yönelik yıllara göre kayda değer bir ilerleme görülüyor. Yuan,küresel olarak tüm döviz işlemlerinde, ticaret anlaşmalarında kullanılmaya ve rezerv para birimi haline gelmeye başladı.
Çin, doların dünya ticareti üzerindeki hakimiyetini zayıflatmak amacıyla son yıllarda petrol ve doğalgaz ticaretini yuan ile yapıyor. 20 Mart 2023 tarihinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Moskova'da görüşme yapan Rusya lideri Vladimir Putin, Afrika, Asya ve Güney Amerika ülkelerine uluslararası ticarette Yuan kullanılması yönünde çağrıda bulundu.
Çin ve Brezilya ticari işlemlerde kendi para birimlerini kullanmak için anlaşmayı çoktan imzalamışlardı. Çin'in Brezilya’nın en büyük ihracat yaptığı ülke olduğu gerçeğinin altını çizen Brezilya Ticaret ve Yatırım Teşvik Ajansı (ApexBrasil), yeni düzenlemenin maliyetleri düşürmesi ve ikili ticareti daha da fazla teşvik etmesi ve yatırımı kolaylaştırmasının beklendiğini söyledi. Çin'in, Brezilya'da yüksek gerilimli elektrik iletim hatlarını döşeme ve petrol çıkarma çalışmaları alanında yatırımları bulunuyor.
Dolar yerine yerel para birimleri ile ticaret yapılması konusunda Çin, Brezilya dışında başka ülkelerle benzeri anlaşmaları yapıyor. Çin devlet petrol şirketi CNOOC ile Fransız Total Energies şirketi ilk LNG (sıvılaştırılmış doğalgaz) ticaretini Yuan kullanarak yaptı.
Çin'in en büyük ticari bankalarından China EximBank, Suudi Arabistan'ın en büyük bankası olan Saudi Natinal Bank ile Yuan cinsinden ilk kredi iş birliğini yaptığını duyurdu. Amaç Çin'in öncülüğünde Kuşak ve Yol projeleri çerçevesinde mali işbirliğini kolaylaştırmak.
2008 ve 2021 yılları arasında Çin, gelişmekte olan yirmi iki ülkeyi kurtarmak için 240 milyar dolar harcadı. Kuşak ve Yol projelerinin altyapıları için kredi alan ülkeleri kurtarma amacıyla 240 milyar dolar harcayan Çin, kurtarma kredilerinin yüzde 80'i orta gelirli ülkelere verildi.
Arjantin 111,8 milyar dolarla en fazla para alan ülke olurken onu 48,5 milyar dolarla Pakistan ve 15,6 milyar dolarla Mısır izledi. Çin Halk Bankası'nın (PBOC) kredi verdiği ülkeler arasında Surinam, Sri Lanka, Zambiya, Gana gibi ülkeler yer alıyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e söylediği “100 yıldır olmayan bir değişim geliyor. Bu değişikliği birlikte yürütüyoruz” sözleri yukarıdaki gelişmelerle anlam buluyordu. Fakat olanlar sadece başlangıçtı...
Evet, Güneş bu kez Doğu'dan yükseliyordu...
Çin, Batı Asya’da, Ortadoğu'da dengeleri değiştiriyor.Yaklaşık üç yıl süren Corona salgını kısıtlamalarını sonlandıran Çin, gelişen ekonomisini aşamalı olarak yeniden dışarıya açtı. 2022 yılı Aralık ayında Suudi Aramco firması ile Çinli Petrol ile Doğalgaz Firması (Sinopec) Çin'de bir rafineri ile petrokimya tesisi kurmak üzere ön anlaşma imzaladı.
Çin ile Suudi Arabistan arasındaki gelişen ilişkilerin odak noktasını ticari ve ekonomik ilişkiler ve yatırımlar oluşturuyor. Suudi Arabistan Çin'in bölgedeki en büyük ekonomik ortağı konumunda. Ayrıca Suudi Arabistan, Çin ekonomisi için gerekli olan en büyük ham petrol tedarikçisi konumunda.
Bununla da yetinmeyen Çin, yıllardır düşmanlık besleyen İran ile Suudi Arabistan'ın el sıkışmasını sağladı. 2016'dan beri diplomatik ilişkisi bulunmayan Suudi Arabistan ile İran 7 yıl aradan sonra diplomatik ilişkilerin yeniden başlatılması ve büyükelçiliklerin karşılıklı olarak açılması konusunda anlaştı. Pekin ile Washington rekabetinde Pekin adına büyük bir adım atılmış oldu.
Çin’in öncülüğünde gerçekleşen İran ve Suudi Arabistan arasında yapılan anlaşma Ortadoğu halkları için bir dönüm noktası niteliğinde. Çin, Orta Doğu'yu değiştirerek küresel hedeflerine doğru emin ve güçlü adımlarla ilerlemekte. Uluslararası sistemde kullanılacak küresel dijital paranın kimin kontrolünde olacağı tartışılıyor.
Dünyada jeopolitik güçler yeniden belirlenirken, Türkiye olarak biz iç siyaset ile meşgulüz.