Enflasyon ve Buçuktepe isyanı

Sözlük anlamı “şişme, şişkinlik" olan enflasyon, bir ekonomide fiyatların genel seviyesinin normalin üzerinde devamlı olarak artması ve bunun sonucu paranın değerinin düşmesidir. Tarihi oldukça eskiye dayanan enflasyon kavramı ile her devlet gibi Osmanlı İmparatorluğu da karşılaşmıştır. XVI. yüzyılda Avrupa ve  Osmanlı Devleti  ciddi bir enflasyonla yaşamak zorunda kalmıştır.  Bunun nedeni Amerika kıtasının keşfi ile Amerika'dan tüm dünyaya akan altın ve gümüş etkisidir.

Osmanlı imparatorluğunun en parlak dönemini  yaşadığı XVI. yüzyılda Sultan Süleyman döneminde bir yanda  fetihler yapılırken öte yandan ekonomi, eğitim, toplumsal yapı büyük sarsıntılar geçirmektedir. Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşanan büyük enflasyonun nedenini; ticaret yollarının  Akdeniz'den Atlantik'e  kayması, fetihlerin durması, Batıdan gelen altın ve gümüş miktarının artması  gibi  dış etkenlere bağlayarak açıklamak doğru değildir. Osmanlı İmparatorluğu'nda enflasyonun kaynağı devletin kendisinden kaynaklanmıştır.

İktisat Tarihçisi Şevket Pamuk'a göre Osmanlı’daki enflasyonun en önemli kaynağı, merkezi devletin harcamalarının gelirlerini aşması ve  devletin vergi toplamada yetersiz kalmasıdır. Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk enflasyon XVI. yüzyılda değil, XV. yüzyılda  Fatih döneminde  yaşanmıştır.

Osmanlı Devleti'nde  Orhan Bey döneminden  Fatih dönemi sonlarına kadar gümüş akçeye dayanan tek madeni paraya dayalı bir  sistem hakimdir. Tahta çıkan her padişah kendi adına  sikke  bastırmıştır. Fatih döneminin sonuna doğru altın sikkeler  kullanıma girmiştir. Devletin büyük ödemelerde mübadele aracı olarak kullanılan altın sikkeler, toplumun ekonomik ve sosyal statüsü yüksek tüccar ve bürokratları tarafından servet biriktirme aracı olmuştur. Osmanlı para sisteminin temelini oluşturan gümüş akçeler, gündelik işlemler için  kullanılmıştır. Bozuk para ihtiyacını karşılamak içinse  I. Murat döneminden itibaren bakır mangırlar  darp edilmiştir. Diğer ülkelerin paraları da Venedik Dükası, Ceneviz Altını, İran Şâhîsi, Mısır’da Pâresi, İspanyol Riyali, vb  piyasada dolaşımda olmuştur.

Osmanlı Devleti'nde ilk gümüş sikkelerin darp edildiği 1326 yılından II. Mehmet’in ilk kez tahta çıktığı 1444 yılına kadar akçeler saf gümüşten bastırılmış, içine bakır ya da başka metal katılmamıştır. Bu tarihten 1481 yılı Fatih Sultan Mehmet döneminin sonuna kadar paranın değeri tam altı kez düşürülmüştür. Gümüşün içine başka metaller katılarak başlangıçta 100 dirhem gümüşten 280 akçe kesilirken, 1481’de akçe sayısı 335’e çıkmıştır. Bu işleme “tağşiş” adı verilmiştir.

Askeri seferlerin çok fazla olduğu Fatih Sultan Mehmet döneminde neredeyse her yaz bir yere sefere gidilmiştir. Fatih dönemindeki tağşişlerin temel amacı devletin artan bütçe açıklarını finanse ederek, merkezi hazineye ek gelir sağlamaktır. Tağşiş sayesinde devlet, aynı miktarda gümüşle itibari değeri daha fazla miktarda sikke basıyor ve böylece akçe ve daha sonraki yıllarda kuruş cinsinden yapmakla yükümlü olduğu ödemelerini daha az gümüş ile karşılayabiliyordu. Bu uygulama bugünkü devletin kağıt para basmasına çok benziyordu.


Osmanlı Devleti'nde XV. yüzyılın ikinci yarısı ve sonrası çağlarda Osmanlı para birimi akçedeki gümüş miktarının azalması sonucu enflasyon görülür. Enflasyon ile tağşişler arasında yakın bir ilişki vardır. Yüksek tağşiş yüksek enflasyona neden olmuştur. 1584’te 100 dirhemden kesilen akçe miktarı 450 iken, tağşişten hemen sonra 1586’da 800’e çıkmış, Akçenin ağırlığı da, aynı yıllarda 0,68 gramdan 0,38 grama düşmüştür.

