banner391
banner405

12 Eylül Askeri Darbesi'nin üzerinden 36 yıl geçti

Emir-komuta zinciri içerisinde gerçekleştirilen ve acılarıyla bir ülkenin travma yaşamasına neden olan 12 Eylül Askeri Darbesi'nin üzerinden 36 yıl geçti

12 Eylül Askeri Darbesi'nin üzerinden 36 yıl geçti

banner404
TÜRKİYE Cumhuriyeti tarihinde silahlı kuvvetlerin yönetime üçüncü açık müdahalesi olan 12 Eylül Askeri Darbesi'nin üzerinden 36 yıl geçti. Dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren öncülüğünde gerçekleştirilen darbe ile siyasi partiler lağvedildi, 650 bin kişi gözaltına alındı, 7 binden fazla kişi için de idam cezası istendi.
Derlenen bilgilere göre, "Sağ-sol çatışması", "Siyasi, sosyal ve ekonomik istikrarsızlık" bahanesiyle askerlerin yönetime el koyduğu 12 Eylül'ün acıları hala tazeliğini koruyor. 12 Eylül 1980 Cuma günü saat 03.59'da Türkiye radyoları (TRT) İstiklal Marşı'nın çalınmasıyla yayına geçti. Daha sonra anons yapılmadan, Harbiye Marşı çalındı. Marşın bitiminde ise Genelkurmay ve Milli Güvenlik Konseyi Başkanı Orgeneral Kenan Evren imzasıyla yayımlanan Milli Güvenlik Konseyi'nin bir numaralı bildirisi okunmaya başlandı. Bu bildiriyi 5 bildiri daha izledi.
Türk demokrasisine darbe yapıldığının en resmi açıklaması ve gerekçesi ise dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Evren tarafından, "... Kendi kendini kontrol edemeyen demokrasiyi sağlam temeller üzerine oturtmak, kaybolan devlet otoritesini yeniden tesis etmek için yönetime el koymak zorunda kalmıştır." ifadeleriyle duyuruldu. Darbenin Evren dışındaki uygulayıcıları ise Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Nurettin Ersin, Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Tahsin Şahinkaya, Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Nejat Tümer ve Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Sedat Celasun'dan oluşan komuta kademesiydi.
DARBE GEREKÇELERİ
TSK'nın emir-komuta zinciri içerisinde gerçekleştirdiği darbenin en önemli gerekçesi "Güvenlik" oldu.
TBMM'nin 22 Mart 1980'de ilk turunu yaptığı Cumhurbaşkanlığı seçimini, 114 tur oylama yaptığı halde darbe gününe kadar sonuçlandıramamasının da etkiliği olduğu süreçte, gazeteci Abdi İpekçi, Emniyet Müdürü Cevat Yurdakul, DİSK ve Maden-İş Sandikası Genel Başkanı Kemal Türkler, MHP Genel Başkan Yardımcısı Gün Sazak, Eski Başbakan Nihat Erim, Adalet Partisi İstanbul Milletvekili İlhan Egemen Darendelioğlu, CHP İstanbul Milletvekili Abdurrahman Köksaloğlu, MHP Gaziosmanpaşa İlçe Başkanı Ali Rıza Altınok ile eşi ve kızının öldürülmesi gibi çok sayıdaki siyasi cinayet de darbeci generallerin gerekçeleri olarak ileri sürüldü.
6 Eylül'de Konya'da düzenlenen "Kudüs Mitingi" de darbe yönetimi tarafından "Şeriatçi girişim" olarak gösterilmişti.
HAZIRLIKLARI HAZİRAN AYINDA YAPILDI
Askeri darbenin hazırlıkları Haziran 1980'den itibaren Genelkurmay Karargahı'nda yapılmaya başlandı. Kod adı "Bayrak Harekatı" olan darbe, ilk olarak bütün ordu komutanlarına gönderilen, "Bayrak Planı'nın uygulanmaya giriş günü 11 Temmuz, saati ise: 04.00'tür" bildirisi ile hayata geçirilmek istendi ancak 2 Temmuz'da Süleyman Demirel'in Başbakanlığındaki hükümetin güvenoyu almasıyla plan ertelendi.

