'Muz üretiminde profesyonel değiliz'

Akademik başarısının yanında üretici kimliği ile de dikkat çeken Prof. Dr. Süleyman Uyar, çocukluk yıllarında işçiliği kendisine ağır gelen muz üreticiliğine dair önemli açıklamalarda bulundu

+7
Haber albümü için resme tıklayın

PAZARTESİ SOHBETİ/KÜBRA DUMAN

ALANYA’DA muzculuk yapan bir babanın yedi çocuğundan birisi olan Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi ( ALKÜ) İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölüm Başkanı Prof. Dr. Süleyman Uyar, bu hafta Pazartesi Sohbeti’nin konuğu oldu. Çocukluk yıllarında babasına muz sandıklarının kağıtlanması sırasında yardımcı olan Prof. Dr. Uyar, bu işin kendisine ağır gelmesi nedeniyle okumayı tercih ettiğini ifade ediyor. Başarılarla dolu akademik eğitiminin ardından baba mesleğine yeniden eğilen Uyar, bugün, muz sektörünün tüm alanlarında faaliyet gösteren Uyarlar Grup şirket ortaklarından. Üniversitede edindiği bilimsel bilgilerle aile şirketinin profesyonelleşmesi konusunda destek vermek amacıyla bu alana girdiğini ifade eden Uyar, Yeni Alanya’ya verdiği özel röportajda muzun Alanya’ya geliş hikayesini anlattı. Muz üreticilerine önemli uyarılarda da bulunan Uyar’ın röportajından öne çıkan başlıklar şöyle:

MUZUN ALANYA’YA GELİŞ HİKAYESİ

- Türkiye'de muz üretiminin Alanya'da başladığını biliyoruz. Oldukça ilginç bir de hikayesi var. Anlatır mısınız?

Bu konuda anlatılan sözel iki rivayet var. Birinci rivayete göre Alanya’da yaşayan ve Mısır’a ticaret yapan tüccar Şerif Ali oğlu Ahmet Efendi Mısır’dan yaptığı bir yolculuktan Alanya’ya muz meyvesini getirmiş ve onu arka bahçesine dikmiştir. Şerif Ali oğlu Ahmet Efendi, ailesini muzların zehirli olabileceği ve kesinlikle yenmemesi gerektiği konusunda uyarmıştır. Muz ağacı ilk meyvelerini vermeye başladığında kimse muzu yemeye cesaret edememiştir. Daha sonra olgunlaşan muzlar ağaçtan düşmeye başlamış böcekler tarafından yenmiştir. Bunu gören evin hizmetçisi muzların zehirli olmadığına kanaat getirmiştir. Böylelikle muzların zehirli olduğu söylentisi sona ermiş ve Alanya’da ilk muz üretimine başlanmıştır. 1920 yılında bu meyveye olan rağbet artmaya başlamış ve muz bahçesi sayısı gözle görülür biçimde çoğalmıştır. Başka bir anlatıma göre ise, Şerif Ali oğlu Ahmet Efendi, Sipahioğulları'nın gemisinde çalışmaktadır. Aslında muzu getiren Sipahioğulları'dır. Ama gemiden indiren Şerif Ali oğlu Ahmet Efendi’dir. Bu üç kök muz Alanya, Gazipaşa ve Galedran’a ekilmiş, en güzel muz Galedran’da olmuştur.
‘DEVLET TEŞVİKLERİ İLE CİDDİ YATIRIMLAR YAPILDI’
- Türkiye serüvenine Alanya’dan başlayan muz zaman içinde nerelerde üretilmeye başlandı?

Açık alanda muz, sadece Akdeniz’in kıyı bölgelerinde, kuzeyi yüksek rakımlı Toros Dağları tarafından korunmuş olan sınırlı bir alanda yetiştirilmektedir. Açık alanda muz üretiminin yapıldığı başlıca alanlar Alanya, Gazipaşa, Anamur ve Bozyazı’dır. Son yıllarda örtü altı muz üretimi hızla çoğalmakta ve farklı coğrafi alanlara yayılmaktadır. Muz üretiminin cazip bir alan olduğunu gören girişimciler bu alana sağlanan devlet teşvikleri ile birlikte ciddi yatırımlar yapmaya başlamışlardır. Özellikle Alanya, Manavgat, Serik, Gazipaşa, Finike, Anamur ve Bozyazı başta olmak üzere Mersin, Adana, Osmaniye, Muğla ve diğer bazı bölgelerde örtü altı muz yetiştiriciliği çoğalmaya başlamıştır.

‘ALANYA TÜRKİYE’DEKİ MUZ
ÜRETİMİNİN YÜZDE 15’İNİ KARŞILIYOR’

- Türkiye’de örtüaltı ve açık alanda olmak üzere ne kadar alanda muz üretimi yapılıyor? Alanya bu üretimin ne kadarını yapabiliyor?

