Mevsimlik işçilerin hakları

Yazı Serisi -1

Mevsimlik iş kavramı, 4587 sayılı İş Kanunu ve iş hukukunu düzenleyen kanunlarımızda ayrı bir başlık olarak düzenlenmemiş, bir iki madde de bu iş modeline atıf yapılmak ile yetinilmiştir. Bu nedenle mevsimlik işlere ilişkin yargı uygulaması, genel kanun maddeleri, doktrindeki görüşler ve Yargıtay içtihatları ile şekillenmiştir. İşbu yazı serimizde; hangi işlerin mevsimlik iş kapsamında olacağı, mevsimlik iş sözleşmesinin şartları, mevsimlik işçinin alacak hakları, mevsimlik iş sözleşmesinin sona ermesi ve buna bağlı hukuki sonuçların neler olacağını, mevsimlik işçinin işe iadesi ve mevsimlik işçinin işsizlik ödeneğinden yararlanıp yararlanamayacağı hususlarından bahsedilecektir.

1.       Mevsimlik işler nelerdir?

Mevsimlik işin, Yargıtay içtihatlarınca belirlenen tanımına göre; çalışma faaliyeti yılın yalnızca belli bir döneminde süren işler veyahut yılın tamamında çalışma faaliyeti devam etmekle birlikte yılın belli bir dönemi çalışmanın yoğunlaştığı işyerlerinde yapılan çalışmadır. Mevsimlik işler; işin vasfına göre uzun ya da kısa süreli olabilir. Mevsimlik işlerde çalışma faaliyetleri yılın belli dönemlerinde sürekli ve düzenli olarak tekrarlanır. Bir işyerinde yürütülen faaliyetin niteliğine göre işçilerin her yıl belli dönemlerde yoğun şekilde çalışması gerçekleşirken, yoğun olmayan dönemlerde de işçilerin fiili çalışmasına son verilerek bir sonraki yılın yine aynı dönemine kadar ara vermesini gerektiren işler, mevsimlik iş olarak nitelendirilmiştir.

Belirttiğimiz gibi mevsimlik iş kavramı Yargıtay ve doktrin görüşleri ile şekillenmektedir.  Yargıtay, yılın belli dönemlerinde yoğun çalışmanın olduğu diğer dönemlerinde ise çalışmanın azaldığı ya da sonlandığı, her yıl sürekli olarak çalışma faaliyetinin tekrarlandığı işlerin, mevsimlik iş olduğu görüşünü benimsemiştir. Genellikle; tarım, deri, ormancılık, turizm ve eğlence, gıda vb. sektörlerde mevsimlik iş çalışma modeli görülmektedir.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin mevsimlik işlere ilişkin verdiği kararlardan bazıları;  “Sezonluk çalışılan otel işi mevsimliktir…” “Aşçılık, mevsimlik işlerden değilse de davacının sadece kampanya döneminde çalıştırılması; işi, mevsimlik hale getirir…” “Davacının sulama sezonunda mevsimlik işçi olarak çalıştığı anlaşılmaktadır..” şeklindedir.

 

Çalışmanın mevsimine göre yoğun olan şeker fabrikasında ya da salça üretim fabrikasında mevsimlik işçi alımı yapılabildiği gözlemlenmektedir. Yine aynı şekilde yoğun sezonda otellere komi, aşçı, aşçı yamakları vs. mevsimlik işçi olarak çalıştırılmaktadır. Ancak Yargıtay kararlarında, işin süresinin yanında, işin niteliği gereği belli mevsimlerde yapılıp yapılmadığına, işçinin çalışma şartlarının mevsimlik iş modeline uygunluğuna, işyerindeki işçi kapasitesinin yoğun dönemler ile durgun dönemler arasında farklılığına bakarak mevsimlik işin söz konusu olup olmadığına karar vermektedir.

2.       Mevsimlik işlerde çalışma süresi nedir?

Yargıtay’ın bazı kararlarında, bir işin mevsimlik iş olup olmadığının tespitinde, çalışmanın bir yıl içinde ne kadar süreyle devam ettiğinin önemli olduğunu vurgulamıştır. Yargıtay’ın benimsediği görüşe göre, 11 aydan fazla süren bir çalışma söz konusuysa mevsimlik işten bahsedilemez.