Plan aynı isimle 12 Eylül sabaha karşı uygulamaya konuldu, artık sokaklara palet ve postal sesleri hakimdi. Emir-komuta zinciri içinde gerçekleştirilen bu darbe, 27 Mayıs 1960 ve 12 Mart 1971 muhtırasının ardından Türkiye Cumhuriyeti tarihinde silahlı kuvvetlerin yönetime üçüncü açık müdahalesi olarak tarihteki yerini alıyordu.
DEMİREL VE ECEVİT HAMZAKOY'A, ERBAKAN İLE TÜRKEŞ UZUNADA'YA
Bu müdahale ile Süleyman Demirel'in başbakanı olduğu hükümet görevden alındı, TBMM lağvedildi. 1970 sonrasında değiştirilen 1961 Anayasası uygulamadan kaldırıldı ve Türkiye siyasetinin yeniden tasarlandığı bir askeri dönem başlamış oldu.
Cuntacılar ülke genelinde 13 sıkıyönetim bölgesine 13 generali, sıkıyönetim komutanı olarak atarken, Türk Hava Kurumu, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay dışındaki derneklerin faaliyetleri de durduruldu.
Siyasi partileri de lağveden askeri yönetim, Süleyman Demirel ile Bülent Ecevit'i Hamzakoy'a, Necmettin Erbakan ile Alparslan Türkeş'i ise Uzunada'ya sürgüne gönderdi.
SİYASİ YASAKLAR GELDİ
Darbeye liderlik eden 5 generalin oluşturduğu Milli Güvenlik Konseyi bütün yetkileri ele aldı. Eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Bülent Ulusu'ya kurdurulan hükümet, 21 Eylül'de göreve başladı.
Darbe öncesinin Başbakanlık Müsteşarı Turgut Özal da darbe hükümetinde ekonomiden sorumlu Başbakan Yardımcısı olarak görev aldı.
Darbe ardından geçen 3 yıl içerisinde önemli kanunların tamamına yakını değiştirildi ve askeri yönetimin belirlediği Danışma Meclisi tarafından hazırlanan Anayasa, yapılan "Güdümlü" referandumla yüzde 92'lik "Evet" oyu aldı.
Aynı halk oylamasında, Kenan Evren Cumhurbaşkanı seçildi. Kabul edilen Anayasa'da bulunan, askeri yönetim üyelerinin ömür boyu yargılanmasını engelleyen, geçici 15. Madde, 2010'daki Anayasa değişikliği referandumuna yürürlükte kaldı.
50 KİŞİ İDAM EDİLDİ
Darbeden sonra ilk idamlar, 9 Ekim 1980 tarihinde gerçekleşti. İlk olarak sol görüşlü Necdet Adalı, ardından ülkücü Mustafa Pehlivanoğlu idam edildi. Darbe öncesinde bir askeri inzibat erini öldürdüğü gerekçesiyle hüküm giyen 17 yaşındaki Erdal Eren 19 Mart 1980 tarihinde idama mahkum edildi.
Eren'in idam kararı Yargıtay tarafından iki kere iptal edilmesine rağmen, Milli Güvenlik Konseyi tarafından onaylanan kararla ve yaşı büyütülerek 13 Aralık 1980'de Ankara Merkez Ulucanlar Cezaevi'nde infaz edildi.
MİLYONLARIN HAYATI ETKİLENDİ
Darbeden sonraki süreçte askeri yönetim, milyonlarca kişinin hayatını etkileyen kararların altına imza attı ve yıllar sürecek travmalara neden oldu. Darbe sürecinde 650 bin kişi gözaltına alındı, açılan 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı, 7 binden fazla kişi için de idam cezası istendi.
Bunlardan 517 kişiye idam kararı verilirken, kararların 50'si uygulandı. 14 bin kişi vatandaşlıktan çıkarılırken, yaklaşık 100 bin kişi örgüt üyesi olma suçundan yargılandı, 30 bin kişi ise "Sakıncalı" olduğu iddiasıyla işten çıkarıldı. İşkence ve faili meçhullerin çokça yaşandığı dönemde bine yakın film yine sakıncalı bulunduğu için yasaklandı, 4 bine yakın öğretmen çok sayıda üniversite görevlisinin işine son verildi. Yüzlerce gazeteci için de binlerce yıla varan hapis cezaları istendi.