Türkiye’de toplam muz üretimi 8.487 HA’dır. Toplam muz üretimi 548 bin tondur. Alanya’da muz üretim alanı 13 bin 150 dekar olup toplam 80 bin ton muz üretimi yapılmaktadır. Türkiye muz üretiminin yaklaşık yüzde 15’ini Alanya karşılamaktadır.

- Yıllar içinde örtüaltı muz üretimi arttı. Muzun örtüaltına girmesi üretim ağını da genişletti öyle değil mi?

Muz üretiminin cazip bir alan olduğunu gören girişimciler bu alana sağlanan devlet teşvikleri ile birlikte ciddi yatırımlar yapmaya başlamışlardır. Daha önce sadece iklimin müsait olduğu dar bir alanda yetişen muz şimdi örtüaltı sayesinde bir çok değişik coğrafi bölgede üretilmektedir. Muz üretimine olan talebin en büyük bir diğer nedeni bir dönem fiyatının yüksek olması idi. İç piyasada muza olan talep fiyat seviyesini belirlemektedir. Özellikle ithal muzun fiyatının yüksek olması yerli muza olan talebi artırmaktadır. Devletin yerli muzu korumak amacıyla ithal muzlara ek vergi koyması üreticiyi pozitif yönde etkilemektedir.

‘VERİM YARI YARIYA DÜŞTÜ’

- DİM TV'deki Mehmet Ali Dim'le İğneli Fıçı programında muz üretiminin arttığını ancak verimin düştüğünü ifade ettiniz. Biraz açar mısınız? 

2002 yılında muzda verim dekar başına 3 bin 983 ton idi. Bu oran 2010 yılında 4 bin 747 tona çıktı. 2019 yılında ise ancak 6 bin 460 ton olmuştur. Üretilen alan aynı dönemde 4 kat artmışken verimlilik ancak yarım kat artış göstermiş. Bu da verimliliğin ciddi anlamda sorunlu olduğunu göstermektedir. Bunun temel sorunu bilimsel veriler ışında profesyonel üretim yapılmamasıdır. Bu nedenle mutlaka bakım danışmanlığı hizmeti alınmalıdır.

- Muz üreticisi devletten gereken desteği alabiliyor mu?

Muz serası yatırımında iki ayrı devlet teşvikinden bahsedilebilir. Birincisi Ziraat Bankası üzerinden sağlanan uygun faizli kredi desteğidir. Buna göre 2 milyon 500 bine (daha önceleri 25.000.000 idi) kadar olan sera yapım kredileri 2 yıl ödemesiz, 7 yıl vadelidir. Sera kredisi toplam yatırım maliyetinin yüzde 75’ini karşılamaktadır. İkincisi ise Hazine Müsteşarlığı kanalıyla alınacak Yatırım Teşvik Belgesi ile sera yapımında kullanılacak bazı ürünler için KDV istisnası, SGK işveren hissesi desteği ve indirimli kurumlar vergisi desteği sağlanabilir.
Ancak tüm tarım üreticilerine işletme maliyetlerini desteklenmesi adına maliyet desteği (enerji, taşıma, işçilik, gübre, ilaç vb.) sağlanmasında fayda bulunmaktadır.

‘ÜRETİM BİLİMSEL VERİLER IŞIĞINDA YAPILMALI’
- Muz üreticileri üretim sürecinde nelere dikkat etmeli?

Muz hassas bir bitkidir. Geleneksel yöntemler yerine daha bilinçli, profesyonel ve bilimsel veriler ışığında üretim yapılmalı, muzun seradan paketleme tesisine taşınmasında gereken hassasiyet gösterilmeli, uygun şekilde yeni poşetleme sistemleri kullanılmalı, uygun araçlarla pazara nakledilmelidir.

- Alanya’da kuraklık artıyor. Üretici sulama suyu konusunda sorun yaşıyor mu?

Bu sürecin diğer tüm alanları etkilediği gibi muz üretimini de etkilemesi kaçınılmaz. Özellikle doğu bölgesinde bu ciddi anlamda hissedilmektedir.

- Akademisyen kimliğinizin yanında bu alanda da yatırımlarınızın olduğunu biliyoruz. Neler yapıyorsunuz?