Yargıtay bir başka kararında da; işçinin her yıl işe çağrıldığı dönemlerin de aynı olması gerektiğini belirtmiştir. İşin niteliği gereği mevsimlik iş dahi olsa; işçinin mevsimin başlama ve bitiş tarihlerine uygun olarak çalıştırılması gerektiği aksi halde o işçi için, söz konusu işin mevsimlik iş niteliğinde olmayacağı belirtilmiştir. Yani bir işçi, mevsimlik bir işte çalışırken bir yıl iş sözleşmesinin bir buçuk ay askıya alınıp diğer yıl beş ay askıda kalması halinde o işçi için mevsimlik işten söz edilemeyecektir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2014’ te verdiği bir ilamında “..belli bir mevsime bağlı kalmaksızın değişik tarihlerde giriş çıkış yapılmakla ve çalışmanın yılda 11 ayın üzerinde olduğu haller mevsimlik iş değildir” demek suretiyle bahsettiğimiz yönde karar vermiştir.

3.       Mevsimlik işçilere iş sözleşmesi yapılır mı?

Mevsimlik iş sözleşmeleri, kanunda özellikli olarak düzenlenmese de 4857 sayılı İş Kanunu’nun 11. maddesindeki iş sözleşmelerini düzenleyen hükümlere uygun olarak belirli süreli ya da belirsiz süreli olarak yapılabileceği görüşü benimsenmiştir. Mevsimlik iş sözleşmesinin belirli süreli mi yapıldığı belirsiz süreli mi yapıldığı hususu sözleşmenin sona erdiğinde işçilerin hakları bakımından önem arz etmektedir. Ancak uygulamada, özellikle tarım sektöründe işverenler, işçilere mevsimlik iş için sözleşme yapmamakta yevmiye usulü ile çalışmaktadır. Bu durum, işçinin süre gelen dönemlik çalışmaları sonunda kıdem gibi bazı haklarını alamamasına sebebiyet verebilmektedir. İş hukukunun, genel olarak işçiyi korumaya yönelik olması nedeniyle uyuşmazlık halinde, yazılı bir sözleşme olmasa dahi somut olayın özellikleri, tanık beyanları ve iş yeri uygulamaları ile işçinin yasal hakları korunabilmektedir.

4.       Mevsimlik işlerde belirli süreli iş sözleşmesi yapılabilir mi?

İş kanunumuza göre sözleşmede, belli bir işin tamamlanması veya bir olgunun ortaya çıkması ile hizmet ilişkisinin sonlanacağı kararlaştırıldıysa; bu iş sözleşmeleri, belirli süreli iş sözleşmeleridir. Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçiler iş güvencesi kapsamından yararlanamaz. Belirli süreli iş sözleşmelerinde; işçilerin işe iade başvuru hakkı, kıdem ve ihbar tazminatı hakkı olmadığından kanun koyucumuz belirli süreli iş sözleşmelerinin kurulmasına sınırlamalar getirilmiştir. Genel olarak işin niteliği gereği ne kadar sürede biteceği belli olan işlerde, belirli süreli sözleşme yapılabilir.

Mevsimlik işlerde; belirli süreli bir iş sözleşmesi, mevsim yani belirlenen sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer. Aynı zamanda mevsimlik işçi ile işverenin anlaşması (ikale), İş Kanunumuzun 24. ve 25. Maddelerinde düzenlenen taraflarca yapılacak haklı nedenle fesih hallerinin doğması ya da işçinin vefat etmesi durumlarında mevsim bitmeksizin de belirli süreli iş sözleşmesi sona erebilir.

Kanun koyucunun, işçilerin haklarına halel gelmemesi adına belirli süreli iş sözleşmeleri ile getirdiği bir diğer düzenleme ise esaslı bir neden olmadıkça üst üste zincirleme şekilde belirli süreli iş sözleşmesi yapılamayacağıdır. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıç tarihinden itibaren belirsiz süreli olarak kabul edilecektir.

Yargıtay mevsimlik işlerde, belirli süreli iş sözleşmesi yapılabileceği yönünde bir kısım kararlar vermiş olsa da müteakip yıllarda zincirleme olarak belirli süreli iş sözleşmesi yapılması halinde işin, mevsimlik iş olmasını, esaslı neden olarak kabul etmemektedir. Bu nedenle de zincirleme olarak yapılan belirli süreli iş sözleşmeleri, başlangıcından itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi haline gelecek ve belirsiz süreli iş sözleşmelerinin hukuki sonuçlarını doğuracaktır.

5.       Mevsimlik işlerde belirsiz süreli iş sözleşmesi yapılabilir mi?

İş hukuku genel ilkeleri gereği, belirli süreli iş sözleşmesi istisnai sözleşme türü olup yukarıda açıklandığı üzere sıkı şekil şartlarına tabi tutulmuştur. Genel kural iş sözleşmelerinin belirsiz süreli olmasıdır. Mevsimlik işlerde; esasen her yıl aynı dönemde devam eden iş niteliğinde olduğundan belirsiz süreli iş sözleşmesi şeklinde düzenlenebilir.