"12 EYLÜL'DEN 36 YIL SONRA 15 TEMMUZ DARBE GİRİŞİMİ"
Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) İstanbul Genel Koordinatörü Fahrettin Altun, AA muhabirine yaptığı açıklamada, 12 Eylül darbesiyle Türkiye'de sistemin yeniden yapılandırıldığını belirterek, darbeyle, Türkiye'deki yapının geri döndürülemez bir şekilde uluslararası bağımlılık etrafında şekillendirildiğini kaydetti.
Altun, hiç kuşkusuz darbenin sadece Türkiye içindeki gelişmelerle değil, Ortadoğu'da yaşanan gelişmelerle de değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Türk Silahlı Kuvvetlerinin bütünsel olarak, emir komuta zinciri içinde yukarıdan aşağıya bu darbeye dahil olduğunu anımsatan Altun, sözlerine şöyle devam etti: "12 Eylül darbesi, diğer tüm darbelerden daha sistematik bir şekilde uluslararası bağımlılık düzenine Türkiye’yi dahil etmek adına gerçekleştirilmiş bir darbedir. Her ne kadar bir askeri darbe yapılmış olsa da o dönemde neoliberal ekonomik politikalarının sürdürüldüğünü görürüz. İki alanda bu bağımlılığın kendini gösterdiğini görüyoruz. Ekonomi politikaları neoliberal olarak karşımıza çıkıyor. Bir taraftan da dış politika…Türkiye dış politikasını 12 Eylül'den sonra dışa bağımlı şekilde sürdürmeye başladı. Herhangi bir şekilde önüne konan reçetelere karşı çıkamaz hale geldi. 12 Eylül sonrasında toplumsal fay hatlarının daha da gerginleştiğini gördük. 12 Eylül öncesinde sokak çatışmaları olduğu ve darbenin ardından bunların bittiği söylenir fakat öte taraftan da 12 Eylül sonrasında o gün karşımızı çıkan sorunun PKK sorunu olarak giderek büyüdüğünü gördük."
"HİÇBİR ASKERİ MÜDAHALE MEŞRULAŞTIRILAMAZ"
Altun, Fetullahçı Terör Örgütü'nün (FETÖ) 15 Temmuz'daki kalkışmasını ise sadece bir darbe girişimi olarak değerlendirmemek gerektiğini belirterek, uluslararası bir güç odağının devletin içine sızan bir grubu kiralayarak, işgal girişiminde bulunduğunu aktardı.
FETÖ'nün 15 Temmuz'daki girişiminde darbe teknolojisinin kullanıldığına dikkati çeken Altun, şunları söyledi: "Bazı programlarda 12 Eylül darbesi ile 15 Temmuz darbe girişimi karşılaştırılıyor ve 'Bunlar 12 Eylül'de bile yaşanmadı, 12 Eylül darbesi daha masum' mealinde konuşmalar geçiyor. Darbeler arasında karşılaştırma yapılabilir ama 15 Temmuz'da yaşanan vahşet üzerinden Türkiye tarihinde gerçekleştirilmiş bir hiçbir askeri müdahale meşrulaştırılamaz, hoşgörülemez. Buna ilişkin ne yazık ki bir gayret söz konusu. Özellikle eski Türkiye’nin müesses nizamına ait unsurlar bunu özellikle kullanıyorlar. Baktığınızda bir kesim 12 Eylül'ü eleştirirken 27 Mayıs'ı yüceltir. Bu kesimin böyle bir yaklaşımı söz konusu. 27 Mayıs çok ciddi anlamda Türkiye'ye zarar vermiştir." Altun, 12 Eylül'ün toplum hafızasında kötü olarak kalmaya devam edeceğini, 12 Eylül dahil, her darbe girişiminin lanetlenmesi gerektiğini bildirdi.
banner355

İlgili Galeriler
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.