Aslında ailemiz atadan muz sektöründe. Eskiden ilkokulda iken muz sandıklarının kağıtlanması konusunda babama yardım ederdim. Ancak bahçede çalışmak bana zor gelirdi ve zorlanırdım. Bunun için okumayı tercih ettim. Ailemde diğer kardeşlerim bu alanda çalışmaya devam ettiler. Profesör olduktan sonra ben de eski mesleğime döndüm diyelim. Üniversitede edindiğim bilimsel bilgilerle aile şirketimizin profesyonelleşmesi konusunda destek vermek amacıyla bu alana girdim. Aile şirketimiz olan Uyarlar Grup’un kurumsallaşması sürecine destek veriyorum. Bu konuda maalesef bilimsel yayın yok denecek kadar az. Bu konuda sosyal sorumluluk projesi kapsamında bir kitap yazdım. Bunu dileyen üreticilere hediye ediyoruz.

‘KİŞİ BAŞINA DÜŞEN MUZ MİKTARI ARTTI’

- Muz üretiminde arz talep durumu nasıl? Fiyatlar artar mı azalır mı?

Türkiye’nin yıllık muz talebinin 800 bin-850 bin ton civarında olduğu tahmin edilmekte. 2019 yılı toplam muz üretimi 548 bin ton. Son sera yatırımları ile birlikte toplam üretimin 750-800 bin ton olduğunu tahmin ediyoruz. Bu bağlamda muz arz-talebinin son yıllardaki üretim artışı ile birlikte dengeye gelmeye başladığı söylenebilir. Ancak her yıl hem nüfusumuz artmakta hem de kişi başına olan muz tüketim miktarlarında artış yaşanmaktadır. Örneğin 2010 yılında ortalama kişi başına düşen muz tüketimi 2 kilogram iken günümüzde bu rakam 5-6 kilogram civarındadır. 
MUZDA ARZ TALEP DENGESİ
Özellikle zincir marketlerin tüm Türkiye’de yaygınlaşması muz pazar ağının genişlemesine ve buna bağlı olarak muz tüketiminin artmasına katkı sağlamıştır. Üretimin bu hızla artması durumunda arz talep dengesi bozulacaktır. Bundan sonraki süreçte mevcut üretim alanında verimin artırılması, maliyetlerin azaltılması, muzun raf ömrünün uzatılması ve ihracat olanaklarının arttırılması anlamında çalışma yapılması yerinde olacaktır. Geçtiğimiz aylarda 7-7.5 lira civarında olan yeşil muz fiyatı bu günlerde 5 TL seviyesinde dengeye gelmiştir. Bu durum yukarıda bahsettiğimiz arz talep dengesinin bir göstergesidir.

‘TÜM YUMURTALARI AYNI SEPETE KOYMASINLAR’

- Muz üretimine yeni başlayacaklara ne tür önerileriniz olur?

Bu alanda yatırım yapmak isteyenlere öncelikle doğru bir fizibilite çalışması yapmalarını öneriyorum. Kulaktan dolma ve farazi bilgilere göre yatırım yapmasınlar. Veriler göstermektedir ki bu alanda bir dolgunluk oluşmaya başladı. Tüm yumurtaları aynı sepete koymasınlar. Alternatif olarak diğer tropikal ürünlere yönelebilirler.

- SÜLEYMAN UYAR KİMDİR?

Prof. Dr. Süleyman Uyar, 1978 yılında Alanya’da doğdu. Muzla uğraşan bir babanın yedi çocuğundan birisidir. Lisans ve yüksek lisans eğitimini Marmara Üniversitesi’nde, doktora eğitimini İstanbul Üniversitesi’nde tamamladı. Denetim, Bağımsız Denetim, Denetim Standartları, Faaliyet Denetimi, İç Denetim ve Muhasebe Standartları konularında teorik ve uygulamalı çalışmalar yürütmektedir. Bu alanlarda yayınlanmış 13’ü kitap olmak üzere toplam 75 eseri olan Uyar, halen Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi İ.İ.B.F. İşletme bölümünde öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. İşletme Fakültesi, Mühendislik Fakültesi Dekanlığı, Enstitü Müdürlüğü, Meslek Yüksekokulu Müdürlüğü, Bölüm Başkanlığı, Yönetim Kurulu Üyelikleri, Fakülte Kurulu Üyelikleri, ÖSYM İlçe Sorumluluğu, Açıköğretim Fakültesi İlçe Koordinatörü gibi bir çok idari görevler yürütmüştür. Evli ve bir kız babasıdır.
Süleyman Uyar aynı zamanda muz sektöründe anahtar teslim sera kurulum hizmetlerinden, zirai ilaç ve sera bakım danışmanlığı, muz paketleme tesisi ve hal sektörüne kadar geniş bir alanda faaliyet gösteren Uyarlar Grup şirket ortağıdır.

13 Ara 2020 - 22:24 -


TÜM RÖPORTAJLAR GÖSTER

göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yeni Alanya Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yeni Alanya Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Yeni Alanya Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yeni Alanya Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.




Anket 2021 turizm sezonu beklentiniz nedir?