Uygulamada genellikle mevsimlik işçi ile işveren arasında belirli süreli iş sözleşmesi yapılmaktadır. Müteakip senelerde iş sözleşmesinin yenilenmesi neticesinde zincirleme olarak belirli süreli iş sözleşmesi yapılması kanun tarafından yasaklanmış olduğundan; belirli süreli iş sözleşmesinin belirsiz süreli iş sözleşmesi olarak kabul edilmesi şeklinde görülmektedir. Diğer yandan bir sözleşmenin belirli süreli veya belirsiz süreli iş sözleşmesi hükümlerine tabi olup olmadığının belirlenmesi, işin niteliğine göre yapılmaktadır. Mevsimlik iş, eğer işveren tarafından her sene aynı dönemde yapılıyorsa (Örneğin; tarladaki mahsul her sene Haziran- Eylül ayları arasında toplanıyorsa) artık bu devamlılık arz eden belirsiz süreli bir iştir. Bu nedenle de esasen mevsimlik iş sözleşmesinin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi olarak düzenlenmesi gerekmektedir

Mevsimlik işçi ile belirsiz süreli iş sözleşmesi yapıldığında; çalışmanın sona erdiği mevsim sonrası, iş akdi sonlanmaz. İş sözleşmesi, sonraki yıl aynı çalışma mevsimine kadar askıda kalır. Mevsimin başlamasıyla işçi tekrardan işe çağrılır ve çalışmasına devam eder.

Mevsimlik iş sözleşmesinin belirli süreli mi belirsiz süreli mi olduğu iş sözleşmesinin feshi hali ve sonuçları yani işçinin alacak hakları ve işe iadesi konusunda belirleyici olduğu için oldukça önemlidir.

6.       Mevsimlik iş sözleşmesinin askıda olması nedir?

Bahsettiğimiz üzere; mevsimlik iş sözleşmesinin belirsiz süreli iş sözleşmesi olarak yapılması halinde çalışma dönemi sonunda iş akdi kendiliğinden sona ermez. İşçinin iş sözleşmesi, müteakip yılının çalışma döneminin başlangıcına kadar askıda kalır. Askıdaki mevsimlik iş sözleşmesi, işçi veya işveren tarafından feshedilmediği takdirde, müteakip yılın çalışma döneminin başında işçinin, işe davet edilmesi veya sözleşmede her sene başlangıç tarihi belirlenmiş ise işçinin kendiliğinden işbaşı yapmasıyla çalışma faaliyeti yeniden başlar.

İşçi, çalışma için davet edilmediği veya sözleşmede belirtilen tarihte işbaşı yapmasına izin verilmediği takdirde iş akdi işveren tarafından feshedilmiş kabul edilecek, işçinin kıdem ve ihbar hakkı doğacaktır. İşçinin, davete rağmen çalışma döneminin başında veya sözleşmede belirtilen tarihte işbaşı yapmaması halinde iş akdi işçi tarafından feshedilmiş sayılacaktır. Uyuşmazlık halinde işçinin işe davet edilip edilmediği, davete rağmen işçinin işbaşı yapmadığı konuları, işveren tarafından ispatlanması gerekir.

Askı süresinde mevsimlik işçi, çalışma faaliyetinde bulunmadığı için askı süresinde işverenin ücret ödeme yükümlülüğü de bulunmamaktadır. Aynı işçinin yükümlülüğü olan çalışma ediminin askıda olduğu gibi işverenin de ücret ödeme yükümlülüğü askıdadır. Askı süresi bitip işbaşı yapıldığında; işçi hizmet vermek, bunun karşılığında işveren de ücret ödemek zorundadır. Çalışma mevsiminde işbaşı yapılmasıyla tarafların, askıda olan tüm yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekmektedir.

Mevsimlik işçi, iş sözleşmesi askı süresi içindeyken başka bir işverene ait işyerinde çalışması, askıda olan iş sözleşmesini feshettiği sonucunu doğurmaz. Mevsim başında davet edilen işçinin, işbaşı yapmasıyla sözleşme devam eder. Ancak askı döneminde işçinin başka bir işyerinde daimi olarak çalışmaya başlaması, mevsimlik iş için davete rağmen işbaşı yapmaması halinde iş akdi işçi tarafından feshedilmiş sayılır.