Osmanlı Devleti'nde tağşişler, bütçenin açık vermesi ve mali durumun zora girmesi üzerine baş vurulan kısa soluklu çözümlerdir. II. Mehmet'in yaptığı tağşişlere başta yeniçeriler olmak üzere toplumun çeşitli kesimlerinde muhalefet yapılmıştır. Tağşişlerden en fazla zarar görenler akçe üzerinden ödeme bekleyenlerdir. Fatih Sultan Mehmet döneminde yapılan tağşişlere ve enflasyona rağmen bir ayaklanma olmamıştır. Bunun nedeni, merkezi devletin güçlü olması ve seferler sonucu kazanılan başarıların toplumun hemen her kesimine kazanç sağlamasıdır.


İmparatorluk tarihinin ilk ekonomik isyanını  Fatih Sultan Mehmet'in ilk tahta çıktığı dönemde(1444-1446) yeniçeriler yapmıştır. Varna Zaferi sonrası yeniçerilerin aylıkları için hazinede yeterli para olmaması nedeniyle aradaki açık, paranın içindeki gümüş miktarını azaltmakla yani tağşiş yapılarak kapatılmıştır. Yeniçeriler, ulufenin (üç ayda bir ödenen maaş), “tağşiş” edilmiş akçelerle ödenmesi üzerine isyan etmişlerdir.

Tağşiş nedeniyle alım gücü azalan yeniçeriler  maaşlarına zam isteğini dile getirerek Edirne'de şehre  hakim bir tepeye çıkarak isyan başlatmışlardır. O günlerde Yeniçerilerin  günlük üç akçe olan ulufeleri, üç buçuk akçeye yükseltilerek isyan sona erdirilmiştir. Gümüş değeri azaltılmış akçeleri kabul etmeyen yeniçerilerin isyan ederek çekildiği tepeye "Buçuktepe" adı verilmiştir.

Akçe isyanı olarak da adlandırılan bu isyan sonrası II. Mehmet (Fatih) tahtı, babası II. Murat'a bırakarak Manisa'ya çekildi. Türkiye "tağşiş" adı verilen bu uygulama (devalüasyon) ile ilk kez Fatih Sultan Mehmet döneminde tanışmış oldu.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Sibel Dulum - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yeni Alanya Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yeni Alanya Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Yeni Alanya Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yeni Alanya Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.


MOBİL SİTE GÖREVLİSİ

MOBİL SİTE GÖREVLİSİ * Motor ehliyeti bulunan, * Bahçe ve havuz işlerini bilen, * Ortak alan temizliği yapabilecek, * Kalacak ev veriyoruz. * 12 ay iş...

0 242 515 03 21

MUHASEBE BÜROSUNA

 Deneyimli bay/bayan yardımcı Muhasebe Personeli alınacaktır. 

0 532 287 06 36

Algida SMB GRUP DONDURMA

Bünyesinde 12 ay çalıştırılmak üzere ( B+C+D+E ) sınıf ehliyetli SRC ve PSiKOTEKNiK belgesi olan Dağıtıcı Personel aranmaktadır. Maaş+ Prim+ Yemek Kar...

0 554 307 07 48

SAHİBİNDEN KİRALIK DÜKKAN

AVSALLAR’da Termo Petrol Karşısı 110 m2’lik 2 Adet dükkan SAHİBİNDEN KİRALIKTIR. Not: Kurumsal firmalara, restoran ve hamam işletmesi için uygun.

0 507 455 32 55

Al-et ALANYA ENTEGRE ET TESİSLERİ

Şirketimiz bünyesinde çalıştırılmak üzere aşağıdaki niteliklere sahip çalışma arkadaşları aramaktayız. SEKRETER * Tercihen lise mezunu, * Misafirleri...

0 242 515 15 15

AVSALLAR MAHALLESİNDE

 Bulunan Emerald Park Sitesine GÜVENLİK ve KAPICI Personel alınacaktır. 

0 543 628 30 43

HİD TOPTAN MEŞRUBAT GIDA FİRMAMIZA

* Satış Elemanları, * Muhasebe Elemanı, * Şoför (B-C sınıfı ehliyeti olan) Çalışma Arkadaşları arıyoruz. Adres: Şekerhane Mahallesi Yeniveliler Sok. M...

0 542 734 34 71

Moda Plaza Center

 İş yerimize; * Yabancı dil bilen Bay/Bayan Eleman, * Katlamacı, * Mutfak işlerinden anlayan Bayan Eleman aranıyor. 

0 533 222 98 19

TOMBİK TANTUNİ MAHMUTLAR

Birlikte çalışacak Ekip Arkadaşları arıyoruz.

0 555 339 79 79

Anket Alanya Belediye Başkanlığı anketi - Alanya'nın nabzını tutuyoruz! Siz kime oy verirdiniz?

Çorum Haber