Askı süresindeki iş sözleşmesi fesihlerine ilişkin Yargıtay 9. Hukuk Dairesine ait kararlarından örnek vermek gerekirse; “mevsimlik işçi olarak çalıştığı anlaşılan işçinin askı dönemi sonunda işverence işe çağrıldığı halde gelmediği işverence ispat edilemediğinden iş sözleşmesinin işverence feshedildiği kabulü gerekir..” “askı süresi sonunda işe çağırmama işveren feshidir..” “Çağrılma dönemini beklemeden dava açılması haksız işçi feshidir..” “Askı dönemi sona ermeden başka bir iş yerinde daimi olarak çalışmaya başlayan ve davete rağmen işe başlamayan işçi iş akdini kendisi feshetmiş sayılır..”

Mevsimlik işçilerin sendikaya üye olmalarına engel bir durum yoktur. Sendika organlarına seçilip görev alabilirler. Mevsimlik işçinin iş sözleşmesinin askı süresinde olması sendikal faaliyetlerini yürütmesine engel değildir. Ancak mevsimlik işçi, askı süresinde başka bir iş kolunda çalışmaya başlarsa sendika üyeliği kendiliğinden düşer.

Mevsimlik işin kapsamının ne olduğu, sözleşmenin belirli süreli ya da belirsiz süreli olmasının sonuçları, askı süresindeki işçi ile işverenin hak ve yükümlülükleri yukarıda bahsedildiği gibidir. Mevsimlik iş sözleşmesinin, belirli süreli olarak mı belirsiz süreli olarak mı yapıldığı, sonuçları bakımından oldukça önemlidir. Sözleşmenin türü, işçinin fesih sonrasında kıdem, ihbar alacağı hakkı, işe iade davası açıp açamayacağı gibi pek çok konuda belirleyicidir. Bir sonraki yazımızda mevsimlik işçilerin, ücret, fazla çalışma yıllık ücretli izin hakları ile kıdem, ihbar tazminatı talebinde bulunabilmesi şartları, işe iade davası açma şartları ile mevsimlik işçinin işsizlik ödeneğinden faydalanma koşullarından bahsedilecektir.

Av. Özge Engüzel

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Özge Engüzel - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yeni Alanya Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yeni Alanya Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Yeni Alanya Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yeni Alanya Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.


BAYAN TEMİZLİK PERSONELLERİ ARANIYOR

 ALANYA KARGICAK’TA BULUNAN İNŞAATIMIZA; BİTMİŞ OLAN KONUT VE VİLLALARIN TEMİZLİĞİ İÇİN BAYAN PERSONELLER ARANIYOR ! ŞARTLARIMIZ OLDUKÇA İYİ OLUP SİGO...

0 505 974 49 97

GARSON & KOMİ

 Alanya şehir merkezinde bulunan otelimize garson ve komi personel alımı yapılacaktır. ilgilenen kişilerin iletişime geçmesi rica olunur. 

0 536 881 47 49

ELEMAN

 Kestel Üniversite Kantininde çalışacak ELEMAN aranıyor. 

0 538 899 59 49

SAHİBİNDEN ACİL SATILIK 3+1 DUBLEKS DAİRE

Cikcilli ALCON Sitesi’nde, 4. Kat, 3+1 full mobilyalı, 168 m2, deniz ve dağ manzaralı dubleks direkt sahibinden ihtiyaç nedeniyle acil SATILIKTIR. **...

0 535 013 87 06

KİRALIK 1+1 DAİRE

Alanya Oba Başkent Hastanesi yanı denize 500 metre mesafede 1+1 daire... 

0 532 236 37 18

HELİN OTOMOTİV’de

 Çalışmak üzere, ehliyetli, araç yıkayabilecek BAY ELEMAN aranıyor. 

0 532 487 13 86

OTO YIKAMADA ÇALIŞACAK

BAY/BAYAN ELEMAN ARANIYOR. 0 530 831 66 57

0 530 831 66 57

Avax Construction

İnşaat şirketimizde çalışmak üzere; * Mimar, * İnşaat Mühendisi, * Grafik Tasarımcı, * Deneyimli ön muhasebe personeli, * Yemek ve çay servisi yapacak...

0 542 653 36 29

ALANYUM AVM

ALANYUM AVM Bünyesindeki Alaçatı Muhallebicisi’ne Aşçı, Aşçı yardımcısı, Garson, Şef Garson, Komi, Barista ve Kasiyer alımı yapılacaktır. ------------...

0 242 515 03 15

HUKUK BÜROSUNDA

 Yemek ve temizlik işleri yapacak bayan eleman aranıyor. 

0 532 416 45 80

Anket Alanya’nın 4 mahallesinin yabancıların yerleşimine kapatılması hakkında ne düşünüyorsunuz?